Vì sao hay bị hạ đường huyết và cách xử trí

Hạ đường huyết là gì?

Đường huyết là nguồn năng lượng chủ yếu nuôi dưỡng tế bào, đặc biệt là các tế bào não bộ vốn không thể tự dự trữ glucose. Ở trạng thái bình thường, cơ thể có cơ chế tự động điều hòa để giữ nồng độ đường huyết ở mức ổn định thông qua sự cân bằng của các hormone nội tiết, đặc biệt là insulin và glucagon. Khi lượng glucose trong máu giảm xuống quá thấp, cơ chế này bị gián đoạn, làm suy giảm nguồn cấp năng lượng tức thì cho các cơ quan.

Tình trạng hạ đường huyết có thể xuất hiện ở nhiều cấp độ, từ thoáng qua với các triệu chứng nhẹ cho đến các đợt sụt giảm nghiêm trọng. Ở mức độ nhẹ, người bệnh có thể tự khắc phục nhanh chóng bằng cách bổ sung thực phẩm ngọt. Tuy nhiên, nếu hạ đường huyết diễn ra thường xuyên mà không được thăm khám cẩn thận, nó có thể gây tổn thương tế bào não và làm tăng nguy cơ té ngã, tai nạn hoặc suy giảm chất lượng cuộc sống.

Các nguyên nhân phổ biến dẫn đến tình trạng hay bị hạ đường huyết

Hiện tượng đường huyết thường xuyên sụt giảm có thể xuất phát từ nhiều căn nguyên khác nhau. Đối với người đang điều trị đái tháo đường, việc dùng thuốc kích thích tiết insulin hoặc tiêm insulin quá liều so với lượng carbohydrate nạp vào là nguyên nhân hay gặp nhất. Bỏ bữa, ăn trễ giờ, kiêng khem tinh bột quá mức hoặc vận động thể lực đột ngột mà không bổ sung năng lượng cũng dễ gây tụt đường huyết.

Ở người không mắc bệnh tiểu đường, thói quen nhịn ăn giảm cân quá mức, lao động gắng sức kéo dài hoặc sử dụng nhiều rượu bia khi bụng đói đều cản trở quá trình tạo glucose tại gan. Ngoài ra, một số bệnh lý tiềm ẩn như suy tuyến thượng thận, rối loạn chức năng gan thận hoặc khối u tiết insulin ở tụy cũng có thể là thủ phạm khiến đường huyết sụt giảm liên tục.

Dấu hiệu nhận biết sớm khi cơ thể bị hạ đường huyết

Các triệu chứng của hạ đường huyết thường khởi phát nhanh chóng nhằm cảnh báo cơ thể tìm kiếm nguồn năng lượng bổ sung. Dấu hiệu ban đầu thường do phản ứng của hệ thần kinh giao cảm, bao gồm cảm giác đói cồn cào, run tay chân, vã mồ hôi lạnh, bồn chồn lo lắng và tim đập nhanh hồi hộp. Người bệnh cũng có thể cảm thấy hoa mắt, choáng váng và nhức đầu nhẹ.

Nếu không được can thiệp kịp thời, lượng đường trong máu tiếp tục hạ sâu sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến hệ thần kinh trung ương. Người bệnh có thể xuất hiện tình trạng nhìn mờ, khó tập trung, lú lẫn, nói năng ngọng nghịu, vụng về trong cử động hoặc buồn ngủ rũ rượi. Trường hợp hạ đường huyết nặng có thể dẫn đến co giật, mất tri giác hoặc hôn mê sâu, cần được cấp cứu y tế khẩn cấp.

Hướng dẫn các bước xử trí ban đầu theo nguyên tắc bổ sung carbohydrate

Khi có triệu chứng nghi ngờ hạ đường huyết hoặc đo thấy chỉ số đường trong máu thấp, người bệnh cần ngừng ngay mọi công việc, ngồi nghỉ ở nơi an toàn và áp dụng nguyên tắc bổ sung mười lăm gam carbohydrate hấp thu nhanh. Bạn có thể uống nửa ly nước trái cây ngọt, nửa lon nước ngọt thông thường, một muỗng canh đường pha nước ấm, hoặc ăn ba đến bốn viên kẹo ngọt.

