Vắc xin AstraZeneca của nước nào và được phát triển ra sao?
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Vắc xin AstraZeneca phòng COVID-19 là sản phẩm hợp tác nghiên cứu và phát triển giữa tập đoàn dược phẩm sinh học đa quốc gia AstraZeneca cùng Viện Jenner thuộc Đại học Oxford tại Vương quốc Anh. Về mặt tổ chức doanh nghiệp, AstraZeneca là tập đoàn có trụ sở chính tại Cambridge, Vương quốc Anh, được hình thành từ sự sáp nhập giữa công ty Astra AB của Thụy Điển và Zeneca Group của Vương quốc Anh. Do đó, loại vắc xin này thường được ghi nhận có nguồn gốc xuất xứ từ Anh và Thụy Điển.
Trong giai đoạn đại dịch bùng phát toàn cầu, vắc xin AstraZeneca đã trở thành một trong những công cụ phòng ngừa quan trọng được phân phối rộng rãi trên thế giới nhờ điều kiện bảo quản thuận lợi ở nhiệt độ tủ lạnh thông thường. Việc nắm rõ nguồn gốc, cơ chế hoạt động và lịch sử phát triển giúp người dân hiểu đúng giá trị bảo vệ của vắc xin đối với sức khỏe cộng đồng.
Vắc xin astrazeneca của nước nào là gì?
Vắc xin phòng COVID-19 của AstraZeneca, có tên mã ban đầu là AZD1222 và sau này được lưu hành dưới tên thương mại Vaxzevria hoặc Covishield tại một số cơ sở sản xuất nhượng quyền, là loại vắc xin sử dụng nền tảng công nghệ vector virus tái tổ hợp. Mục tiêu chính của vắc xin là cung cấp cho hệ thống miễn dịch của con người khả năng nhận diện và chống lại virus SARS-CoV-2 gây hội chứng suy hô hấp cấp tính. Khác với các dòng vắc xin công nghệ mRNA đòi hỏi dây chuyền bảo quản ở nhiệt độ âm sâu cực kỳ khắt khe, vắc xin AstraZeneca có thể được lưu trữ và vận chuyển ổn định ở nhiệt độ tủ lạnh tiêu chuẩn từ hai đến tám độ C. Đặc tính kỹ thuật này tạo điều kiện thuận lợi cho việc phân phối đến nhiều vùng lãnh thổ, quốc gia đang phát triển và hỗ trợ thiết thực cho chiến dịch tiêm chủng mở rộng quy mô lớn trên toàn cầu.
Nguồn gốc quốc gia và cơ quan phát triển vắc xin AstraZeneca
Vắc xin AstraZeneca là kết quả của sự hợp tác khoa học giữa Viện Jenner thuộc Đại học Oxford và tập đoàn dược phẩm AstraZeneca. Tập đoàn AstraZeneca có nguồn gốc lịch sử từ sự hợp nhất vào năm 1999 giữa hai doanh nghiệp lớn là Astra AB của Thụy Điển và tập đoàn Zeneca của Vương quốc Anh. Hiện nay, trụ sở toàn cầu của tập đoàn đặt tại thành phố Cambridge, Vương quốc Anh. Trong quá trình phát triển vắc xin, các nhà khoa học tại Oxford chịu trách nhiệm chính về mặt nghiên cứu cấu trúc phân tử và thử nghiệm tiền lâm sàng, trong khi tập đoàn AstraZeneca đảm nhận vai trò tổ chức thử nghiệm lâm sàng diện rộng quy mô quốc tế, đăng ký pháp lý và xây dựng chuỗi cung ứng sản xuất toàn cầu. Ngoài ra, để đáp ứng nhu cầu khẩn cấp của thế giới, AstraZeneca đã chuyển giao quy trình sản xuất cho nhiều nhà máy đạt chuẩn thực hành tốt sản xuất thuốc trên khắp các châu lục, trong đó có Viện Huyết thanh Ấn Độ sản xuất dưới tên gọi Covishield và các cơ sở tại châu Âu, châu Á.
