Vì sao bé bị viêm phế quản hay nôn trớ và cách xử trí an toàn cho cha mẹ

Trẻ bị viêm phế quản hay nôn trớ là gì?

Viêm phế quản ở trẻ em là tình trạng viêm nhiễm niêm mạc của các ống dẫn khí nối khí quản với phổi, thường khởi phát do virus hoặc vi khuẩn sau một đợt cảm lạnh thông thường. Khi bị bệnh, phế quản của trẻ phù nề, co thắt và gia tăng bài tiết dịch nhầy nhầy đặc quánh. Bên cạnh các biểu hiện hô hấp như ho nhiều, thở khò khè, sốt nhẹ và nghẹt mũi, nôn trớ là triệu chứng đường tiêu hóa đi kèm rất phổ biến, đặc biệt là ở trẻ dưới 2 tuổi.

Ở giai đoạn này, cấu trúc giải phẫu hệ tiêu hóa của trẻ chưa hoàn thiện, phối hợp với phản xạ tống xuất đờm kém khiến dịch hô hấp dễ bị nuốt vào dạ dày. Sự kết hợp giữa những cơn ho kéo dài gây tăng áp lực ổ bụng và dạ dày bị kích thích bởi dịch đờm nhớt làm thức ăn bị trào ngược dữ dội. Đây là một cơ chế phản xạ phối hợp giữa hệ hô hấp và tiêu hóa chứ không hẳn là bệnh lý đường ruột độc lập.

Lý do trẻ mắc viêm phế quản thường đi kèm triệu chứng nôn trớ

Hiện tượng trẻ nhỏ mắc viêm phế quản kèm nôn trớ xuất phát từ nhiều yếu tố giải phẫu và sinh lý đặc thù. Khi niêm mạc phế quản bị viêm nhiễm, lượng dịch nhầy tiết ra nhiều làm kích thích các thụ thể cảm giác ở đường dẫn khí, tạo nên những cơn ho dồn dập. Những cơn ho mạnh làm gia tăng đột ngột áp lực trong khoang bụng và đè ép trực tiếp lên dạ dày. Thêm vào đó, ở lứa tuổi sơ sinh và nhũ nhi, cơ vòng thực quản dưới chưa phát triển hoàn thiện, dạ dày lại nằm ngang nên thức ăn rất dễ bị đẩy ngược lên trên.

Bên cạnh tác động cơ học từ cơn ho, lượng đờm nhớt dư thừa cũng là thủ phạm chính khiến trẻ buồn nôn. Trẻ nhỏ chưa có phản xạ khạc đờm ra ngoài nên thường nuốt đờm vào dạ dày. Sự hiện diện của chất nhầy đặc quánh trong đường tiêu hóa kích thích niêm mạc dạ dày và khơi mào cảm giác buồn nôn liên tục. Trẻ có cơ địa nhạy cảm hoặc đang quấy khóc nhiều khi ốm cũng dễ nuốt phải không khí, gây đầy hơi và làm tình trạng nôn trớ bùng phát trầm trọng hơn.

Các bước xử trí đúng cách khi trẻ bị nôn trớ trong cơn ho

Khi trẻ xuất hiện cơn nôn trớ, điều quan trọng hàng đầu là giữ cho đường thở của bé luôn thông thoáng để phòng ngừa dị vật lọt vào phế quản. Cha mẹ cần nghiêng đầu trẻ sang một bên ngay lập tức hoặc bế trẻ hơi cúi đầu về phía trước, tránh để bé nằm ngửa vì chất nôn có thể tràn ngược vào khí quản gây sặc rất nguy hiểm. Dùng khăn mềm sạch lau khô miệng, mũi và thay quần áo dính chất nôn để trẻ không bị nhiễm lạnh.

