Uống thuốc gì dễ gây tử vong và những cảnh báo an toàn dùng thuốc

Uống thuốc gì dễ gây tử vong?

Mọi loại thuốc khi đưa vào cơ thể đều phải trải qua quá trình hấp thu, phân bố, chuyển hóa tại gan và thải trừ qua thận. Ngộ độc thuốc gây tử vong thường xảy ra theo hai cơ chế chính: hoặc là thuốc ức chế trực tiếp các chức năng sinh tồn căn bản như hô hấp và tuần hoàn, hoặc là thuốc gây tổn thương hoại tử cấp tính các cơ quan giải độc và bài tiết.

Một số dược phẩm có khoảng điều trị rất hẹp, nghĩa là chỉ cần nồng độ thuốc trong máu cao hơn một lượng rất nhỏ so với liều điều trị thông thường là đã có thể kích hoạt các phản ứng ngộ độc chết người. Ngoài ra, việc dùng chung các loại thuốc có cùng độc tính hoặc kết hợp thuốc với rượu bia sẽ tạo ra hiện tượng hiệp đồng nguy hiểm, làm suy sụp nhanh chóng hệ thống thần kinh và tim mạch. Do đó, việc nắm bắt danh tính của các nhóm thuốc có rủi ro cao là bước cốt lõi để xây dựng thói quen dùng thuốc có trách nhiệm.

Nguy cơ suy gan và biến chứng nặng từ thuốc giảm đau hạ sốt

Paracetamol là hoạt chất hạ sốt và giảm đau phổ biến hàng đầu trong các gia đình. Thuốc rất an toàn khi dùng đúng khoảng cách và đúng ngưỡng quy định, nhưng lại là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây ngộ độc cấp tính và suy gan tối cấp. Rủi ro tử vong thường xảy ra khi người bệnh uống cùng lúc nhiều biệt dược khác nhau mà không biết chúng đều chứa paracetamol, hoặc lặp lại liều quá dày trong thời gian ngắn. Khi lượng thuốc vượt quá khả năng chuyển hóa an toàn của gan, chất chuyển hóa độc hại sẽ phá hủy ồ ạt tế bào gan, gây hoại tử tế bào gan diện rộng, suy gan không hồi phục, rối loạn đông máu và tử vong nếu không được can thiệp y tế kịp thời bằng thuốc giải độc đặc hiệu.

Bên cạnh đó, các thuốc giảm đau kháng viêm không steroid như ibuprofen, diclofenac hay meloxicam khi dùng quá liều hoặc dùng kéo dài trên người có bệnh lý nền có thể gây xuất huyết tiêu hóa ồ ạt hoặc suy thận cấp, làm gia tăng nguy cơ tử vong.

Hiểm họa suy hô hấp từ thuốc an thần gây ngủ và thuốc giảm đau opioid

Các thuốc giảm đau trung ương nhóm opioid như morphin, fentanyl, codein, tramadol có tác dụng giảm đau rất mạnh nhưng đồng thời ức chế trung tâm hô hấp tại não bộ. Khi dùng quá liều hoặc dùng chung với các chất ức chế thần kinh khác, opioid làm nhịp thở chậm dần, thở nông, ngừng thở và dẫn tới tử vong do thiếu oxy não.

Song song đó, nhóm thuốc an thần, giải lo âu và gây ngủ như benzodiazepin hay barbiturat cũng tiềm ẩn hiểm họa khôn lường. Mặc dù các thuốc ngủ thế hệ mới có độ an toàn cao hơn, việc lạm dụng liều lượng lớn hoặc kết hợp thuốc ngủ với rượu bia có thể gây suy ức chế hệ thần kinh trung ương nghiêm trọng, hôn mê sâu, tụt huyết áp và trụy mạch. Những người tự ý tăng liều để điều trị chứng mất ngủ kéo dài rất dễ đối mặt với nguy cơ tích lũy độc tính dẫn tới ngừng tuần hoàn và ngừng hô hấp trong khi ngủ.

Độc tính tim mạch cấp từ thuốc điều trị loạn nhịp và huyết áp

Thuốc điều trị bệnh tim mạch và huyết áp là nhóm thuốc đòi hỏi sự kiểm soát nghiêm ngặt vì nhiều hoạt chất có khoảng điều trị hẹp. Điển hình là digoxin, một glycosid tim dùng trong điều trị suy tim và rung nhĩ. Khoảng cách giữa liều điều trị và liều gây độc của digoxin rất nhỏ, chỉ cần nồng độ thuốc trong máu tăng nhẹ do suy giảm chức năng thận hoặc tương tác thuốc là có thể gây loạn nhịp tim nguy hiểm như rung thất, block nhĩ thất hoàn toàn và ngừng tim đột ngột.

