Vắc xin viêm màng não mủ tiêm mấy mũi và lịch tiêm phòng theo độ tuổi
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Số lượng mũi tiêm và lịch tiêm phòng vắc xin viêm màng não mủ không cố định ở một con số duy nhất mà phụ thuộc vào chủng vi khuẩn gây bệnh, loại chế phẩm vắc xin và lứa tuổi của người tiêm chủng. Bệnh viêm màng não mủ có thể do phế cầu khuẩn, vi khuẩn Hib hoặc não mô cầu gây ra, vì vậy cần phối hợp nhiều loại vắc xin khác nhau theo phác đồ y khoa chuẩn để xây dựng hàng rào miễn dịch vững chắc.
Việc nắm rõ lộ trình tiêm chủng theo từng độ tuổi giúp cha mẹ và người chăm sóc chủ động sắp xếp thời gian đưa trẻ đi tiêm đầy đủ, đúng hẹn, hạn chế tối đa nguy cơ mắc phải các biến chứng thần kinh vĩnh viễn do nhiễm khuẩn màng não.
Vắc xin viêm màng não mủ tiêm mấy mũi là gì?
Viêm màng não mủ là bệnh truyền nhiễm cấp tính rất nguy hiểm ở màng não, có tốc độ diễn tiến nhanh và tỷ lệ để lại di chứng thần kinh hoặc tử vong cao nếu không được can thiệp kịp thời. Căn bệnh này xuất hiện khi các vi khuẩn sinh mủ xâm nhập qua hàng rào máu não, gây phản ứng viêm và tiết dịch mủ trong khoang dưới nhện. Trẻ nhỏ dưới năm tuổi và người có hệ miễn dịch suy yếu là những đối tượng dễ bị tổn thương nhất.
Hiện nay y học chưa có một loại vắc xin duy nhất nào phòng được tất cả các tác nhân gây viêm màng não mủ. Chiến lược phòng ngừa chủ động dựa vào việc tiêm đủ ba nhóm vắc xin chính gồm vắc xin phòng vi khuẩn Haemophilus influenzae týp b, vắc xin phòng phế cầu khuẩn và vắc xin phòng não mô cầu khuẩn. Mỗi nhóm vắc xin có số mũi tiêm, khoảng cách giữa các liều và độ tuổi bắt đầu hoàn toàn khác nhau.
Tổng hợp các nhóm vắc xin phòng viêm màng não mủ chính
| Tác nhân vi khuẩn | Độ tuổi khuyến cáo bắt đầu | Số mũi tiêm thông thường | Mục tiêu bảo vệ |
|---|---|---|---|
| Vi khuẩn Hib (trong mũi 5 trong 1 hoặc 6 trong 1) | Từ 2 tháng tuổi | 4 mũi (3 mũi cơ bản và 1 mũi nhắc lại) | Ngăn ngừa viêm màng não mủ và viêm phổi do Hib |
| Phế cầu khuẩn (Synflorix, Prevenar 13) | Từ 6 tuần tuổi hoặc 2 tháng tuổi | 1 đến 4 mũi (tùy độ tuổi bắt đầu tiêm) | Phòng viêm màng não mủ, viêm tai giữa, viêm phổi do phế cầu |
| Não mô cầu nhóm B hoặc BC | Từ 2 hoặc 6 tháng tuổi trở lên | 2 mũi cơ bản (có thể tiêm nhắc tùy phác đồ) | Ngăn ngừa nhiễm khuẩn huyết và viêm màng não do não mô cầu B |
| Não mô cầu 4 nhóm A, C, Y, W-135 | Từ 9 tháng tuổi hoặc 2 tuổi trở lên | 1 đến 2 mũi tùy chế phẩm và lứa tuổi | Phòng các thể viêm màng não do 4 phân nhóm não mô cầu nguy hiểm |
Các loại vắc xin phòng ngừa tác nhân gây viêm màng não mủ
Bệnh viêm màng não mủ là tình trạng nhiễm trùng mủ ở màng bao bọc não và tủy sống do nhiều loại vi khuẩn xâm lấn gây ra. Do không có một loại vắc xin đơn lẻ nào phòng ngừa được tất cả các vi khuẩn này, việc tiêm phòng phải kết hợp các loại vắc xin chuyên biệt nhắm vào từng chủng vi khuẩn chính. Các tác nhân hàng đầu gồm vi khuẩn Haemophilus influenzae týp b viết tắt là Hib, phế cầu khuẩn Streptococcus pneumoniae và não mô cầu khuẩn Neisseria meningitidis.
