Vì sao bị ho đau nửa đầu và những điều cần lưu ý

Ho đau nửa đầu là gì?

Hiện tượng đau đầu khởi phát hoặc tăng nặng khi ho thường được xếp vào nhóm đau đầu do gắng sức hoặc do nghiệm pháp Valsalva. Khi cơn ho bùng phát, cơ hoành và cơ thành ngực co thắt mạnh làm áp lực trong khoang ngực và ổ bụng tăng vọt. Sự thay đổi áp lực này cản trở tạm thời dòng máu tĩnh mạch từ não trở về tim, dẫn đến hiện tượng tăng áp lực nội sọ tức thì. Đối với một số người, phản ứng căng giãn các mạch máu và màng cứng nhạy cảm sẽ kích hoạt thụ thể cảm giác đau. Khi vị trí tổn thương màng não, xoang cạnh mũi hoặc dây thần kinh tam thoa bị kích thích thiên về một phía, cơn đau sẽ biểu hiện rõ rệt dưới dạng đau nửa đầu. Đau đầu liên quan đến ho có thể là dạng nguyên phát lành tính hoặc là dấu hiệu thứ phát cảnh báo các bất thường giải phẫu nội sọ cần được chuyên khoa thần kinh kiểm tra.

Cơ chế tăng áp lực nội sọ tạm thời khi ho

Khi một cơn ho xuất hiện, luồng không khí được tống ra ngoài với tốc độ và áp lực rất lớn. Quá trình này đòi hỏi sự co thắt đồng thời của các nhóm cơ hô hấp, làm áp lực trong lồng ngực tăng cao đột ngột. Áp lực cao trong trung thất làm giảm lưu lượng máu hồi lưu từ xoang tĩnh mạch màng cứng về hệ tuần hoàn chung. Kết quả là thể tích máu trong hộp sọ ứ trệ tạm thời, làm gia tăng nhẹ áp lực dịch não tủy và áp lực nội sọ.

Đối với người có ngưỡng chịu đau mạch máu thấp hoặc có hệ thống màng não nhạy cảm, sự thay đổi áp lực đột ngột này sẽ kích thích các nhánh thần kinh cảm giác quanh mạch máu lớn. Tình trạng này tạo ra cơn đau nhói dạng giật buốt, thường khu trú ở vùng đỉnh đầu, chẩm hoặc lệch sang một bên thái dương. Cơn đau thường đạt đỉnh ngay khi vừa dứt tiếng ho và giảm dần sau vài giây đến vài phút khi áp lực mạch máu nội sọ trở lại trạng thái bình thường.

Mối liên hệ giữa cơn ho và bệnh đau nửa đầu Migraine

Những người có tiền sử mắc chứng đau nửa đầu Migraine thường sở hữu hệ thống mạch máu não và phức hợp thần kinh sinh ba mạch máu vô cùng nhạy cảm. Khi người bệnh bị cảm cúm, viêm phế quản hoặc nhiễm trùng đường hô hấp trên, các chất trung gian gây viêm trong cơ thể đã kích thích sẵn sàng các thụ thể cảm giác vùng đầu mặt. Mỗi đợt ho mạnh đóng vai trò như một yếu tố kích thích cơ học bổ sung, làm mạch máu thái dương co giãn bất thường và giải phóng thêm chất dẫn truyền thần kinh gây đau.

Do đó, phản xạ ho có thể đóng vai trò kích hoạt một cơn đau nửa đầu mới hoặc làm tăng vọt mức độ đau của cơn Migraine đang diễn ra. Người bệnh thường mô tả cảm giác đau nhức theo nhịp đập của mạch máu ở một bên thái dương hoặc hốc mắt, có thể đi kèm cảm giác buồn nôn, sợ ánh sáng và sợ tiếng ồn lớn. Trường hợp này đòi hỏi việc kiểm soát đồng thời cả bệnh lý đường hô hấp lẫn phác đồ theo dõi chứng đau nửa đầu chuyên biệt.