Sau mười lăm phút nghỉ ngơi, hãy kiểm tra lại đường huyết nếu có máy đo cá nhân, hoặc lắng nghe phản ứng của cơ thể. Nếu chỉ số vẫn thấp hoặc triệu chứng chưa thuyên giảm, người bệnh cần dùng thêm một lượng đường tương đương. Khi cơ thể đã hồi phục tỉnh táo, hãy ăn một bữa ăn nhẹ có chứa tinh bột chậm và đạm như bánh mì hoặc sữa chua để duy trì đường huyết ổn định lâu dài.

Biện pháp dinh dưỡng và sinh hoạt giúp kiểm soát đường huyết ổn định

Để phòng ngừa các đợt hạ đường huyết tái diễn, việc duy trì chế độ dinh dưỡng và lối sống lành mạnh đóng vai trò cốt lõi. Người có nguy cơ nên ăn uống đúng giờ, chia nhỏ khẩu phần ăn thành các bữa chính và bữa phụ trong ngày, tuyệt đối không bỏ bữa sáng hay nhịn đói lâu. Thực đơn cần ưu tiên tinh bột hấp thu chậm giàu chất xơ như yến mạch, gạo lứt, ngũ cốc cùng nguồn đạm nạc để đường giải phóng đều đặn.

Bên cạnh đó, việc vận động thể thao cần duy trì ở mức độ vừa phải và nên chuẩn bị sẵn đồ ăn nhẹ có đường khi ra ngoài hoặc luyện tập gắng sức. Hạn chế sử dụng rượu bia, đặc biệt là không uống rượu khi bụng đói. Việc theo dõi chỉ số đường huyết định kỳ theo hướng dẫn y tế cũng giúp bạn nắm bắt dao động đường huyết để có điều chỉnh kịp thời.

Thời điểm cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế

Hạ đường huyết là vấn đề cần được theo dõi sát sao, nhất là khi xảy ra với tần suất thường xuyên. Người bệnh nên đến gặp bác sĩ chuyên khoa nội tiết khi bị tụt đường huyết nhiều lần trong tuần, xảy ra vào ban đêm hoặc cơ thể dần mất khả năng nhận biết các triệu chứng cảnh báo sớm. Bác sĩ sẽ đánh giá lại tình trạng bệnh và điều chỉnh liều lượng thuốc điều trị cho phù hợp.

Trong trường hợp người bệnh bị tụt đường huyết nặng dẫn đến lú lẫn nghiêm trọng, co giật hoặc bất tỉnh, người nhà tuyệt đối không cố ép người bệnh uống nước đường hay ăn thức ăn để tránh nguy cơ nghẹt thở. Cần đặt người bệnh nằm nghiêng thông thoáng đường thở và gọi xe cấp cứu ngay lập tức để nhân viên y tế xử trí bằng thuốc chuyên khoa.

Lưu ý an toàn

Nội dung trong bài viết mang tính chất cung cấp kiến thức giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Người bệnh đái tháo đường tuyệt đối không tự ý ngưng thuốc, đổi thuốc hoặc tăng giảm liều thuốc hạ đường huyết khi chưa có hướng dẫn y tế. Tuyệt đối không cho người bệnh ăn uống khi đã lơ mơ hoặc mất ý thức. Hãy luôn thăm khám trực tiếp tại cơ sở y tế chuyên khoa nội tiết để được tư vấn phác đồ phù hợp.

Tóm tắt

Tình trạng hay bị hạ đường huyết có thể phòng ngừa và kiểm soát tốt nếu nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo và xử trí đúng kỹ thuật. Việc duy trì chế độ ăn uống khoa học, rèn luyện lối sống điều độ cùng sự theo dõi sát sao của bác sĩ chuyên khoa sẽ giúp bạn giữ mức đường huyết luôn ổn định, bảo vệ sức khỏe và nâng cao chất lượng cuộc sống mỗi ngày.