Công nghệ vector virus được ứng dụng trong vắc xin AstraZeneca
Điểm cốt lõi tạo nên cơ chế tác động của vắc xin AstraZeneca là công nghệ vector virus không sao chép mang tên ChAdOx1. Các nhà khoa học đã sử dụng một chủng adenovirus gây cảm lạnh thông thường ở loài tinh tinh đã được làm suy yếu và biến đổi gen để không thể tự nhân lên trong cơ thể người. Đoạn mã di truyền quy định protein gai bề mặt của virus SARS-CoV-2 được tích hợp vào bên trong vector này. Khi được tiêm vào cơ bắp, vector hoạt động như một phương tiện vận chuyển an toàn giúp đưa thông tin di truyền vào tế bào người, kích thích tế bào tự tổng hợp một lượng nhỏ protein gai vô hại. Hệ thống miễn dịch của cơ thể sẽ nhận diện protein lạ này, từ đó kích hoạt tế bào lympho T và lympho B sản xuất kháng thể trung hòa đặc hiệu. Nhờ đó, nếu cơ thể tiếp xúc với virus SARS-CoV-2 thật trong tương lai, hệ miễn dịch đã có sẵn ký ức để phản ứng nhanh chóng và ngăn ngừa bệnh diễn tiến nặng.
Phạm vi phân phối và vai trò của các cơ sở sản xuất toàn cầu
Mặc dù ý tưởng thiết kế và sở hữu trí tuệ xuất phát từ Vương quốc Anh và Thụy Điển, quy trình sản xuất vắc xin AstraZeneca được triển khai tại mạng lưới đa quốc gia để đáp ứng số lượng hàng tỷ liều. Hãng đã hợp tác với nhiều đối tác gia công lớn tại các khu vực khác nhau nhằm tối ưu hóa chuỗi cung ứng địa phương. Đáng chú ý nhất là Viện Huyết thanh Ấn Độ, nhà sản xuất vắc xin lớn nhất thế giới về sản lượng, đã cung ứng hàng trăm triệu liều vắc xin mang nhãn hiệu Covishield theo cùng một công thức sinh học chuẩn mực cho chương trình chia sẻ vắc xin toàn cầu COVAX. Bên cạnh đó, các nhà máy tại Vương quốc Anh, Ý, Bỉ, Hàn Quốc và Thái Lan cũng tham gia vào các công đoạn nuôi cấy sinh học, tinh chế và đóng lọ. Do đó, người được tiêm chủng có thể nhận liều vắc xin được xuất xưởng từ những quốc gia khác nhau nhưng hoàn toàn tương đồng về mặt tiêu chuẩn chất lượng và hiệu lực sinh học.
Lịch sử phê duyệt và đóng góp trong việc kiểm soát dịch bệnh
Vào cuối năm 2020, Cơ quan Quản lý Dược phẩm và Sản phẩm Chăm sóc Sức khỏe Vương quốc Anh là cơ quan đầu tiên trên thế giới phê duyệt sử dụng khẩn cấp vắc xin AstraZeneca. Tiếp sau đó, Tổ chức Y tế Thế giới cùng cơ quan quản lý dược phẩm của hàng chục quốc gia đã lần lượt cấp phép lưu hành dựa trên các dữ liệu thử nghiệm lâm sàng đối chứng ngẫu nhiên. Các nghiên cứu theo dõi hiệu quả thực tế trên quần thể dân số lớn cho thấy việc tiêm đủ liều vắc xin giúp giảm đáng kể nguy cơ nhập viện, giảm thiểu các biến chứng viêm phổi cấp tính và hạn chế tối đa nguy cơ tử vong do dịch bệnh gây ra. Nhờ khả năng lưu trữ ở điều kiện nhiệt độ mát thông thường từ hai đến tám độ C mà không cần tủ đông chuyên dụng âm sâu, vắc xin đã góp phần giải quyết bài toán logistics phức tạp tại nhiều nước có hạ tầng y tế còn hạn chế, tạo bước ngoặt lớn cho công tác kiểm soát dịch trên diện rộng.
