Vắc xin sởi quai bị rubella: Những ai nên tiêm và trường hợp nào cần hoãn hoặc tránh

Vắc xin sởi quai bị rubella là gì?

Vắc xin sởi quai bị rubella, thường được biết đến với tên gọi vắc xin MMR, là chế phẩm sinh học kết hợp các chủng virus sởi, quai bị và rubella đã được làm suy yếu. Khi đưa vào cơ thể, vắc xin kích thích hệ miễn dịch sản sinh kháng thể đặc hiệu để nhận diện và tiêu diệt virus nếu tiếp xúc trong tương lai mà không gây ra bệnh cảnh lâm sàng điển hình ở người có sức đề kháng bình thường. Nhờ sự phối hợp ba trong một, vắc xin giúp giảm số mũi tiêm, tiết kiệm thời gian và nâng cao tỷ lệ bao phủ miễn dịch cộng đồng.

Hiệu quả bảo vệ của vắc xin sởi quai bị rubella đã được ghi nhận rộng rãi trong y khoa dự phòng, giúp giảm mạnh tỷ lệ mắc bệnh và tử vong liên quan đến các đợt bùng phát dịch sởi hay tổn thương thai kỳ do rubella. Để đạt hiệu quả bảo vệ bền vững, người tiêm cần tuân thủ đúng phác đồ tiêm chủng phù hợp theo độ tuổi và hướng dẫn của nhân viên y tế.

Đối tượng được khuyến cáo tiêm vắc xin sởi quai bị rubella

Vắc xin sởi quai bị rubella được chỉ định cho trẻ em từ chín đến mười hai tháng tuổi trở lên theo lịch tiêm chủng phù hợp. Sau mũi tiêm đầu tiên, trẻ cần được tiêm nhắc lại mũi thứ hai ở độ tuổi thích hợp theo khuyến cáo y tế để củng cố nồng độ kháng thể bảo vệ lâu dài.

Bên cạnh trẻ nhỏ, người lớn chưa từng mắc bệnh hoặc chưa tiêm đủ hai liều vắc xin cũng cần chủ động tiêm phòng. Phụ nữ trong độ tuổi sinh sản có kế hoạch mang thai nên xét nghiệm kháng thể hoặc tiêm vắc xin trước khi thụ thai tối thiểu từ một đến ba tháng nhằm ngăn ngừa hội chứng rubella bẩm sinh cho thai nhi. Ngoài ra, nhân viên y tế, giáo viên mầm non và những người làm việc trong môi trường tập trung đông người cũng thuộc nhóm ưu tiên tiêm chủng để giảm thiểu nguy cơ lây truyền mầm bệnh.

Trường hợp chống chỉ định không được tiêm vắc xin sởi quai bị rubella

Do vắc xin sởi quai bị rubella chứa virus sống giảm độc lực, một số đối tượng có tình trạng sinh lý hoặc bệnh lý đặc thù tuyệt đối không được sử dụng chế phẩm này. Phụ nữ đang mang thai là đối tượng chống chỉ định hàng đầu vì nguy cơ lý thuyết virus vắc xin có thể qua nhau thai gây ảnh hưởng đến sự phát triển của thai nhi.

Nhóm người có tình trạng suy giảm miễn dịch nặng cũng thuộc diện chống chỉ định. Nhóm này gồm người nhiễm HIV giai đoạn nặng, bệnh nhân ung thư máu, người đang hóa trị, xạ trị hoặc dùng thuốc ức chế miễn dịch liều cao kéo dài. Ngoài ra, người từng có tiền sử phản ứng phản vệ nguy kịch ở lần tiêm trước hoặc dị ứng nặng với các thành phần của vắc xin như gelatin hay neomycin đều không được tiêm.

Những trường hợp cần tạm hoãn tiêm chủng để đảm bảo an toàn

Người tiêm không bị chống chỉ định vĩnh viễn nhưng cần dời lịch tiêm sang thời điểm thích hợp hơn khi đang mắc bệnh nhiễm trùng cấp tính có kèm sốt vừa hoặc sốt cao. Người đang trong đợt tiến triển cấp của bệnh mạn tính cũng cần chờ cơ thể hồi phục hoàn toàn trước khi tiêm chủng. Biểu hiện cảm nhẹ không sốt thường không bắt buộc phải hoãn tiêm, nhưng quyết định cụ thể do bác sĩ khám sàng lọc chỉ định.

Bên cạnh đó, người vừa truyền máu, huyết tương hoặc các chế phẩm sinh học chứa kháng thể miễn dịch cần tạm hoãn tiêm vắc xin này trong vài tháng. Kháng thể thụ động có trong máu truyền có thể làm giảm đáng kể khả năng kích thích đáp ứng miễn dịch tự thân của vắc xin.

Phản ứng thường gặp sau tiêm và dấu hiệu cần theo dõi y tế

Sau khi tiêm vắc xin sởi quai bị rubella, cơ thể có thể xuất hiện phản ứng nhẹ và thoáng qua như đau rát nhẹ, đỏ hoặc sưng tại vị trí tiêm. Toàn thân có thể sốt nhẹ, phát ban thoáng qua hoặc sưng nhẹ tuyến mang tai sau tiêm từ năm đến mười hai ngày. Những biểu hiện này thường tự hết sau vài ngày mà không để lại di chứng.

Người tiêm cần được theo dõi tại cơ sở tiêm chủng ít nhất ba mươi phút và tiếp tục quan sát tại nhà. Nếu xuất hiện các triệu chứng như sốt cao liên tục không hạ, khó thở, thở rít, nổi mày đay toàn thân, sưng phù môi hoặc mí mắt, co giật, lừ đừ, gia đình cần lập tức đưa người tiêm đến bệnh viện hoặc cơ sở y tế gần nhất.

Lưu ý an toàn

Thông tin về vắc xin sởi quai bị rubella mang tính phổ biến kiến thức y học và không thay thế cho quyết định của bác sĩ. Lịch tiêm cụ thể hoặc quyết định hoãn tiêm phải dựa trên kết quả khám sàng lọc trực tiếp tại điểm tiêm chủng. Người dân không tự ý mua vắc xin trôi nổi và cần khai báo trung thực mọi tiền sử dị ứng, bệnh lý hoặc thuốc đang dùng trước khi tiêm.

Tóm tắt

Tiêm vắc xin sởi quai bị rubella là biện pháp chủ động và hữu hiệu giúp phòng ngừa ba bệnh truyền nhiễm nguy hiểm. Nắm rõ đối tượng nên tiêm và các trường hợp cần tránh giúp người dân đưa ra quyết định tiêm chủng an toàn. Hãy trao đổi với bác sĩ tại trung tâm tiêm chủng để được tư vấn lịch tiêm phù hợp nhất.