Vì sao bị bong gân bàn chân và khi nào cần đến bệnh viện?

Bong gân bàn chân là gì?

Bong gân bàn chân là tình trạng tổn thương một hoặc nhiều dây chằng nối các xương bàn chân với nhau, thường gặp ở dây chằng cổ chân ngoài, mu bàn chân hoặc vùng giữa bàn chân. Khi bàn chân chịu lực vặn xoắn bất ngờ, hệ thống dây chằng bị căng giãn quá biên độ cho phép, gây nên các mức độ tổn thương từ vi rách sợi cơ bản cho đến rách toàn phần. Chấn thương này không chỉ gây đau đớn tức thì, cản trở việc đi lại mà còn có thể làm mất đi tính vững chắc tự nhiên của cấu trúc vòm bàn chân nếu không được can thiệp đúng cách ngay từ ban đầu. Thăm khám chuyên khoa cơ xương khớp giúp xác định chính xác mức độ tổn thương và đưa ra phác đồ hồi phục an toàn.

Nguyên nhân dẫn đến tình trạng bong gân bàn chân

Bàn chân có cấu trúc giải phẫu phức tạp với nhiều xương nhỏ kết nối với nhau nhờ hệ thống dây chằng vững chắc. Khi bàn chân bị vặn xoắn đột ngột, tiếp đất sai tư thế hoặc trượt ngã, các dây chằng này bị kéo căng quá mức giới hạn đàn hồi bình thường, dẫn đến tình trạng bong gân. Nguyên nhân phổ biến nhất là do lật bàn chân vào trong hoặc ra ngoài khi chơi các môn thể thao đòi hỏi đổi hướng nhanh như bóng đá, bóng rổ, chạy bộ trên bề mặt gồ ghề.

Ngoài ra, những tai nạn sinh hoạt thường ngày như bước hụt bậc cầu thang, vấp ngã khi mang giày cao gót hoặc mang vác vật nặng cũng là tác nhân gây tổn thương dây chằng bàn chân. Người có tiền sử chấn thương cổ chân bàn chân trước đó, thừa cân hoặc cơ bắp vùng cẳng chân yếu thường có nguy cơ tái phát bong gân cao hơn do độ vững của khớp đã bị suy giảm.

Dấu hiệu nhận biết khi bị bong gân bàn chân

Khi bị bong gân bàn chân, người bệnh thường nghe thấy tiếng tách hoặc cảm nhận rõ khớp bị trật nhẹ ngay thời điểm va chạm. Triệu chứng đầu tiên xuất hiện là cơn đau nhói tại vùng tổn thương, sau đó chuyển sang cảm giác đau âm ỉ liên tục. Trong vòng vài giờ, khu vực quanh mu bàn chân, mắt cá hoặc gan bàn chân bắt đầu sưng nề do dịch viêm và máu thoát ra mô mềm.

Vết bầm tím xuất hiện do các mạch máu nhỏ quanh dây chằng bị tổn thương, có thể lan rộng dần sau một vài ngày. Khả năng vận động của bàn chân bị hạn chế đáng kể, người bệnh cảm thấy đau nhói khi cố gắng cử động các ngón chân hoặc xoay bàn chân. Tùy theo mức độ giãn, rách một phần hay đứt hoàn toàn dây chằng mà biên độ sưng đau và độ mất vững của khớp bàn chân sẽ khác nhau.

Cách xử trí ban đầu đúng cách cho người bị bong gân bàn chân

Trong vòng 48 giờ đầu tiên sau chấn thương, việc áp dụng đúng nguyên tắc sơ cứu là yếu tố quyết định giúp kiểm soát phản ứng viêm và bảo vệ dây chằng. Người bệnh cần dừng ngay mọi hoạt động vận động, để bàn chân được nghỉ ngơi hoàn toàn và tránh dồn lực tì đè lên chân đau. Chườm lạnh bằng túi đá bọc trong khăn mềm khoảng 15 đến 20 phút mỗi lần, thực hiện vài lần trong ngày để giúp co mạch, giảm sưng và xoa dịu cảm giác đau buốt.

