Uống thuốc huyết áp quá liều có sao không và cách xử trí

Uống thuốc huyết áp quá liều là gì?

Thuốc điều trị tăng huyết áp là nhóm dược phẩm được kê đơn nhằm kiểm soát và duy trì chỉ số huyết áp ở mức an toàn, ngăn ngừa các biến cố nguy hiểm như đột quỵ não hay nhồi máu cơ tim. Tuy nhiên, việc sử dụng thuốc luôn đòi hỏi sự tuân thủ nghiêm ngặt về liều lượng và thời gian theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa tim mạch.

Hiện tượng quá liều xảy ra khi người bệnh vô tình hoặc cố ý sử dụng một lượng thuốc vượt quá liều lượng điều trị thông thường. Nguyên nhân phổ biến thường xuất phát từ việc người cao tuổi suy giảm trí nhớ nên uống thuốc hai lần liên tiếp, nhầm lẫn giữa các viên thuốc có hình dạng tương tự, hoặc tự ý tăng liều vì thấy huyết áp dao động. Khi nồng độ thuốc trong máu tăng vọt, tác dụng hạ áp diễn ra quá mạnh mẽ, gây rối loạn huyết động và đe dọa trực tiếp đến chức năng của các cơ quan nội tạng. Do đó, việc hiểu rõ các rủi ro liên quan đến quá liều thuốc huyết áp là kiến thức y tế thiết yếu cho mọi gia đình.

Mức độ nguy hiểm đối với cơ thể khi uống thuốc huyết áp quá liều

Thuốc điều trị tăng huyết áp bao gồm nhiều nhóm hoạt chất khác nhau như thuốc chẹn kênh canxi, thuốc chẹn beta giao cảm, thuốc ức chế men chuyển, thuốc kháng thụ thể angiotensin và thuốc lợi tiểu. Khi đưa vào cơ thể một lượng vượt quá chỉ định, các hoạt chất này sẽ khiến các mạch máu giãn nở quá mức hoặc làm giảm mạnh sức co bóp của cơ tim. Hệ quả trực tiếp là chỉ số huyết áp tâm thu và huyết áp tâm trương tụt giảm sâu dưới ngưỡng an toàn sinh lý.

Tình trạng tụt huyết áp nghiêm trọng làm suy giảm lưu lượng máu cung cấp cho các cơ quan trọng yếu, đặc biệt là não bộ, tim và thận. Sự thiếu hụt oxy và dưỡng chất kéo dài có thể dẫn đến suy thận cấp, tổn thương tế bào não, nhồi máu cơ tim hoặc sốc tim. Ngoài ra, một số nhóm thuốc như thuốc chẹn beta hoặc chẹn kênh canxi khi quá liều còn gây rối loạn nhịp tim chậm trầm trọng, block dẫn truyền nhĩ thất, thậm chí ngừng tim đột ngột. Mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào loại hoạt chất, hàm lượng uống quá mức, thể trạng nền và các bệnh lý mạn tính đi kèm của người bệnh.

Các dấu hiệu nhận diện sớm tình trạng quá liều thuốc huyết áp

Biểu hiện lâm sàng của việc dùng quá liều thuốc huyết áp có thể khởi phát nhanh chóng hoặc xuất hiện từ từ tùy theo dạng thuốc giải phóng nhanh hay giải phóng kéo dài. Dấu hiệu phổ biến nhất là tình trạng chóng mặt dữ dội, hoa mắt, choáng váng khi thay đổi tư thế, cảm giác bồng bềnh và mất thăng bằng do thiếu máu não thoáng qua.

Khi huyết áp tụt sâu hơn, người bệnh thường xuất hiện cảm giác mệt lả toàn thân, vã mồ hôi lạnh, da xanh tái hoặc nhợt nhạt, đầu chi lạnh ngắt. Nhịp tim có thể đập chậm bất thường dưới mức bình thường hoặc ngược lại là đập nhanh liên hồi do phản xạ bù trừ của hệ tim mạch. Ở mức độ nặng hơn, bệnh nhân có biểu hiện khó thở, thở nông, buồn nôn, nôn mửa, lú lẫn, nói nhảm, mất định hướng không gian và thời gian. Trường hợp nghiêm trọng nhất có thể xuất hiện co giật, lơ mơ, hôn mê sâu hoặc ngất xỉu đột ngột, đòi hỏi phải được hồi sức cấp cứu ngay lập tức.