Lưu ý an toàn
Giống như mọi chế phẩm sinh học khác, việc sử dụng vắc xin phòng bệnh cần tuân thủ đúng quy trình khám sàng lọc trước tiêm và theo dõi phản ứng sau tiêm tại cơ sở y tế. Các phản ứng phụ thông thường bao gồm đau tại vị trí tiêm, sốt nhẹ, mệt mỏi hoặc đau nhức cơ thường tự thuyên giảm sau vài ngày. Mặc dù các biến cố nghiêm trọng như rối loạn đông máu kèm giảm tiểu cầu là rất hiếm gặp, người được tiêm vẫn cần chú ý theo dõi các biểu hiện bất thường như đau đầu dai dẳng, khó thở hoặc bầm tím dưới da để kịp thời thông báo cho bác sĩ chuyên khoa xử trí.
Tóm tắt
Vắc xin AstraZeneca là thành tựu y học hợp tác nổi bật giữa Vương quốc Anh và Thụy Điển, mang lại đóng góp to lớn cho y tế dự phòng toàn cầu. Việc hiểu rõ nguồn gốc xuất xứ và bản chất khoa học của vắc xin giúp người dân tiếp cận thông tin sức khỏe một cách khách quan, chủ động bảo vệ bản thân và tin tưởng vào các hướng dẫn y khoa chính thống từ cơ quan y tế.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Vắc xin AstraZeneca được nghiên cứu và sản xuất chính tại nước nào?
Vắc xin này được nghiên cứu và phát triển bởi Đại học Oxford và tập đoàn AstraZeneca tại Vương quốc Anh và Thụy Điển. Về sản xuất, vắc xin được gia công tại nhiều quốc gia như Anh, Ấn Độ, Hàn Quốc và Thái Lan nhằm đáp ứng chuỗi cung ứng toàn cầu.
Vắc xin Covishield của Ấn Độ có phải là vắc xin AstraZeneca không?
Covishield chính là vắc xin của AstraZeneca được chuyển giao công nghệ và sản xuất bởi Viện Huyết thanh Ấn Độ. Hai sản phẩm này có cùng công thức sinh học, cùng công nghệ vector virus và đạt tiêu chuẩn chất lượng tương đương nhau.
Vắc xin AstraZeneca bảo quản ở nhiệt độ bao nhiêu?
Vắc xin AstraZeneca được bảo quản ổn định ở nhiệt độ tủ lạnh thông thường từ hai đến tám độ C. Điều này giúp quá trình vận chuyển và lưu trữ tại các trạm y tế cơ sở diễn ra thuận lợi mà không cần thiết bị cấp đông âm sâu.
Vắc xin AstraZeneca hoạt động theo cơ chế nào trong cơ thể?
Vắc xin sử dụng vector adenovirus mang đoạn mã di truyền của protein gai virus SARS-CoV-2. Khi vào cơ thể, vector kích thích tế bào tạo protein gai giả định, giúp hệ thống miễn dịch nhận diện và sinh kháng thể bảo vệ cơ thể trước nguy cơ nhiễm bệnh thực tế.
Ai là đối tượng cần thận trọng khi tiêm vắc xin AstraZeneca?
Người có tiền sử dị ứng nghiêm trọng với bất kỳ thành phần nào của vắc xin, từng có tiền sử huyết khối kèm giảm tiểu cầu sau tiêm hoặc đang mắc các bệnh lý cấp tính nặng cần được bác sĩ chuyên khoa khám sàng lọc và tư vấn kỹ trước khi tiêm.