Ảnh hưởng từ viêm xoang và nhiễm trùng đường hô hấp

Viêm mũi xoang cấp hoặc mạn tính là một trong những nguyên nhân phổ biến nhất gây ra cảm giác ho đau nửa đầu trên thực tế lâm sàng. Khi các xoang hàm, xoang trán hoặc xoang bướm bị bít tắc lỗ thông xoang và ứ đọng dịch mủ, niêm mạc xoang rơi vào trạng thái viêm sưng phù nề. Động tác ho làm thay đổi áp suất đột ngột trong hốc mũi và các xoang cạnh mũi, tác động trực tiếp lên các thụ thể đau ở vùng mặt.

Nếu quá trình ứ tắc dịch diễn ra nghiêm trọng hơn ở một bên mặt, người bệnh sẽ cảm thấy cơn đau buốt lan tỏa từ hốc mắt, trán hoặc gò má lên nửa đầu cùng bên mỗi khi cất tiếng ho. Cơn đau dạng này thường kèm theo nghẹt mũi, chảy dịch mũi đặc, cảm giác nặng nề vùng mặt và có xu hướng tăng lên rõ rệt khi người bệnh cúi đầu về phía trước. Việc giải phóng dịch ứ đọng và điều trị dứt điểm viêm xoang sẽ giúp triệu chứng đau đầu khi ho thuyên giảm rõ rệt.

Phân biệt đau đầu nguyên phát và các bệnh lý nội sọ thứ phát

Hầu hết các trường hợp đau đầu do ho khởi phát đột ngột và biến mất nhanh chóng là dạng nguyên phát lành tính, thường tự hết sau vài tuần hoặc vài tháng. Tuy nhiên, y văn ghi nhận một tỷ lệ đáng kể các cơn đau đầu khởi phát do ho là thứ phát sau các bất thường cấu trúc vùng hố sau sọ não. Điển hình nhất là dị dạng Chiari loại một, tình trạng mà phần dưới của tiểu não tụt xuống lỗ chẩm gây cản trở lưu thông dòng dịch não tủy.

Ngoài ra, các tổn thương choán chỗ nội sọ như khối u não vùng hố sau, phình động mạch não hoặc rò rỉ dịch não tủy tự phát cũng có thể biểu hiện ban đầu qua triệu chứng đau đầu khi ho hoặc rặn. Để phân biệt chính xác bản chất cơn đau, các bác sĩ chuyên khoa thần kinh thường chỉ định người bệnh thực hiện chụp cộng hưởng từ sọ não có khảo sát hố sau nhằm loại trừ toàn diện các nguyên nhân thứ phát nguy hiểm trước khi đưa ra kết luận lành tính.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính giáo dục sức khỏe tổng quát và không thay thế cho quy trình khám chữa bệnh tại các cơ sở y tế. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng thuốc giảm đau kéo dài hoặc tự điều chỉnh các thuốc điều trị thần kinh khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Cần đến ngay bệnh viện để được thăm khám chuyên khoa thần kinh nếu cơn đau đầu khi ho xuất hiện đột ngột dữ dội như sét đánh, kéo dài nhiều giờ, hoặc đi kèm sốt cao, cứng gáy, nhìn mờ, nhìn đôi, yếu liệt tay chân hay lú lẫn.

Tóm tắt

Hiện tượng ho đau nửa đầu có thể chỉ là phản ứng tạm thời trước áp lực hô hấp hoặc bệnh lý tai mũi họng thông thường, nhưng cũng có thể là tín hiệu cảnh báo các bất thường thần kinh tiềm ẩn. Việc chủ động thăm khám sớm tại các chuyên khoa thần kinh hoặc tai mũi họng sẽ giúp xác định chính xác nguyên nhân và có phương án chăm sóc an toàn, hiệu quả.