Vì sao hay bị giật mình khi ngủ và cách cải thiện
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Ngủ hay giật mình là trải nghiệm rất phổ biến khi cơ thể chuẩn bị bước vào giấc ngủ sâu, khiến nhiều người bàng hoàng tỉnh giấc với cảm giác như vừa bị hụt chân hoặc ngã từ trên cao xuống. Hiện tượng này thường diễn ra nhanh chóng, đi kèm với nhịp tim tăng nhẹ và cảm giác giật thót một bên chi hoặc toàn thân.
Trong hầu hết các trường hợp, đây chỉ là một phản xạ giật cơ sinh lý bình thường của hệ thần kinh khi chuyển đổi trạng thái ý thức. Tuy nhiên, nếu hiện tượng này lặp lại với tần suất dày đặc khiến bạn mất ngủ, mệt mỏi hoặc lo âu, việc tìm hiểu nguyên nhân kích hoạt và áp dụng các biện pháp thư giãn phù hợp sẽ giúp bạn tìm lại giấc ngủ trọn vẹn và an tâm hơn.
Ngủ hay giật mình là gì?
Hiện tượng ngủ hay giật mình, còn được gọi là giật cơ khi bắt đầu ngủ, mô tả trạng thái một hoặc nhiều nhóm cơ co rút đột ngột trong khoảnh khắc chuyển giao giữa thức và ngủ. Cơn giật có thể chỉ biểu hiện nhẹ ở ngón tay, bàn chân hoặc bộc phát mạnh mẽ khiến cả cơ thể nảy lên, đôi khi đi kèm ảo giác thị giác hoặc thính giác ngắn ngủi. Về bản chất y học, đây là hiện tượng co cơ lành tính không do tổn thương thực thể tại hệ thần kinh. Tình trạng này có thể xảy ra ở bất kỳ độ tuổi nào, từ trẻ nhỏ đến người trưởng thành, và thường không báo hiệu bệnh lý nguy hiểm nếu không đi kèm các triệu chứng thần kinh bất thường khác.
Cơ chế sinh lý dẫn đến hiện tượng giật cơ khi bắt đầu ngủ
Hiện tượng giật mình khi ngủ, về mặt y khoa thường được gọi là giật cơ lúc ngủ hoặc hypnic jerk, là các cơn co giật cơ không tự chủ, xuất hiện đột ngột vào giai đoạn chuyển giao giữa thức và ngủ. Khi bạn bắt đầu chìm vào giấc ngủ, hệ thần kinh trung ương gửi tín hiệu chỉ đạo toàn bộ hệ thống cơ bắp thả lỏng. Trong quá trình này, một số xung thần kinh có thể bị truyền sai lệch hoặc xảy ra sự chậm trễ trong quá trình ức chế vận động tại vỏ não. Khi đó, não bộ có thể tạm thời diễn giải sai sự thả lỏng quá nhanh của cơ bắp là trạng thái cơ thể đang bị rơi tự do, từ đó kích hoạt phản xạ co cơ đột ngột để lấy lại thăng bằng. Đây là phản xạ thần kinh tự nhiên, hoàn toàn không phải tổn thương cấu trúc não và phần lớn không để lại hậu quả sức khỏe tiêu cực.
Các yếu tố kích hoạt khiến bạn dễ bị giật mình trong giấc ngủ
Mặc dù là phản ứng sinh lý bình thường, tần suất xuất hiện cơn giật mình có thể gia tăng rõ rệt dưới tác động của các yếu tố kích thích thần kinh. Trạng thái căng thẳng tâm lý, lo âu kéo dài hoặc làm việc quá sức làm tăng lượng hormone cortisol và adrenaline trong máu, khiến hệ thần kinh luôn ở trạng thái báo động. Bên cạnh đó, thói quen tiêu thụ caffeine từ cà phê, trà đậm đặc hoặc nicotine từ thuốc lá vào chiều muộn và buổi tối ngăn cản quá trình ức chế thần kinh tự nhiên. Tình trạng thiếu ngủ triền miên, rối loạn nhịp sinh học do làm việc theo ca hoặc tập luyện thể lực nặng sát giờ đi ngủ cũng khiến cơ bắp bị kích thích quá mức, làm tăng xác suất xuất hiện các cơn co giật cơ khi mới chợp mắt.
