Vì sao khẩu trang y tế chỉ dùng được 1 lần rồi bỏ?

Vì sao khẩu trang y tế chỉ dùng 1 lần là gì?

Khẩu trang y tế dùng một lần là trang thiết bị bảo hộ cá nhân được thiết kế để che chắn vùng mũi và miệng, tạo ra rào cản vật lý ngăn cách hệ hô hấp của người đeo với các yếu tố gây hại từ môi trường. Mục đích cốt lõi của khẩu trang là ngăn chặn sự xâm nhập của các giọt bắn mang mầm bệnh từ người khác, đồng thời hạn chế phát tán dịch tiết hô hấp của chính người đeo ra ngoài không khí. Sản phẩm này được sản xuất từ các lớp vải không dệt tổng hợp mỏng nhẹ, có độ thoáng khí cao nhưng không có khả năng chịu lực cơ học hay phục hồi cấu trúc sau khi giặt tẩy. Do đó, chu kỳ sử dụng của khẩu trang y tế được giới hạn nghiêm ngặt trong một lần đeo duy nhất, thường từ vài giờ làm việc liên tục cho đến khi bị tháo ra khỏi mặt.

Cấu tạo đặc thù của khẩu trang y tế nhiều lớp

Khẩu trang y tế tiêu chuẩn thường được cấu tạo từ ba đến bốn lớp vải không dệt chuyên dụng. Lớp ngoài cùng có đặc tính chống thấm nước nhằm ngăn cản giọt bắn lớn chứa virus và vi khuẩn phát tán khi người xung quanh ho hoặc hắt hơi. Lớp trong cùng tiếp xúc với khuôn mặt có khả năng hút ẩm từ hơi thở và mồ hôi, giúp người đeo luôn cảm thấy thông thoáng.

Bộ phận quan trọng nhất là lớp màng vi lọc thấu khí ở giữa, thường làm từ sợi polyme siêu mịn được xử lý tĩnh điện. Lớp lọc này có nhiệm vụ giữ lại các hạt bụi mịn, vi khuẩn và giọt bắn lơ lửng nhờ cơ chế bẫy hạt cơ học và hút tĩnh điện. Cấu trúc liên kết sợi của màng lọc y tế rất nhạy cảm với độ ẩm, ma sát và nhiệt độ, khiến chúng không thể chịu được các tác động làm sạch thông thường mà vẫn giữ nguyên tính toàn vẹn.

Sự suy giảm màng lọc và độ kín khít theo thời gian

Trong quá trình hô hấp, hơi ẩm và dịch tiết từ khoang miệng liên tục thoát ra ngoài và thấm vào mặt trong của khẩu trang. Đồng thời, các yếu tố môi trường như mồ hôi và độ ẩm không khí cũng dần làm ẩm màng lọc. Khi lớp lọc giữa bị ẩm ướt, hiện tượng tĩnh điện bẫy hạt bụi và vi sinh vật sẽ suy giảm nghiêm trọng, khiến hiệu quả lọc giảm đi rõ rệt.

Bên cạnh đó, việc tháo ra đeo lại nhiều lần làm co giãn các nếp gấp và sợi vải không dệt. Sự xê dịch cơ học này tạo ra những khe hở lớn hơn kích thước tiêu chuẩn trên bề mặt lọc, đồng thời thanh nẹp mũi bằng kim loại hoặc nhựa cũng mất dần độ ôm khít viền mặt. Khi khẩu trang không còn kín khít, không khí chưa qua xử lý sẽ lọt vào đường thở qua các khe hở ở mép mũi và hai bên má.

Nguy cơ tích tụ mầm bệnh và lây nhiễm chéo

Mặt ngoài của khẩu trang y tế hoạt động như một tấm chắn thu gom các hạt bụi, phấn hoa, vi khuẩn và giọt bắn mang mầm bệnh từ môi trường bên ngoài. Sau một khoảng thời gian đeo, mật độ vi sinh vật bám dính trên bề mặt này tăng lên đáng kể. Việc giữ lại khẩu trang để đeo nhiều lần biến chiếc khẩu trang từ một công cụ bảo vệ thành một ổ chứa mầm bệnh tiềm ẩn ngay sát mũi và miệng.

Nếu người dùng chạm tay vào mặt ngoài khẩu trang cũ rồi vô tình dụi mắt, chạm vào mũi hoặc cầm nắm thực phẩm, nguy cơ lây nhiễm chéo vi sinh vật gây bệnh đường hô hấp là rất cao. Mặt trong của khẩu trang sau khi tiếp xúc với da mặt cũng tích tụ tế bào chết, bã nhờn và vi khuẩn thường trú trên da, tạo điều kiện thuận lợi cho nấm mốc và vi khuẩn sinh sôi, dễ gây kích ứng hoặc viêm da tiếp xúc.

Tác hại khi cố gắng giặt hoặc khử trùng khẩu trang y tế

Nhiều người có thói quen giặt khẩu trang y tế bằng xà phòng, ngâm nước sôi hoặc xịt cồn y tế với mong muốn khử trùng để tái sử dụng. Tuy nhiên, các nhà sản xuất và cơ quan y tế đều khuyến cáo không áp dụng các biện pháp này. Hóa chất tẩy rửa và cồn phá vỡ hoàn toàn lớp màng chống thấm nước bên ngoài, làm rách vi sợi lọc tĩnh điện và biến khẩu trang thành một tấm vải thưa không còn khả năng bảo vệ.

Nhiệt độ cao từ việc ủi, luộc hoặc sấy nóng cũng làm biến dạng cấu trúc sợi nhiệt dẻo của vải không dệt. Dù nhìn bằng mắt thường khẩu trang có vẻ vẫn nguyên vẹn sau khi giặt hoặc khử khuẩn, các lỗ vi lọc đã bị kéo giãn hoặc phá hủy, khiến các giọt bắn chứa mầm bệnh xâm nhập qua dễ dàng. Do đó, khẩu trang y tế chỉ được thiết kế cho mục đích sử dụng một lần duy nhất.

Lưu ý an toàn

Khẩu trang y tế chỉ mang lại hiệu quả bảo vệ tốt nhất khi được đeo đúng mặt, thanh nẹp mũi ôm sát sống mũi và che kín hoàn toàn từ mũi xuống cằm. Tránh chạm tay vào bề mặt ngoài của khẩu trang khi đang đeo hoặc khi tháo bỏ. Sau khi tháo khẩu trang bằng cách cầm vào dây quai gà tai, cần vứt ngay vào thùng rác có nắp đậy và rửa tay sạch bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn tay. Người có bệnh lý hô hấp mạn tính hoặc dấu hiệu nhiễm trùng đường thở kéo dài cần tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa để được tư vấn các biện pháp bảo vệ phù hợp.

Tóm tắt

Khẩu trang y tế dùng một lần là phương tiện phòng hộ đơn giản nhưng mang lại hiệu quả cao khi sử dụng đúng hướng dẫn. Việc vứt bỏ khẩu trang sau một lần sử dụng không gây lãng phí mà là biện pháp khoa học để bảo vệ đường hô hấp khỏi các mầm bệnh truyền nhiễm. Người dân nên lựa chọn sản phẩm đạt tiêu chuẩn y tế, đeo che kín mũi miệng và duy trì thói quen vệ sinh tay thường xuyên để bảo vệ sức khỏe bản thân và cộng đồng.