Quy trình xử trí ban đầu đúng cách khi nghi ngờ uống quá liều

Khi phát hiện bản thân hoặc người nhà uống quá liều thuốc điều trị tăng huyết áp, điều quan trọng nhất là phải giữ bình tĩnh và hành động nhanh chóng theo trình tự khoa học. Trước hết, cần gọi ngay xe cấp cứu hoặc liên hệ cơ sở y tế gần nhất để thông báo tình trạng và nhận hướng dẫn chuyên môn trực tiếp trong thời gian chờ đợi.

Trong lúc chờ hỗ trợ y tế, hãy đặt người bệnh nằm nghỉ ngơi ở nơi thoáng mát, bằng phẳng, có thể kê cao chân khoảng mười lăm đến hai mươi centimet so với mặt phẳng ngực để tạo điều kiện thuận lợi cho máu tuần hoàn về não và tim. Nếu người bệnh còn tỉnh táo, hãy nới lỏng quần áo, thắt lưng và cổ áo để hỗ trợ đường thở. Hãy đo ngay huyết áp và nhịp tim nếu có sẵn máy đo tại nhà, ghi lại các chỉ số kèm mốc thời gian cụ thể. Đặc biệt, người nhà cần thu gom toàn bộ vỏ thuốc, vỉ thuốc hoặc lọ thuốc mà bệnh nhân đã uống để mang theo đến bệnh viện, giúp bác sĩ cấp cứu xác định chính xác hoạt chất và có phác đồ giải độc phù hợp.

Những sai lầm nguy hại cần tuyệt đối tránh khi xử lý quá liều

Trong các tình huống khẩn cấp, nhiều gia đình thường xử lý theo kinh nghiệm truyền miệng sai lầm, vô tình khiến tình trạng người bệnh trở nên nguy kịch hơn. Sai lầm phổ biến nhất là tự ý móc họng gây nôn. Hành động này rất nguy hiểm vì khi tri giác người bệnh suy giảm hoặc tụt huyết áp gây choáng, dịch nôn rất dễ trào ngược vào đường thở, dẫn đến tắc nghẽn hô hấp, sặc phổi hoặc viêm phổi hít.

Một sai lầm nghiêm trọng khác là cho người bệnh uống các loại nước dân gian như nước chanh đường, trà gừng, nước muối đậm đặc hay các loại thuốc bổ trợ không rõ nguồn gốc. Những dung dịch này không thể trung hòa được hoạt chất thuốc huyết áp trong máu mà còn làm tăng nguy cơ nôn sặc. Người thân cũng tuyệt đối không được tự ý cho bệnh nhân uống thuốc nâng huyết áp hoặc uống thêm các loại thuốc khác khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa tim mạch. Việc chần chừ ở nhà để theo dõi xem người bệnh có tự hồi phục hay không cũng là nguyên nhân làm mất đi khoảng thời gian vàng để cấp cứu can thiệp.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục y khoa phổ thông, không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ cấp cứu của nhân viên y tế. Tình trạng quá liều thuốc hạ áp là trường hợp khẩn cấp, cần được theo dõi tại phòng cấp cứu bệnh viện. Người bệnh tuyệt đối không tự điều chỉnh liều, không tự ý ngưng thuốc đột ngột và phải luôn hỏi ý kiến bác sĩ điều trị khi có bất kỳ thắc mắc nào về đơn thuốc tim mạch của mình.

Tóm tắt

Uống thuốc huyết áp quá liều là sự cố y khoa khẩn cấp có thể đe dọa tính mạng nếu không được can thiệp kịp thời. Việc giữ bình tĩnh, nhận diện sớm các dấu hiệu bất thường và đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất là mấu chốt để bảo vệ sức khỏe. Người bệnh tuyệt đối không tự ý xử lý tại nhà bằng mẹo dân gian và cần luôn tuân thủ đúng liều lượng bác sĩ đã chỉ định.