Vì sao đeo hàm duy trì vẫn bị chạy răng và cách khắc phục

Vì sao đeo hàm duy trì vẫn bị chạy răng?

Hàm duy trì là khí cụ chỉnh nha chuyên dụng được thiết kế nhằm cố định các răng ở vị trí chuẩn xác mới sau khi tháo mắc cài hoặc khay niềng trong suốt. Về mặt giải phẫu răng miệng, thân răng được neo giữ trong xương ổ răng nhờ một mạng lưới phức tạp gồm các sợi collagen thuộc hệ thống dây chằng nha chu. Sau quá trình di chuyển răng dưới tác động của lực kéo cơ học, các cấu trúc xương và dây chằng xung quanh cần một khoảng thời gian đáng kể để tái cấu trúc và khoáng hóa bền vững. Đeo hàm duy trì vẫn bị chạy răng là tình trạng các răng dịch chuyển lệch khỏi vị trí kết thúc chỉnh nha ban đầu mặc dù người bệnh vẫn đang sử dụng khí cụ duy trì. Đây là dấu hiệu cảnh báo lực giữ của khí cụ không còn đủ để cân bằng với các lực sinh học hoặc cơ học trong khoang miệng.

Thời gian đeo hàm duy trì không đủ thời lượng khuyến cáo

Một trong những nguyên nhân hàng đầu khiến răng xô lệch sau niềng là việc không tuân thủ thời gian đeo khí cụ theo chỉ định của bác sĩ chỉnh nha. Sau khi tháo mắc cài hoặc khay niềng trong suốt, hệ thống dây chằng nha chu và mật độ xương ổ răng bao quanh chân răng cần tối thiểu từ 6 đến 12 tháng để tái tạo và cứng chắc hoàn toàn ở vị trí mới.

Nhiều người thường chủ quan tháo khí cụ duy trì quá sớm trong ngày, chỉ đeo ngắt quãng hoặc quên đeo liên tục trong nhiều ngày. Dây chằng nha chu có tính đàn hồi tự nhiên rất mạnh, luôn có xu hướng co kéo để đưa thân răng về vị trí ban đầu trước khi can thiệp chỉnh nha. Khi lực giữ từ hàm duy trì không được duy trì liên tục và đủ thời lượng mỗi ngày, quá trình chạy răng sẽ diễn ra âm thầm mà người bệnh khó phát hiện bằng mắt thường trong giai đoạn đầu.

Khí cụ duy trì bị biến dạng, lỏng lẻo hoặc bong mối dán

Hàm duy trì sau một thời gian sử dụng có thể bị giãn cung môi, nứt gãy máng trong suốt, biến dạng do tiếp xúc nhiệt độ cao hoặc bong tróc mối dán đối với loại khí cụ cố định mặt trong. Khi khí cụ không còn ôm sát thân răng, lực lưu giữ cơ học sẽ suy giảm hoàn toàn, tạo điều kiện cho răng tự do dịch chuyển.

Nhiều người vẫn đều đặn lắp máng hoặc đeo hàm mỗi đêm nhưng không nhận biết rằng khí cụ đã bị biến dạng hoặc lỏng lẻo. Ngay cả khi mối dán composite của dây cung duy trì cố định chỉ bị bong ở một răng đơn lẻ, chiếc răng đó cũng có thể xoay trục hoặc nghiêng dần ra ngoài cung răng chỉ sau vài tuần mà người bệnh không hề hay biết.

Tác động cơ học từ răng khôn và thói quen cơ chức năng vùng miệng

Sự phát triển của răng số tám, đặc biệt là răng khôn mọc lệch hoặc mọc ngầm trong xương hàm, là yếu tố cơ học phổ biến đẩy xô lệch toàn bộ cung răng. Khi răng khôn mọc thiếu khoảng trống, lực đẩy từ phía sau sẽ truyền dần qua các răng cối lớn, răng cối nhỏ và dồn ép lên nhóm răng cửa phía trước, làm hỏng kết quả chỉnh nha.