Mỗi loại vi khuẩn đòi hỏi thành phần kháng nguyên khác nhau để cơ thể sinh kháng thể đặc hiệu. Chính vì thế, câu hỏi tiêm mấy mũi sẽ phụ thuộc trực tiếp vào loại vi khuẩn cần dự phòng, chế phẩm vắc xin được lựa chọn và độ tuổi bắt đầu khởi liều của từng người.
Lịch tiêm vắc xin phối hợp chứa thành phần phòng vi khuẩn Hib
Vi khuẩn Haemophilus influenzae týp b là một trong những nguyên nhân phổ biến gây viêm màng não mủ ở trẻ nhỏ dưới năm tuổi. Hiện nay, kháng nguyên Hib thường được tích hợp tiện lợi trong các mũi vắc xin phối hợp đa giá như vắc xin năm trong một hoặc vắc xin sáu trong một.
Phác đồ tiêm ngừa Hib tiêu chuẩn cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ gồm bốn mũi cơ bản. Ba mũi đầu tiên được tiêm liên tiếp vào các thời điểm lúc trẻ tròn hai tháng tuổi, ba tháng tuổi và bốn tháng tuổi, với khoảng cách tối thiểu giữa các mũi là bốn tuần. Mũi thứ tư là mũi tiêm nhắc lại, thường được khuyến cáo thực hiện khi trẻ đạt mười sáu đến mười tám tháng tuổi nhằm củng cố nồng độ kháng thể bảo vệ lâu dài trong suốt giai đoạn phát triển đầu đời.
Số mũi và thời điểm tiêm vắc xin phòng phế cầu khuẩn
Phế cầu khuẩn là tác nhân gây ra nhiều bệnh lý nhiễm trùng xâm lấn nguy hiểm, trong đó có viêm màng não mủ, viêm phổi và nhiễm khuẩn huyết. Hiện tại có hai loại vắc xin phế cầu liên hợp phổ biến là loại mười chủng và loại mười ba chủng, áp dụng cho trẻ từ sáu tuần tuổi trở lên và người trưởng thành.
Đối với trẻ nhỏ bắt đầu tiêm từ hai đến sáu tháng tuổi, phác đồ thường bao gồm ba mũi cơ bản cách nhau tối thiểu một tháng và một mũi nhắc lại vào khoảng thời gian mười một đến mười lăm tháng tuổi, cách mũi thứ ba tối thiểu sáu tháng. Nếu trẻ bắt đầu tiêm muộn hơn, chẳng hạn từ bảy đến mười một tháng tuổi, phác đồ thường giảm xuống còn hai mũi cơ bản và một mũi nhắc lại. Trẻ từ một đến năm tuổi chưa từng tiêm phòng trước đó thường chỉ cần tiêm hai mũi cách nhau ít nhất hai tháng. Người lớn và người cao tuổi chỉ cần một mũi đơn để tạo miễn dịch bảo vệ hô hấp và màng não.
Lịch tiêm phòng vi khuẩn não mô cầu theo từng độ tuổi
Não mô cầu khuẩn chia thành nhiều nhóm huyết thanh nguy hiểm như nhóm A, B, C, Y và W-135. Do đặc tính cấu trúc sinh học khác nhau, người tiêm cần phối hợp các chế phẩm vắc xin để bảo vệ toàn diện trước các phân nhóm này. Hiện có các chế phẩm phòng não mô cầu nhóm B, nhóm BC hoặc vắc xin cộng hợp bốn nhóm A, C, Y, W-135.
Lịch tiêm của vắc xin não mô cầu tùy thuộc vào chế phẩm cụ thể. Đối với vắc xin phòng não mô cầu nhóm B hoặc BC, trẻ có thể bắt đầu tiêm từ hai tháng hoặc sáu tháng tuổi trở lên với phác đồ gồm hai mũi cơ bản cách nhau theo khuyến cáo của nhà sản xuất, kèm một mũi nhắc khi cần thiết. Với vắc xin cộng hợp phòng bốn nhóm ACYW-135, trẻ từ chín tháng tuổi đến hai mươi tư tháng tuổi tiêm hai mũi cách nhau ba tháng; trẻ từ hai tuổi trở lên và người lớn tiêm một liều duy nhất, đồng thời có thể cân nhắc tiêm nhắc lại sau ba đến năm năm ở người có nguy cơ phơi nhiễm cao.
Lưu ý an toàn
Sau khi tiêm vắc xin, người tiêm cần được theo dõi tại cơ sở y tế tối thiểu ba mươi phút và tiếp tục quan sát tại nhà trong vòng hai mươi tư đến bốn mươi tám giờ. Không tự ý đắp lá, chườm nóng hay bôi dầu vào vị trí vết tiêm. Nếu xuất hiện các dấu hiệu bất thường như sốt cao liên tục không đáp ứng thuốc hạ sốt, co giật, khó thở, tím tái hoặc li bì, cần đưa người bệnh đến ngay cơ sở y tế gần nhất.
Tóm tắt
Tiêm phòng đầy đủ các loại vắc xin phòng vi khuẩn gây viêm màng não mủ là biện pháp bảo vệ hệ thần kinh hiệu quả cho trẻ nhỏ và người lớn. Để đảm bảo hiệu quả miễn dịch tối ưu, phụ huynh và người chăm sóc nên theo dõi chặt chẽ sổ tiêm chủng, đưa trẻ đi tiêm đúng lịch hẹn và tham khảo tư vấn trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa tiêm chủng.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Trẻ bị trễ lịch tiêm vắc xin viêm màng não mủ có phải tiêm lại từ đầu không?
Trẻ bị trễ lịch tiêm không cần phải tiêm lại từ đầu các mũi trước đó. Bác sĩ tiêm chủng sẽ căn cứ vào số mũi đã tiêm và khoảng cách thực tế để chỉ định mũi tiếp theo nhằm hoàn thành phác đồ bảo vệ phù hợp cho trẻ.
Có thể tiêm cùng lúc vắc xin phế cầu và vắc xin não mô cầu không?
Các loại vắc xin phòng ngừa vi khuẩn gây viêm màng não mủ có thể được tiêm cùng một ngày nhưng tại các vị trí tiêm khác nhau trên cơ thể, tuân thủ đúng chỉ định và sàng lọc lâm sàng của bác sĩ tiêm chủng.
Người trưởng thành có cần tiêm vắc xin phòng viêm màng não mủ không?
Người lớn, đặc biệt là người cao tuổi, người có bệnh mạn tính ở phổi, tim mạch hoặc suy giảm miễn dịch vẫn cần tiêm phòng não mô cầu và phế cầu để ngăn ngừa các đợt nhiễm khuẩn xâm lấn nguy hiểm vào màng não.
Tiêm vắc xin viêm màng não mủ có nguy cơ bị nhiễm bệnh không?
Vắc xin viêm màng não mủ không gây bệnh viêm màng não mủ cho người tiêm. Phần lớn phản ứng sau tiêm chỉ là sốt nhẹ, đau đỏ tại vết tiêm và sẽ tự thoái lui trong vòng 24 đến 48 giờ sau đó.
Phụ nữ chuẩn bị mang thai có nên tiêm vắc xin ngừa viêm màng não không?
Phụ nữ đang có kế hoạch mang thai nên chủ động rà soát và tiêm phòng phế cầu hoặc não mô cầu trước thời điểm thụ thai theo hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa để bảo vệ sức khỏe cho cả mẹ và thai nhi.
