Vì sao bệnh viêm tai giữa hay tái phát và cách ngăn ngừa

Viêm tai giữa hay tái phát là gì?

Viêm tai giữa tái phát được xác định khi người bệnh gặp nhiều đợt viêm tai giữa cấp tính xuất hiện liên tiếp trong một khoảng thời gian nhất định, hoặc tình trạng ứ dịch trong hòm tai kéo dài không khỏi hoàn toàn. Khoang tai giữa vốn là một hốc kín chứa không khí nằm sau màng nhĩ, nối thông với vòm họng qua vòi nhĩ. Bất kỳ sự cản trở nào về cơ học hoặc nhiễm trùng lân cận tại đường hô hấp trên đều có thể làm gián đoạn quá trình thông khí tự nhiên của hòm tai, tạo môi trường yếm khí và đọng dịch thuận lợi cho vi sinh vật gây bệnh phát triển nhiều lần.

Đặc điểm vòi nhĩ và các bệnh đường hô hấp trên khiến tai dễ viêm lại

Cấu tạo giải phẫu của vòi nhĩ đóng vai trò then chốt trong bệnh sinh của viêm tai giữa. Vòi nhĩ là ống nối liền vòm mũi họng với hòm tai, chịu trách nhiệm cân bằng áp suất và dẫn lưu dịch tiết tự nhiên. Ở trẻ nhỏ, vòi nhĩ thường ngắn hơn, khẩu kính rộng hơn và nằm ngang hơn so với người trưởng thành, tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn và virus từ mũi họng dễ dàng di chuyển ngược dòng lên tai giữa.

Bên cạnh đó, các đợt cảm lạnh, viêm mũi xoang hoặc viêm amidan không được điều trị ổn định khiến niêm mạc vòi nhĩ phù nề, bít tắc đường dẫn lưu. Khi dịch nhầy bị ứ đọng trong tai giữa và không thể thoát xuống họng, vi khuẩn sẽ phát triển mạnh mẽ tạo thành đợt viêm tai giữa tái diễn liên tục.

Ảnh hưởng của sùi vòm họng VA phì đại và cơ địa dị ứng

Tổ chức sùi vòm họng hay còn gọi là VA nằm ở nóc vòm họng, sát ngay cửa mở của vòi nhĩ. Khi VA bị phì đại hoặc viêm mạn tính, khối tổ chức này không chỉ chèn ép trực tiếp làm tắc cơ học cửa vòi nhĩ mà còn đóng vai trò như một ổ chứa vi khuẩn thường trực. Mỗi khi cơ thể giảm sức đề kháng, vi khuẩn từ ổ viêm VA nhanh chóng xâm nhập vào hòm tai gây viêm cấp tính.

Ngoài ra, các yếu tố cơ địa như viêm mũi dị ứng kéo dài hoặc trào ngược dạ dày thực quản cũng gián tiếp làm tăng tần suất tái phát. Axit dịch vị trào ngược lên vùng hầu họng có thể gây kích ứng niêm mạc vòi nhĩ, dẫn đến phản ứng viêm âm thầm và làm giảm khả năng tự làm sạch của niêm mạc tai.

Sai lầm trong thói quen điều trị khiến viêm tai giữa kéo dài

Một sai lầm rất phổ biến là người bệnh hoặc phụ huynh tự ý dừng thuốc khi thấy các triệu chứng đau tai, sốt hoặc chảy mủ thuyên giảm sau vài ngày. Việc ngừng phác đồ quá sớm khiến vi khuẩn chưa bị tiêu diệt hoàn toàn, tiếp tục tồn tại dai dẳng bên trong hòm tai và dễ dàng bùng phát trở lại thành đợt cấp mới.

Bên cạnh đó, thói quen tự ý mua thuốc kháng sinh hoặc thuốc nhỏ tai mà không qua thăm khám nội soi tai mũi họng có thể dẫn đến hiện tượng vi khuẩn kháng thuốc. Đôi khi tai vẫn còn tình trạng ứ dịch màng nhĩ dù không còn đau rát rõ rệt, nếu không được theo dõi đánh giá sự phục hồi của màng nhĩ thì nguy cơ tái phát sau đó là rất cao.

Biện pháp chủ động phòng ngừa viêm tai giữa tái phát hàng ngày

Để cắt đứt chuỗi tái phát của viêm tai giữa, biện pháp quan trọng hàng đầu là kiểm soát tốt các bệnh lý mũi họng. Cần giữ thói quen vệ sinh mũi hàng ngày bằng dung dịch nước muối sinh lý đúng cách, không xì mũi quá mạnh cả hai bên cùng lúc vì áp lực có thể đẩy dịch bẩn ngược lên vòi nhĩ. Khi bị cảm cúm hoặc viêm họng, cần điều trị dứt điểm dưới sự hướng dẫn của bác sĩ.

Tiêm chủng đầy đủ các vắc xin phòng ngừa cúm mùa và phế cầu khuẩn giúp giảm thiểu rõ rệt nguy cơ nhiễm trùng đường hô hấp trên. Đối với trẻ nhỏ bú bình, nên cho trẻ bú ở tư thế đầu nâng cao, tránh cho bú khi nằm ngửa hoàn toàn để ngăn sữa chảy tràn vào vòm họng và xâm nhập vào vòi nhĩ.

Chăm sóc môi trường sống và thời điểm cần thăm khám y tế

Môi trường sống sạch sẽ đóng góp đáng kể vào việc giảm thiểu kích ứng đường thở. Cần tuyệt đối tránh khói thuốc lá thụ động trong nhà, vì các chất độc trong khói thuốc làm tê liệt lớp lông chuyển niêm mạc đường hô hấp và vòi nhĩ, khiến dịch tiết ứ đọng nhiều hơn. Giữ ấm vùng cổ ngực và giữ phòng ngủ thông thoáng, độ ẩm hợp lý trong mùa lạnh cũng giúp bảo vệ màng nhầy hô hấp.

Người bệnh cần đi khám chuyên khoa Tai Mũi Họng ngay khi xuất hiện dấu hiệu bất thường như ù tai, đau nhức sâu trong tai, cảm giác đầy tai hoặc nghe kém. Tuyệt đối không tự ý dùng que bông, dụng cụ cứng ngoáy sâu vào ống tai làm tổn thương niêm mạc và tạo ngõ vào cho vi khuẩn.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe, không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị y khoa trực tiếp. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua kháng sinh, thuốc kháng viêm hay các loại thuốc nhỏ tai về dùng khi chưa được bác sĩ nội soi kiểm tra tình trạng màng nhĩ. Không áp dụng các biện pháp dân gian như thổi bột thuốc, nhỏ nước lá vào tai vì nguy cơ gây nhiễm trùng nặng và thủng màng nhĩ rất cao.

Tóm tắt

Viêm tai giữa tái phát nhiều lần không chỉ gây mệt mỏi, khó chịu mà còn tiềm ẩn nguy cơ suy giảm thính lực hoặc biến chứng hô hấp kéo dài nếu không được xử trí đúng căn nguyên. Việc phát hiện sớm đợt viêm cấp, tuân thủ phác đồ hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng và chủ động giữ vệ sinh đường thở, tiêm chủng đầy đủ là nền tảng cốt lõi giúp bảo vệ đôi tai và ngăn ngừa bệnh quay trở lại.