Vắc xin zona tiêm mấy mũi và lịch tiêm cụ thể cho từng đối tượng

Vắc xin zona tiêm mấy mũi là gì?

Zona thần kinh là bệnh lý nhiễm trùng cấp tính do sự tái hoạt động của virus Varicella-Zoster, loại virus từng gây ra bệnh thủy đậu trước đó. Sau khi khỏi thủy đậu, virus không bị tiêu diệt hoàn toàn mà ẩn nấp âm thầm trong các hạch rễ thần kinh cảm giác. Khi tuổi tác tăng cao hoặc hệ miễn dịch suy yếu, virus sẽ nhân lên, di chuyển dọc theo dây thần kinh ra da, gây nên các dải mụn nước đau rát dọc theo một bên cơ thể. Biến chứng thường gặp và dai dẳng nhất của căn bệnh này là tình trạng đau thần kinh sau zona, khiến người bệnh phải chịu đựng cảm giác bỏng rát kéo dài gây suy giảm nghiêm trọng chất lượng cuộc sống. Vắc xin phòng zona ra đời nhằm củng cố hệ miễn dịch, kích thích cơ thể sản sinh kháng thể đặc hiệu và tế bào lympho T để ngăn chặn virus tái kích hoạt.

Số mũi tiêm và khoảng cách giữa các liều cho từng nhóm đối tượng

Với loại vắc xin tái tổ hợp phổ biến hiện nay, phác đồ chuẩn cho người trưởng thành khỏe mạnh từ 50 tuổi trở lên bao gồm 2 mũi tiêm bắp. Mũi thứ hai được chỉ định tiêm cách mũi thứ nhất trong khoảng thời gian từ 2 đến 6 tháng. Việc hoàn thành đủ hai liều tiêm rất quan trọng vì mũi tiêm đầu tiên chủ yếu kích hoạt phản ứng ban đầu, trong khi mũi tiêm nhắc lại sẽ củng cố nồng độ kháng thể và tạo ra tế bào nhớ miễn dịch bền vững trong nhiều năm.

Đối với người từ 18 tuổi trở lên đang trong tình trạng suy giảm miễn dịch hoặc chuẩn bị bước vào các liệu trình ức chế miễn dịch, khoảng cách giữa hai mũi tiêm có thể được rút ngắn lại, thường là từ 1 đến 2 tháng sau mũi đầu tiên. Khoảng thời gian thu hẹp này giúp cơ thể nhanh chóng thiết lập hàng rào bảo vệ trước khi hệ miễn dịch suy yếu sâu hơn do bệnh lý nền hoặc do thuốc can thiệp. Bác sĩ điều trị sẽ cân nhắc thời điểm tiêm thích hợp nhất dựa trên giai đoạn bệnh và phác đồ điều trị của bệnh nhân.

Những trường hợp được khuyến cáo tiêm phòng vắc xin zona sớm

Đối tượng đầu tiên được ưu tiên bảo vệ là người từ 50 tuổi trở lên. Theo quá trình lão hóa tự nhiên của cơ thể, hệ miễn dịch dần suy giảm khiến virus Varicella-Zoster đang ngủ yên trong hạch rễ thần kinh dễ dàng bùng phát trở lại. Nhóm tuổi này có nguy cơ cao phát triển các nốt mụn nước đau đớn và đối mặt với biến chứng đau dây thần kinh sau zona kéo dài nhiều tháng, thậm chí nhiều năm.

Nhóm đối tượng quan trọng tiếp theo là người từ 18 tuổi trở lên có nguy cơ cao do suy giảm miễn dịch. Những trường hợp này bao gồm bệnh nhân ghép tạng đang dùng thuốc chống thải ghép, người nhiễm virus gây suy giảm miễn dịch ở người, bệnh nhân ung thư máu, hoặc người đang tiếp nhận hóa trị và xạ trị. Người mắc các bệnh lý tự miễn mạn tính như viêm khớp dạng thấp, lupus ban đỏ hệ thống cũng là những đối tượng rất cần được bảo vệ sớm để tránh các đợt phát bệnh zona lan tỏa nguy hiểm.

Phân biệt các loại vắc xin phòng zona và hiệu quả phòng ngừa biến chứng

Vắc xin zona thế hệ mới là dạng tiểu đơn vị tái tổ hợp không chứa virus sống, do đó có thể sử dụng an toàn cho cả những người có hệ miễn dịch bình thường lẫn người bị suy giảm miễn dịch. Hiệu quả ngăn ngừa bệnh zona thần kinh của vắc xin này đạt mức rất cao, đồng thời làm giảm đáng kể nguy cơ xuất hiện biến chứng đau thần kinh dai dẳng sau khi phát ban đã biến mất.

Bên cạnh đó, trước đây từng có vắc xin zona sống giảm độc lực chỉ dùng cho người có miễn dịch bình thường và chỉ cần tiêm 1 mũi duy nhất. Tuy nhiên, loại vắc xin này không được chỉ định cho người suy giảm miễn dịch và khả năng duy trì bảo vệ suy giảm dần theo thời gian. Hiện nay, dạng tái tổ hợp 2 mũi tiêm đang là lựa chọn hàng đầu được các tổ chức y tế quốc tế khuyến nghị rộng rãi nhờ tính an toàn vượt trội và khả năng sinh kháng thể mạnh mẽ.

Lưu ý an toàn

Những người có tiền sử dị ứng nghiêm trọng hoặc sốc phản vệ với bất kỳ thành phần nào của vắc xin không nên tiêm chủng. Người đang trong đợt ốm sốt cấp tính, nhiễm trùng vừa và nặng hoặc đang có đợt phát ban zona cấp tính cần hoãn tiêm cho đến khi sức khỏe hồi phục hoàn toàn. Sau khi tiêm, người được tiêm cần ở lại cơ sở y tế theo dõi ít nhất 30 phút để kịp thời xử trí các phản ứng bất thường nếu có.

Tóm tắt

Tiêm phòng là giải pháp chủ động giúp ngăn chặn bệnh zona thần kinh và di chứng đau sau zona kéo dài. Việc tuân thủ đủ số mũi và khoảng cách theo khuyến cáo đóng vai trò quyết định đến hiệu quả bảo vệ. Người dân nên chủ động tìm hiểu thông tin và trao đổi với nhân viên y tế tại trung tâm tiêm chủng để lựa chọn phác đồ phù hợp với tình trạng sức khỏe hiện tại.