Vì sao chỉ ở nhà vẫn có nguy cơ mắc Covid-19?

Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.

Trong các đợt bùng phát dịch bệnh đường hô hấp, không ít người bất ngờ khi bản thân hầu như không bước chân ra khỏi cửa nhưng vẫn nhận kết quả xét nghiệm dương tính với SARS-CoV-2. Tình huống này gây ra nhiều thắc mắc và tâm lý hoang mang, khiến nhiều người đặt câu hỏi về nguồn lây truyền mầm bệnh.

Thực tế y khoa cho thấy, ở yên trong nhà giúp giảm đáng kể nguy cơ tiếp xúc với nguồn lây ngoài cộng đồng, nhưng không thể loại trừ hoàn toàn khả năng nhiễm bệnh nếu không gian sống vẫn có những điểm giao thoa với thế giới bên ngoài. Virus gây bệnh Covid-19 lây lan chủ yếu qua các giọt bắn đường hô hấp và hạt khí dung lơ lửng trong không khí, đặc biệt là trong môi trường kín gió.

Bên cạnh đó, mầm bệnh còn có thể theo chân những người thân đi làm, người giao hàng, hoặc tồn tại tạm thời trên bề mặt đồ đạc đưa vào nhà. Việc nhận diện chính xác các kẽ hở lây nhiễm trong sinh hoạt thường nhật chính là chìa khóa giúp chúng ta xây dựng thói quen phòng vệ toàn diện và an toàn hơn cho cả gia đình.

Ở nhà vẫn nhiễm covid-19 là gì?

Covid-19 là bệnh truyền nhiễm đường hô hấp cấp tính do virus SARS-CoV-2 gây ra, với cơ chế lây truyền chính qua các giọt bắn li ti phát sinh khi người nhiễm bệnh nói chuyện, ho hoặc hắt hơi. Khi ở trong nhà, nhiều người thường có cảm giác an toàn tuyệt đối và nới lỏng các thói quen phòng dịch. Tuy nhiên, căn nhà không phải là một không gian sinh học hoàn toàn cô lập. Môi trường trong nhà kín, sử dụng điều hòa trung tâm hoặc thiếu gió lưu thông tự nhiên tạo điều kiện để các hạt khí dung mang virus lơ lửng lâu hơn trong không khí. Ngoài ra, việc sinh hoạt chung không đeo khẩu trang với người thân trong gia đình hoặc tiếp nhận bưu phẩm, đồ ăn mà không vệ sinh tay đúng cách đều là những con đường đưa virus xâm nhập vào cơ thể một cách âm thầm mà người bệnh không hề hay biết.

Lây nhiễm từ người sống cùng nhà không có triệu chứng

Một trong những nguồn lây phổ biến nhất đối với những người không ra khỏi nhà là tiếp xúc với các thành viên khác cùng gia đình. Những người đi làm, đi chợ hoặc có lịch trình di chuyển ngoài cộng đồng có thể vô tình mang virus về nhà. Điều đáng lưu ý là người nhiễm SARS-CoV-2 hoàn toàn có thể không xuất hiện bất kỳ triệu chứng nào hoặc đang trong giai đoạn ủ bệnh nhưng vẫn có khả năng phát tán virus ra môi trường xung quanh. Khi về đến nhà, mọi người thường có thói quen tháo bỏ khẩu trang, cùng ăn uống, trò chuyện ở khoảng cách gần và dùng chung đồ dùng sinh hoạt. Nếu một thành viên mang mầm bệnh, việc lây truyền chéo cho những người ở nhà gần như khó tránh khỏi nếu không duy trì các biện pháp phòng ngừa cần thiết.

Không khí kém thông thoáng và sự tích tụ hạt khí dung

Không gian trong nhà đóng kín cửa và bật máy lạnh liên tục là môi trường thuận lợi để các hạt khí dung chứa virus tích tụ ở nồng độ cao. Khi một người mang virus thở hoặc nói chuyện, các hạt khí dung siêu nhỏ có thể lơ lửng trong không khí suốt nhiều giờ thay vì nhanh chóng bị phân tán như ở không gian ngoài trời thông thoáng. Đối với các khu chung cư hoặc nhà liền kề, hệ thống thông gió dùng chung, giếng trời hay các trục kỹ thuật đôi khi cũng có thể là con đường đưa không khí mang mầm bệnh từ căn hộ lân cận sang nếu hệ thống thông khí không có màng lọc đạt chuẩn hoặc không đảm bảo lưu lượng đối lưu phù hợp. Do đó, việc ở trong phòng kín không có sự lưu thông không khí sạch làm tăng đáng kể nguy cơ hít phải virus.