Biện pháp điều chỉnh thói quen và môi trường giúp ngủ sâu giấc
Để hạn chế các cơn giật mình khó chịu, việc thiết lập vệ sinh giấc ngủ khoa học đóng vai trò quan trọng hàng đầu. Bạn nên duy trì giờ đi ngủ và thức dậy cố định mỗi ngày để ổn định đồng hồ sinh học của cơ thể. Phòng ngủ cần được giữ yên tĩnh, thoáng khí, nhiệt độ mát mẻ và hạn chế tối đa ánh sáng xanh từ điện thoại, máy tính trước khi ngủ ít nhất một giờ. Hãy ngưng sử dụng đồ uống chứa caffeine từ sau 14 giờ và hạn chế rượu bia, bởi cồn có thể gây phân mảnh giấc ngủ và làm rung giật cơ nhiều hơn vào nửa sau đêm. Thực hành các kỹ thuật thư giãn như tắm nước ấm, hít thở sâu, nghe nhạc êm dịu hoặc thiền nhẹ nhàng trước khi lên giường sẽ giúp xoa dịu hệ thần kinh giao cảm, tạo điều kiện cho cơ bắp thả lỏng hoàn toàn.
Phân biệt giật mình sinh lý với các rối loạn giấc ngủ khác
Người bệnh cần phân biệt hiện tượng giật cơ khi ngủ thông thường với các rối loạn vận động hoặc bệnh lý thần kinh khác. Chứng giật chân khi ngủ định kỳ thường gây cử động co giật lặp đi lặp lại ở chân trong suốt đêm, khiến người bệnh thức giấc nhiều lần mà không hề hay biết. Hội chứng chân không yên lại gây cảm giác bứt rứt, thôi thúc phải cử động chân mãnh liệt vào buổi tối. Ngoài ra, co giật cơ toàn thân có thể là biểu hiện của cơn động kinh về đêm hoặc liên quan đến tình trạng ngưng thở khi ngủ. Nếu cơn giật mình xuất hiện nhiều lần trong đêm, kéo dài nhiều tuần kèm theo mệt mỏi ban ngày, đau đầu buổi sáng hoặc co giật cơ lúc thức, bạn nên đến cơ sở y tế có chuyên khoa thần kinh để được bác sĩ thăm khám và đo đa ký giấc ngủ nếu cần thiết.
Lưu ý an toàn
Các thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức chăm sóc giấc ngủ, không thể thay thế cho chẩn đoán hay điều trị y khoa chuyên sâu. Bạn không nên tự ý tìm mua các loại thuốc an thần, thuốc ngủ hoặc thực phẩm chức năng khi chưa có chỉ định từ bác sĩ. Khi các cơn co giật cơ diễn biến bất thường hoặc nghi ngờ có cơn động kinh, người bệnh cần nhanh chóng đến bệnh viện để được thăm khám chính xác.
Tóm tắt
Hiện tượng ngủ giật mình phần lớn là phản xạ sinh lý vô hại và có thể thuyên giảm khi bạn chủ động kiểm soát căng thẳng cùng chế độ sinh hoạt điều độ. Thay vì quá lo lắng, hãy chú trọng tạo môi trường ngủ thoải mái và nghỉ ngơi hợp lý. Nếu các cơn giật mình xuất hiện liên tục kèm theo mất ngủ kéo dài hoặc bất thường vận động, việc gặp bác sĩ chuyên khoa thần kinh sẽ giúp bạn nhận được lời khuyên y khoa chuẩn xác.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Hiện tượng giật mình khi mới ngủ có nguy hiểm đến tính mạng không?
Ngủ giật mình đa phần là hiện tượng sinh lý lành tính gọi là hypnic jerk. Cơn giật cơ này chỉ xảy ra thoáng qua khi cơ thể bước vào giấc ngủ và không gây tổn thương não bộ hay nguy hiểm trực tiếp tới tính mạng.
Tại sao uống nhiều cà phê vào buổi chiều lại dễ bị giật mình khi ngủ?
Chất kích thích trong trà, cà phê hay thuốc lá kích hoạt hệ thần kinh giao cảm. Sự hưng phấn kéo dài khiến các sợi cơ khó thư giãn hoàn toàn, dễ dẫn đến hiện tượng co thắt cơ đột ngột khi chìm vào giấc ngủ.
Khi nào người bị giật mình khi ngủ cần đến bệnh viện kiểm tra?
Bạn nên đi khám nếu cơn giật mình diễn ra dồn dập mỗi đêm, khiến bạn sợ hãi giấc ngủ, kèm co giật cơ ban ngày, khó thở, tim đập nhanh kéo dài hoặc nghi ngờ mắc hội chứng ngưng thở khi ngủ.
Tập thể dục sát giờ ngủ có làm tăng tần suất giật mình không?
Tập thể dục nhẹ nhàng vào ban ngày rất tốt cho giấc ngủ, nhưng vận động cường độ cao sát giờ đi ngủ có thể làm tăng nhịp tim và căng thẳng thần kinh, từ đó kích hoạt cơn giật mình nhiều hơn.
Có cần uống thuốc đặc trị để chấm dứt tình trạng giật mình khi ngủ không?
Hầu hết các trường hợp không cần dùng thuốc điều trị. Bác sĩ thường chỉ cân nhắc can thiệp y khoa khi hiện tượng này xuất phát từ bệnh lý nền thần kinh hoặc gây mất ngủ trầm trọng kéo dài.