Ngoài ra, những thói quen xấu liên quan đến cơ hàm và khoang miệng như tật đẩy lưỡi khi nuốt, thở bằng miệng, cắn móng tay hoặc nghiến răng khi ngủ tạo ra các véc-tơ lực bất thường tác động liên tục lên thân răng. Lực đẩy từ đầu lưỡi hoặc áp lực nghiến răng kéo dài hoàn toàn có thể vượt qua sức cản của hàm duy trì, khiến răng cửa bị chìa ra ngoài hoặc thưa kẽ trở lại.

Tiến trình thay đổi sinh lý tự nhiên của xương hàm theo độ tuổi

Theo quy luật sinh học tự nhiên, cấu trúc xương hàm, khớp cắn và cung răng của con người luôn có xu hướng dịch chuyển nhẹ về phía trước và co hẹp dần theo tiến trình lão hóa tự nhiên của cơ thể. Ngay cả những người chưa từng niềng răng, hàm răng vẫn có thể chen chúc nhẹ khi bước vào độ tuổi trung niên do sự biến đổi của mật độ xương xốp và lực nhai tích tụ qua nhiều năm.

Đối với người đã trải qua điều trị chỉnh nha, sự thay đổi sinh lý này diễn ra song song với lực đàn hồi tái phát của mô nha chu. Nếu không duy trì việc kiểm tra định kỳ tại phòng khám nha khoa hoặc dừng hẳn việc đeo hàm duy trì ban đêm quá sớm, răng sẽ dần dịch chuyển theo tiến trình thoái hóa xương hàm tự nhiên.

Cách xử trí an toàn khi nhận thấy dấu hiệu răng xô lệch trở lại

Khi phát hiện hàm duy trì có cảm giác chật chội bất thường, gây đau cộm khi lắp vào hoặc nhận thấy các răng cửa có dấu hiệu xoay lệch nhẹ, người bệnh tuyệt đối không được tự ý dùng lực mạnh để ấn ép khí cụ vào cung răng. Việc tự ý bẻ dây cung kim loại hoặc ép máng nhựa biến dạng có thể tạo lực chấn thương làm lung lay răng hoặc tổn thương tủy răng.

Giải pháp an toàn và chuẩn xác nhất là đặt lịch hẹn sớm với bác sĩ chuyên khoa Răng – Hàm – Mặt để được kiểm tra trực tiếp khớp cắn và tình trạng cung răng. Bác sĩ nha khoa có thể chỉ định chụp phim X-quang kiểm tra chân răng, nắn chỉnh lại khí cụ, lấy dấu hàm để chế tác hàm duy trì mới vừa vặn hoặc thực hiện một vài bước tinh chỉnh ngắn hạn nếu mức độ chạy răng còn trong giới hạn cho phép.

Lưu ý an toàn

Tuyệt đối không tự ý dùng kìm để bẻ cong dây kim loại hoặc tự mài dũa máng duy trì tại nhà khi thấy khí cụ bị chật hoặc lỏng. Tránh việc cố ép một chiếc máng đã nứt vỡ hoặc biến dạng vào hàm vì lực ép sai lệch có thể gây sang chấn khớp cắn, viêm tủy răng hoặc tiêu xương ổ răng. Mọi can thiệp điều chỉnh khí cụ duy trì bắt buộc phải do bác sĩ nha khoa có chứng chỉ hành nghề thực hiện.

Tóm tắt

Đeo hàm duy trì đúng cách là giai đoạn quyết định để duy trì kết quả chỉnh nha bền vững theo thời gian. Khi nhận thấy răng có xu hướng dịch chuyển, người niềng cần chủ động liên hệ sớm với bác sĩ chỉnh nha chuyên khoa Răng – Hàm – Mặt để kiểm tra và điều chỉnh khí cụ kịp thời, tránh để răng sai lệch nhiều dẫn đến việc phải can thiệp niềng răng lại.