Tiếp xúc với người giao hàng và bưu phẩm bên ngoài

Nhu cầu mua sắm thực phẩm và đồ gia dụng trực tuyến gia tăng đồng nghĩa với việc gia đình thường xuyên mở cửa tiếp xúc với các nhân viên giao hàng. Dù cuộc giao tiếp chỉ diễn ra trong vài giây, việc không đeo khẩu trang đúng quy cách hoặc đứng quá gần vẫn tiềm ẩn nguy cơ hít phải giọt bắn chứa virus. Bên cạnh đó, mầm bệnh có thể bám trên bề mặt bao bì, túi nylon hoặc hộp bưu phẩm nếu người xử lý trước đó mang mầm bệnh. Mặc dù nguy cơ lây truyền qua bề mặt vật thể thấp hơn so với đường hô hấp trực tiếp, thói quen chạm tay vào bề mặt bao bì nhiễm virus rồi đưa tay lên mắt, mũi hoặc miệng ngay sau đó mà chưa rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn vẫn có thể dẫn đến nhiễm bệnh.

Chạm vào các bề mặt dùng chung tại khu vực sinh hoạt chung

Đối với những người sống tại các khu tập thể, căn hộ chung cư hoặc ngõ phố đông đúc, việc chỉ bước ra ngoài cửa căn hộ để đổ rác, nhận hàng hay lấy thư báo cũng tiềm ẩn rủi ro lây nhiễm. Các bề mặt tiếp xúc thường xuyên như nút bấm thang máy, tay nắm cửa chung, lan can hành lang hoặc công tắc điện là nơi nhiều người chạm vào mỗi ngày. Nếu người mang mầm bệnh ho, hắt hơi vào tay rồi chạm vào những bề mặt này, virus có thể tồn tại trong một khoảng thời gian nhất định tùy thuộc vào nhiệt độ và độ ẩm môi trường. Việc vô tình chạm vào các bề mặt nhiễm bẩn này rồi đưa lên vùng mặt mà quên vệ sinh tay kỹ lưỡng là kẽ hở dẫn đến lây nhiễm ngoài ý muốn.

Các biện pháp giảm nguy cơ lây nhiễm Covid-19 trong gia đình

Để bảo vệ bản thân và các thành viên dễ bị tổn thương khi ở nhà, mỗi gia đình nên chủ động thực hiện đồng bộ các biện pháp vệ sinh dịch tễ. Hãy mở các cửa sổ để đón gió tự nhiên, tăng cường thông khí và hạn chế sử dụng máy lạnh đóng kín trong thời gian dài. Các thành viên thường xuyên ra ngoài cần đeo khẩu trang, vệ sinh tay bằng xà phòng ngay khi về đến nhà và thay trang phục trước khi tiếp xúc gần với người thân. Khi nhận hàng hóa, nên giữ khoảng cách an toàn, thanh toán không dùng tiền mặt, khử khuẩn sơ bộ bao bì bên ngoài và rửa tay sạch ngay sau khi xử lý. Thường xuyên lau chùi các bề mặt tiếp xúc nhiều bằng dung dịch sát khuẩn thông thường cũng giúp hạn chế tối đa nguy cơ tồn lưu mầm bệnh.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính giáo dục sức khỏe và chia sẻ kiến thức phổ thông, không thay thế cho các hướng dẫn kiểm soát dịch tễ chính thức hoặc chẩn đoán y khoa. Người dân không nên chủ quan nhưng cũng không nên quá hoang mang cực đoan dẫn đến việc lạm dụng hóa chất khử khuẩn gây kích ứng đường hô hấp và da. Tuyệt đối không tự ý tìm mua và sử dụng các loại thuốc kháng virus hay thuốc điều trị khi chưa có chỉ định và tư vấn từ bác sĩ hoặc nhân viên y tế.

Tóm tắt

Việc chỉ ở nhà không đồng nghĩa với khả năng bảo vệ tuyệt đối nếu chúng ta chưa kiểm soát tốt các đường lây nhiễm gián tiếp. Bằng cách nâng cao ý thức về lưu thông không khí, giữ khoảng cách an toàn khi nhận hàng hóa và duy trì thói quen rửa tay thường xuyên, mỗi cá nhân và gia đình hoàn toàn có thể chủ động tạo dựng môi trường sống an toàn, hạn chế tối đa nguy cơ lây nhiễm Covid-19.