Vì sao chó dại thường chết sau khi cắn người?

Chó dại cắn người là gì?

Bệnh dại là bệnh truyền nhiễm cấp tính nguy hiểm do virus dại thuộc họ Rhabdoviridae gây ra, chủ yếu lây truyền qua vết cắn hoặc vết cào của động vật mắc bệnh. Chó là vật chủ lây truyền virus dại sang người phổ biến nhất trong đời sống hàng ngày.

Sau khi xâm nhập qua vết cắn ban đầu, virus dại di chuyển âm thầm dọc theo các sợi thần kinh ngoại biên hướng về tủy sống và não bộ. Giai đoạn ủ bệnh ở chó có thể kéo dài từ vài tuần đến vài tháng. Trong thời gian này, con vật chưa có biểu hiện bất thường và tuyến nước bọt hoàn toàn không chứa mầm bệnh. Khi virus đã tiến vào hệ thần kinh trung ương và nhân lên nhanh chóng, các triệu chứng lâm sàng mới bùng phát, đánh dấu giai đoạn toàn phát nguy kịch.

Quá trình virus dại tấn công và tổn thương não bộ

Khi virus dại xâm nhập vào mô não của chó, chúng nhân lên mạnh mẽ tại các tế bào thần kinh, đặc biệt là vùng hải mã, thân não và tiểu não. Quá trình này gây ra tình trạng viêm não tủy cấp tính lan tỏa và hoại tử các tế bào thần kinh trên diện rộng.

Não bộ đóng vai trò điều khiển mọi phản xạ cảm xúc, vận động và chức năng sống tự chủ. Khi các trung tâm này bị phá hủy, con vật mất hoàn toàn khả năng kiểm soát hành vi, chuyển sang trạng thái kích động hoặc ủ rũ bất thường. Tổn thương tế bào thần kinh do virus dại là tổn thương vĩnh viễn không thể phục hồi, khiến con vật nhanh chóng suy kiệt và tiến tới tử vong.

Cơ chế kích thích hành vi hung dữ và bài tiết virus vào nước bọt

Sau khi nhân lên tại não bộ, virus dại di chuyển ly tâm theo dây thần kinh sọ để xâm nhập vào tuyến nước bọt với mật độ rất cao nhằm chuẩn bị lây truyền sang vật chủ mới.

Đồng thời, tổn thương viêm tại các trung khu điều hòa hành vi ở não khiến con vật rơi vào trạng thái kích thích dữ dội, dễ nổi giận trước âm thanh hay ánh sáng và xuất hiện phản xạ cắn xé mất kiểm soát. Sự kết hợp giữa nồng độ virus đậm đặc trong khoang miệng và cơn hung dữ bộc phát khiến hành vi cắn người xảy ra đúng vào giai đoạn virus phát tán mạnh nhất.

Diễn tiến suy hô hấp và liệt toàn thân dẫn đến tử vong

Sau khi phát bệnh, sức khỏe của chó giảm sút rất nhanh. Ở thể dại hung dữ, chó co giật, sùi bọt mép, sợ nước, khó nuốt và nhanh chóng kiệt sức. Ở thể dại câm hay thể liệt, con vật bị liệt cơ hàm, tê liệt các chi rồi lan ra toàn thân.

Giai đoạn cuối cùng luôn dẫn đến việc virus phá hủy trung tâm điều hòa hô hấp và tuần hoàn tại thân não. Cơ hô hấp bị tê liệt khiến con vật ngừng thở và ngừng tim. Toàn bộ quá trình từ khi có triệu chứng đầu tiên đến khi con vật chết thường chỉ kéo dài từ 3 đến 7 ngày, hiếm khi vượt quá 10 ngày.

Cơ sở khoa học của quy tắc theo dõi động vật trong 10 ngày

Ngành y tế dự phòng áp dụng quy tắc theo dõi chó cắn người trong 10 đến 14 ngày dựa trên quy luật sinh học của virus dại. Virus chỉ xuất hiện trong tuyến nước bọt của chó tối đa vài ngày trước khi phát triệu chứng và trong suốt thời gian phát bệnh cho đến khi chết.

Nếu con chó vẫn sống khỏe mạnh sau 10 đến 14 ngày kể từ khi cắn, điều đó chứng minh tại thời điểm cắn nước bọt của nó chưa có virus dại và người bị cắn không có nguy cơ lây nhiễm. Ngược lại, nếu con vật ốm, chết hoặc mất tích, người bị cắn phải được xử trí y tế ngay lập tức.

Lưu ý an toàn

Khi bị chó cắn hoặc cào, người bệnh cần rửa ngay vết thương dưới vòi nước chảy với xà phòng liên tục trong 15 phút, sau đó sát khuẩn bằng cồn hoặc dung dịch y tế chuyên dụng. Cần đến ngay cơ sở y tế để bác sĩ đánh giá mức độ phơi nhiễm và chỉ định tiêm vắc xin phòng dại cùng huyết thanh kháng dại nếu cần. Tuyệt đối không tự điều trị bằng lá thuốc hoặc bài thuốc dân gian.

Tóm tắt

Hiện tượng chó dại tử vong sau khi cắn người là kết cục tất yếu do viêm não hoại tử và suy hô hấp cấp tính ở giai đoạn cuối của bệnh dại. Hiểu rõ cơ chế này giúp người dân không hoang mang, xử trí vết thương đúng cách và chủ động tiêm phòng sớm để bảo vệ sức khỏe.