Ngoài ra, các thuốc hạ huyết áp như thuốc chẹn thụ thể beta, thuốc chẹn kênh canxi nếu uống quá liều sẽ dẫn đến tụt huyết áp nghiêm trọng, nhịp tim chậm trầm trọng và sốc tim. Tình trạng tụt huyết áp không đáp ứng với các biện pháp nâng áp thông thường có thể khiến tưới máu các cơ quan trọng yếu như não, tim và thận bị đình trệ hoàn toàn, đe dọa trực tiếp đến tính mạng người bệnh nếu không được cấp cứu hồi sức tích cực.

Nguy cơ xuất huyết và hạ đường huyết từ thuốc chống đông và hạ đường huyết

Thuốc chống đông máu đường uống như warfarin hoặc các thuốc chống đông thế hệ mới giữ vai trò quan trọng trong việc phòng ngừa tắc mạch ở bệnh nhân rung nhĩ hoặc huyết khối tĩnh mạch. Tuy nhiên, nếu dùng quá liều hoặc gặp tương tác thuốc làm tăng nồng độ, nguy cơ chảy máu nội sọ, xuất huyết não hoặc xuất huyết tiêu hóa ồ ạt là rất lớn, dẫn tới tử vong nhanh chóng nếu không được truyền chế phẩm máu và đảo ngược chống đông khẩn cấp.

Đối với người mắc bệnh đái tháo đường, việc dùng quá liều insulin hoặc thuốc hạ đường huyết nhóm sulfonylurea có thể dẫn đến hạ đường huyết sâu và kéo dài. Tình trạng thiếu hụt glucose cấp tính cho các tế bào não kéo dài sẽ gây co giật, hôn mê hạ đường huyết, tổn thương não vĩnh viễn và ngừng tim nếu không được phát hiện và bổ sung glucose kịp thời qua đường tĩnh mạch.

Nguyên nhân gây ngộ độc thuốc và cách sử dụng dược phẩm an toàn

Phần lớn các trường hợp ngộ độc thuốc dẫn đến tử vong xuất phát từ việc tự ý mua thuốc không theo đơn, không đọc kỹ thành phần hoạt chất dẫn đến dùng trùng lặp nhiều biệt dược, hoặc tự ý tăng liều khi thấy triệu chứng chưa thuyên giảm. Sự nhầm lẫn giữa các chai lọ thuốc trong gia đình, đặc biệt là ở người cao tuổi mắt kém hoặc trẻ nhỏ tò mò, cũng là nguyên nhân gây ra nhiều vụ tai nạn thương tâm.

Để phòng ngừa hiểm họa này, người bệnh cần tuân thủ nghiêm ngặt đơn thuốc của bác sĩ, không tự ý ngưng thuốc hay thay đổi liều lượng. Cần thông báo cho bác sĩ và dược sĩ mọi loại thuốc, thực phẩm chức năng đang sử dụng để tầm soát tương tác bất lợi. Thuốc trong gia đình phải được dán nhãn rõ ràng, để riêng biệt thuốc của từng thành viên và luôn bảo quản trong tủ thuốc có khóa, cách xa tầm với của trẻ em. Khi nghi ngờ có tình huống uống nhầm hoặc quá liều, cần liên hệ cơ sở y tế ngay mà không chần chừ chờ đợi triệu chứng xuất hiện.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính giáo dục sức khỏe và cảnh báo an toàn cộng đồng, không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ của bác sĩ chuyên khoa. Tuyệt đối không tự ý ngưng dùng thuốc đang điều trị bệnh mạn tính mà không có chỉ định y khoa. Khi phát hiện người có biểu hiện uống quá liều thuốc, cần gọi ngay cấp cứu y tế, mang theo toàn bộ bao bì thuốc và không tự ý cho uống nước chanh, móc họng gây nôn nếu nạn nhân không tỉnh táo hoàn toàn.

Tóm tắt

Thuốc là phương tiện chữa bệnh nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro đe dọa tính mạng nếu dùng sai mục đích hoặc quá liều. Việc tuân thủ tuyệt đối chỉ định của bác sĩ, kiểm tra kỹ hướng dẫn sử dụng và cất giữ thuốc an toàn là cách tốt nhất để bảo vệ sức khỏe bản thân và gia đình. Khi có dấu hiệu bất thường nghi do ngộ độc thuốc, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay.