Uống thuốc tránh thai khẩn cấp có hại không và cách sử dụng

Thuốc tránh thai khẩn cấp là gì?

Thuốc tránh thai khẩn cấp là dạng thuốc nội tiết được dùng nhằm mục đích ngăn chặn quá trình thụ thai sau khi quan hệ tình dục không an toàn. Hiện nay, hai hoạt chất phổ biến nhất được sử dụng là levonorgestrel và ulipristal acetate. Cơ chế hoạt động chủ yếu của nhóm thuốc này là trì hoãn hoặc ức chế sự rụng trứng từ buồng trứng, đồng thời làm đặc chất nhầy ở cổ tử cung để cản trở tinh trùng di chuyển vào gặp trứng. Nếu quá trình rụng trứng đã diễn ra và trứng đã làm tổ trong buồng tử cung, thuốc tránh thai khẩn cấp sẽ không còn hiệu quả và hoàn toàn không có tác dụng phá thai. Do đó, đây chỉ là giải pháp dự phòng khẩn cấp chứ không thể thay thế các biện pháp ngừa thai thông thường và không ngăn ngừa các bệnh lây truyền qua đường tình dục như lậu, giang mai hay HIV. Việc sử dụng thuốc cần tuân thủ đúng khuyến cáo y tế để đạt hiệu quả bảo vệ cao nhất.

Uống thuốc tránh thai khẩn cấp có gây hại lâu dài không

Về mặt y khoa, thuốc tránh thai khẩn cấp không gây vô sinh và không làm suy giảm khả năng mang thai trong tương lai của phụ nữ. Hoạt chất nội tiết sau khi vào cơ thể sẽ được chuyển hóa và đào thải sau một khoảng thời gian nhất định, giúp chức năng buồng trứng dần hồi phục bình thường.

Tuy nhiên, tính an toàn chỉ được đảm bảo khi thuốc được dùng đúng bản chất là biện pháp tình thế. Nếu lạm dụng nhiều lần trong một tháng hoặc dùng liên tục trong thời gian dài, lượng hormone ngoại sinh liều cao sẽ làm xáo trộn hệ trục hạ đồi, tuyến yên và buồng trứng. Hậu quả là chu kỳ kinh nguyệt bị rối loạn kéo dài, rong kinh, vô kinh tạm thời, kèm theo sự sụt giảm hiệu quả ngừa thai ở những lần dùng kế tiếp. Do đó, dù không gây tổn thương thực thể vĩnh viễn cho cơ quan sinh sản, việc sử dụng thuốc tùy tiện vẫn mang lại nhiều hệ lụy cho thể trạng và tâm lý của phụ nữ.

Các tác dụng phụ thường gặp sau khi uống thuốc

Sau khi uống thuốc tránh thai khẩn cấp, phần lớn phụ nữ có thể gặp phải một số phản ứng phụ do sự thay đổi đột ngột của nồng độ nội tiết tố trong máu. Triệu chứng phổ biến nhất là cảm giác buồn nôn, nôn mửa, căng tức ngực, chóng mặt, đau đầu và mệt mỏi toàn thân. Những biểu hiện khó chịu này thường tự thuyên giảm sau khoảng 24 đến 48 giờ mà không cần can thiệp y tế đặc hiệu.

Ngoài ra, tác dụng phụ đáng chú ý nhất là rối loạn kinh nguyệt. Một số người có thể xuất hiện hiện tượng ra máu âm đạo nhẹ vài ngày sau khi dùng thuốc, hoặc kỳ kinh nguyệt tiếp theo đến sớm hơn, muộn hơn, lượng máu kinh nhiều hơn hoặc ít hơn bình thường. Tâm trạng cũng có thể thay đổi nhẹ như dễ cáu gắt hoặc lo âu. Nếu tình trạng nôn mửa diễn ra trong vòng hai đến ba giờ đầu sau khi uống thuốc, người dùng cần tham khảo ý kiến nhân viên y tế để được hướng dẫn xử trí uống bù thích hợp.

Cách sử dụng thuốc tránh thai khẩn cấp đúng thời điểm

Hiệu quả của thuốc tránh thai khẩn cấp phụ thuộc rất lớn vào khoảng thời gian từ lúc phát sinh quan hệ tình dục không an toàn cho đến khi dùng viên thuốc đầu tiên. Người dùng uống càng sớm thì khả năng ngăn ngừa thụ thai càng cao. Tùy thuộc vào loại hoạt chất, thuốc có thể có tác dụng trong vòng 72 giờ như đối với levonorgestrel hoặc lên đến 120 giờ như đối với ulipristal acetate, nhưng hiệu quả tối ưu luôn đạt được nếu uống trong 24 giờ đầu.

Người dùng cần đọc kỹ hướng dẫn sử dụng kèm theo hộp thuốc để biết chính xác đây là loại một viên hay hai viên. Với loại hai viên, viên thứ hai phải được uống đúng khoảng cách thời gian theo chỉ dẫn của nhà sản xuất. Tuyệt đối không tự ý uống cùng lúc nhiều viên với hy vọng tăng hiệu quả, vì điều này không làm tăng khả năng tránh thai mà chỉ làm trầm trọng thêm các phản ứng có hại. Sau khi uống thuốc, nên ghi chú lại ngày hành kinh tiếp theo để chủ động theo dõi chu kỳ của cơ thể.

Các biện pháp ngừa thai an toàn và lâu dài thay thế

Bởi vì thuốc tránh thai khẩn cấp chỉ có tỷ lệ bảo vệ thấp hơn so với các phương pháp tránh thai thường quy và không bảo vệ cơ thể trong những lần quan hệ tiếp theo sau đó, các cặp đôi nên chủ động lựa chọn những giải pháp bền vững hơn. Bao cao su luôn là lựa chọn hàng đầu nhờ khả năng kép vừa ngừa thai hiệu quả vừa ngăn ngừa lây nhiễm các bệnh qua đường tình dục.

Đối với phụ nữ có quan hệ tình dục đều đặn, thuốc tránh thai hàng ngày dạng phối hợp hoặc dạng chỉ chứa progestin là biện pháp đáng tin cậy khi được uống đều đặn mỗi ngày. Bên cạnh đó, các phương pháp tránh thai tác dụng kéo dài như đặt vòng tránh thai chứa đồng, vòng nội tiết hoặc que cấy tránh thai mang lại hiệu quả cao trên 99 phần trăm, thuận tiện và có thể hồi phục khả năng sinh sản ngay sau khi tháo bỏ. Phụ nữ nên đến các cơ sở y tế chuyên khoa phụ sản để được bác sĩ tư vấn biện pháp phù hợp nhất với thể trạng và lối sống của mình.

Lưu ý an toàn

Thuốc tránh thai khẩn cấp không phải là biện pháp thay thế cho các biện pháp tránh thai định kỳ và không có tác dụng phòng ngừa các bệnh lây truyền qua đường tình dục. Không nên dùng thuốc quá hai lần trong một chu kỳ kinh nguyệt để tránh gây rối loạn nội tiết nặng nề. Phụ nữ nghi ngờ đã mang thai, người có tiền sử dị ứng với thành phần thuốc hoặc có bệnh lý gan nặng cần thận trọng và hỏi ý kiến bác sĩ. Nếu kinh nguyệt chậm trễ quá bảy ngày so với dự kiến hoặc xuất hiện đau bụng dưới dữ dội kèm ra máu bất thường, cần đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa sản phụ khoa để loại trừ nguy cơ mang thai ngoài tử cung.

Tóm tắt

Thuốc tránh thai khẩn cấp là phương án hỗ trợ an toàn trong những tình huống bất khả kháng nếu được dùng đúng cách và đúng thời điểm. Tuy nhiên, việc bảo vệ sức khỏe sinh sản lâu dài đòi hỏi sự chủ động trong việc áp dụng các biện pháp tránh thai thường quy an toàn. Khi có bất kỳ thắc mắc hoặc dấu hiệu bất thường nào sau khi dùng thuốc, người dùng nên chủ động liên hệ nhân viên y tế để được thăm khám và hướng dẫn kịp thời.