Bên cạnh đó, sử dụng băng thun y tế quấn nhẹ nhàng quanh bàn chân để tạo lực ép vừa phải, giúp hạn chế tích tụ dịch phù nề mà không làm tắc nghẽn lưu thông máu. Khi nằm hoặc ngồi nghỉ, nên kê cao bàn chân hơn mức của tim bằng một chiếc gối mềm để tạo thuận lợi cho máu tĩnh mạch hồi lưu, từ đó giảm tình trạng căng tức và bầm tím tại vùng chấn thương.

Thời điểm người bệnh cần đến bệnh viện kiểm tra

Rất nhiều người thường có tâm lý chủ quan xem nhẹ bong gân bàn chân và tự điều trị tại nhà dẫn đến chẩn đoán sót các chấn thương phức tạp. Người bệnh cần đến ngay bệnh viện hoặc cơ sở y tế chuyên khoa cơ xương khớp khi xuất hiện các dấu hiệu nghiêm trọng như hoàn toàn không thể đứng dậy hoặc bước đi dù chỉ vài bước. Cảm giác đau dữ dội không thuyên giảm sau khi dùng các biện pháp sơ cứu thông thường cũng là một cảnh báo quan trọng.

Đặc biệt, nếu quan sát thấy bàn chân bị biến dạng bất thường, sưng nề lan nhanh toàn bộ bàn chân kèm theo cảm giác tê bì, mất cảm giác hoặc lạnh ở các đầu ngón chân, người bệnh phải được cấp cứu y tế ngay lập tức. Bác sĩ chuyên khoa sẽ chỉ định chụp phim X-quang hoặc cộng hưởng từ MRI để đánh giá chính xác mức độ tổn thương dây chằng, loại trừ nguy cơ nứt xương, gãy xương kín hoặc tổn thương sụn khớp đi kèm.

Phục hồi chức năng và phòng ngừa biến chứng lỏng khớp

Việc chủ quan không điều trị dứt điểm bong gân bàn chân có thể dẫn đến hội chứng lỏng khớp mạn tính, khiến bàn chân dễ bị tái chấn thương khi di chuyển nhẹ nhàng. Sau giai đoạn sơ cứu giảm đau, quá trình phục hồi chức năng đóng vai trò quan trọng trong việc khôi phục tầm vận động và độ dẻo dai của hệ thống cơ gân quanh bàn chân.

Người bệnh nên thực hiện các bài tập xoay cổ chân nhẹ nhàng, co duỗi ngón chân và tập thăng bằng theo chỉ dẫn của nhân viên y tế khi cơn đau cấp tính đã thuyên giảm. Song song đó, việc lựa chọn giày dép vừa vặn, có đế êm nâng đỡ vòm bàn chân và tránh đi giày cao gót trong giai đoạn phục hồi sẽ giúp bảo vệ dây chằng đang trong quá trình liền sẹo, ngăn ngừa thoái hóa khớp sớm về sau.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định điều trị y khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý nắn chỉnh khớp, xoa bóp mật gấu, đắp các loại lá thuốc không rõ nguồn gốc lên bàn chân tổn thương. Khi nghi ngờ có gãy xương hoặc cơn đau kéo dài, cần đến cơ sở y tế có chuyên khoa chấn thương chỉnh hình để được kiểm tra trực tiếp.

Tóm tắt

Bong gân bàn chân là tổn thương cơ học thường gặp nhưng không nên chủ quan vì nguy cơ để lại di chứng mất vững khớp kéo dài. Việc sơ cứu đúng cách bằng nguyên tắc nghỉ ngơi, chườm lạnh, băng ép và kê cao chân giúp giảm sưng đau đáng kể. Khi nhận thấy các dấu hiệu nghiêm trọng như không thể đi lại, biến dạng bàn chân hoặc đau dữ dội, người bệnh cần đến bệnh viện để được thăm khám và điều trị kịp thời.