Sau khi trẻ đã nôn xong và ổn định nhịp thở, không nên ép trẻ ăn hoặc uống sữa lại ngay tức thì vì dạ dày lúc này đang co thắt mạnh. Hãy để bụng bé nghỉ ngơi khoảng 20 đến 30 phút, sau đó cho trẻ nhấp từng thìa nhỏ nước ấm hoặc dung dịch bù điện giải theo hướng dẫn của cán bộ y tế. Vỗ nhẹ lưng trẻ theo hướng từ dưới lên để giúp bé giải phóng lượng khí ứ đọng và tống đờm nhớt còn sót lại trong họng ra ngoài một cách êm ái.

Chăm sóc dinh dưỡng và sinh hoạt giúp giảm thiểu nôn trớ ở trẻ

Chế độ dinh dưỡng trong giai đoạn viêm phế quản cần được điều chỉnh linh hoạt để giảm tải áp lực cho hệ tiêu hóa của trẻ. Thay vì cho con ăn các bữa lớn như ngày thường, phụ huynh nên chia khẩu phần thành 6 đến 8 bữa nhỏ trong ngày với lượng thức ăn mỗi cữ vừa phải. Thức ăn cho trẻ nên được chế biến loãng, mềm, dễ tiêu hóa như cháo súp ấm, đồng thời bổ sung thêm nước để làm loãng chất nhầy đường thở.

Vệ sinh mũi họng trước bữa ăn cũng là biện pháp hữu hiệu giúp giảm thiểu tình trạng trớ sữa. Cha mẹ có thể nhỏ nước muối sinh lý vào mũi trẻ để làm mềm và hút sạch dịch nhầy trước khi cho ăn khoảng 15 phút. Khi mũi thông thoáng, trẻ sẽ không phải thở bằng miệng khi nuốt thức ăn, từ đó hạn chế nuốt phải không khí. Sau khi cho bú hoặc ăn xong, nên bế dựng trẻ áp vào ngực khoảng 15 đến 20 phút và vỗ nhẹ lưng để trẻ ợ hơi trước khi cho nằm xuống.

Thời điểm phụ huynh cần đưa trẻ đến bệnh viện thăm khám ngay

Mặc dù nôn trớ là phản ứng thường gặp trong các đợt nhiễm trùng đường hô hấp dưới, cha mẹ không được chủ quan trước các dấu hiệu chuyển biến nặng. Cần đưa trẻ đến cơ sở y tế có chuyên khoa nhi ngay nếu trẻ có biểu hiện thở nhanh nông, cánh mũi phập phồng, co rút hõm ức hoặc rút lõm lồng ngực rõ rệt trong lúc thở. Đây là những chỉ dấu cảnh báo tình trạng suy hô hấp cần được can thiệp y tế khẩn cấp.

Ngoài ra, nếu trẻ nôn trớ liên tục không thể giữ lại bất kỳ thức ăn hoặc chất lỏng nào trong nhiều giờ, nôn ra dịch xanh rêu, dịch có lẫn vệt máu hoặc kèm theo dấu hiệu mất nước như môi khô nứt, mắt trũng, tiểu rất ít thì phải đưa đi cấp cứu ngay. Tình trạng sốt cao khó hạ, li bì, ngủ gà hoặc co giật cũng là những tình huống cấp thiết đòi hỏi bác sĩ kiểm tra toàn diện để loại trừ các biến chứng viêm phổi hoặc viêm tiểu phế quản nặng.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị của nhân viên y tế. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý dùng các loại thuốc giảm ho, thuốc làm loãng đờm hoặc thuốc chống nôn cho trẻ nhỏ khi chưa có chỉ định trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa nhi.

Tóm tắt

Nôn trớ khi trẻ bị viêm phế quản là hiện tượng khá phổ biến do phản xạ ho kích thích đường tiêu hóa và đờm ứ đọng. Việc chăm sóc đúng cách, chia nhỏ bữa ăn và theo dõi sát sao tiến triển bệnh sẽ giúp trẻ nhanh chóng hồi phục. Cha mẹ cần chủ động đưa trẻ đi khám y tế kịp thời nếu nhận thấy các dấu hiệu thở khó hoặc mệt lả bất thường.