Uống thuốc Đông y có tác dụng phụ không và những lưu ý an toàn khi dùng

Uống thuốc đông y có tác dụng phụ không là gì?

Thuốc Đông y là phương pháp trị liệu truyền thống sử dụng các bộ phận của thực vật, khoáng vật hoặc động vật đã qua chế biến theo lý luận y học cổ truyền để điều hòa công năng tạng phủ và hỗ trợ điều trị bệnh. Trong mỗi vị thuốc đông y thường chứa hàng chục đến hàng trăm hợp chất tự nhiên có hoạt tính dược lý nhất định.

Chính vì chứa các hoạt chất sinh học tác động lên cơ thể, thuốc Đông y cũng có dược lực, chỉ định, chống chỉ định và tiềm ẩn nguy cơ tác dụng phụ tương tự như các loại tân dược. Quan niệm thảo dược tự nhiên vô hại là một hiểu lầm phổ biến có thể dẫn đến việc lạm dụng hoặc dùng sai cách. Các phản ứng không mong muốn có thể xuất hiện do cơ địa dị ứng của từng cá nhân, sự tương tác phức tạp giữa các thành phần hóa học, hoặc do việc sao tẩm, bảo quản dược liệu không đạt tiêu chuẩn y tế quy định.

Khả năng xuất hiện tác dụng phụ khi sử dụng thuốc Đông y

Mặc dù phần lớn bài thuốc Đông y được đánh giá là tương đối êm dịu nếu dùng đúng chỉ định, người bệnh vẫn có thể gặp phải nhiều mức độ tác dụng không mong muốn. Ở mức độ nhẹ, người dùng có thể gặp các triệu chứng rối loạn tiêu hóa như đầy bụng, khó tiêu, buồn nôn, tiêu chảy, đau bụng hoặc xuất hiện phản ứng dị ứng ngoài da như nổi mẩn ngứa, phát ban và mề đay.

Ở mức độ nghiêm trọng hơn, việc dùng thuốc không kiểm soát có thể gây tổn thương tế bào gan, viêm gan cấp tính, suy giảm chức năng thận hoặc rối loạn nhịp tim. Một số vị thuốc cổ truyền có chứa độc tính tự nhiên như phụ tử, mã tiền, chu sa nếu không được bào chế đúng kỹ thuật hoặc dùng quá liều có thể gây ngộ độc cấp tính, đe dọa tính mạng người bệnh. Do đó, người bệnh không nên chủ quan khi nhận thấy bất kỳ biểu hiện bất thường nào trong quá trình dùng thuốc.

Những nguyên nhân phổ biến gây ra tác dụng không mong muốn

Tác dụng phụ của thuốc Đông y thường xuất phát từ nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan. Nguyên nhân đầu tiên là tình trạng tự ý bốc thuốc, tự mua thang thuốc trôi nổi theo kinh nghiệm truyền miệng mà không qua thăm khám của bác sĩ y học cổ truyền. Việc dùng sai liều lượng, sai thể bệnh hoặc kéo dài thời gian uống thuốc quá mức cần thiết là yếu tố hàng đầu gây quá tải cho gan và thận.

Bên cạnh đó, chất lượng dược liệu là mối nguy cơ rất lớn. Dược liệu bị nấm mốc, tồn dư thuốc bảo vệ thực vật, nhiễm kim loại nặng như chì, thủy ngân hoặc bị xông lưu huỳnh quá mức để bảo quản có thể gây ngộ độc mạn tính. Đáng lo ngại hơn, một số cơ sở không uy tín còn lén lút trộn các thuốc tân dược giảm đau, chống viêm như corticoid hoặc paracetamol vào bột thuốc đông y, dẫn đến các biến chứng nguy hiểm như loét dạ dày, xuất huyết tiêu hóa, tăng huyết áp và hội chứng suy tuyến thượng thận.

Nguy cơ tương tác bất lợi giữa thuốc Đông y và thuốc Tây y

Nhiều người bệnh mắc các bệnh mạn tính như đái tháo đường, tăng huyết áp hay bệnh tim mạch thường có thói quen kết hợp cả thuốc Tây y và thuốc Đông y cùng lúc với hy vọng tăng hiệu quả điều trị. Tuy nhiên, việc phối hợp thiếu kiểm soát có thể dẫn đến những tương tác thuốc bất lợi. Các hoạt chất trong thảo dược có thể cạnh tranh hoặc làm thay đổi hoạt động của các enzym chuyển hóa thuốc tại gan, điển hình là hệ enzym cytochrom P450.

Hậu quả của tương tác này là làm tăng nồng độ thuốc Tây trong máu gây ngộ độc, hoặc ngược lại làm giảm nồng độ thuốc dẫn đến thất bại trong kiểm soát bệnh nền. Điển hình như các vị thuốc có tác dụng hoạt huyết khi kết hợp với thuốc chống đông máu có thể làm tăng nguy cơ chảy máu khó cầm. Do vậy, người bệnh bắt buộc phải thông báo đầy đủ cho bác sĩ điều trị về tất cả các loại thuốc thảo dược và thực phẩm chức năng đang dùng để được hướng dẫn thời điểm uống an toàn.

Các nguyên tắc cần tuân thủ để dùng thuốc Đông y an toàn

Để đảm bảo an toàn khi dùng thuốc Đông y, nguyên tắc quan trọng nhất là người bệnh phải đến khám tại các bệnh viện y học cổ truyền hoặc cơ sở y tế được cấp phép hoạt động. Bác sĩ chuyên khoa sẽ tiến hành bắt mạch, chẩn đoán thể bệnh và kê đơn bài thuốc phù hợp với cơ địa cũng như tình trạng sức khỏe cụ thể của từng cá nhân.

Người bệnh tuyệt đối không mua dược liệu không rõ nguồn gốc xuất xứ hoặc mua thuốc qua các lời quảng cáo truyền miệng trên mạng xã hội. Khi sắc thuốc, cần tuân thủ nghiêm ngặt hướng dẫn về dụng cụ sắc, lượng nước, thời gian đun và cách chia liều uống trong ngày. Đối với những trường hợp cần dùng thuốc điều trị dài ngày, người bệnh nên định kỳ xét nghiệm kiểm tra chức năng gan và thận để phát hiện sớm các dấu hiệu tổn thương cơ quan và có hướng điều chỉnh kịp thời từ thầy thuốc.

Lưu ý an toàn

Thuốc Đông y là phương pháp điều trị y học cần được chỉ định chuyên môn, không phải là thực phẩm bổ sung có thể tùy tiện uống hàng ngày. Người bệnh cần dừng dùng thuốc ngay lập tức và đến cơ sở y tế khám nếu xuất hiện các dấu hiệu như vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu, nôn mửa liên tục, phát ban hoặc khó thở. Phụ nữ mang thai, phụ nữ đang cho con bú, trẻ nhỏ và người có bệnh lý nền về suy gan, suy thận cần hết sức thận trọng và chỉ dùng thuốc khi có chỉ định rõ ràng từ bác sĩ chuyên khoa.

Tóm tắt

Thuốc Đông y mang lại nhiều giá trị tích cực trong chăm sóc sức khỏe nhưng vẫn tiềm ẩn nguy cơ tác dụng không mong muốn nếu sử dụng sai cách hoặc dùng dược liệu kém chất lượng. Việc thăm khám trực tiếp tại cơ sở y tế uy tín, tuân thủ đúng liều lượng chỉ định và chủ động trao đổi với bác sĩ về các thuốc đang dùng là chìa khóa giúp người bệnh phòng tránh rủi ro, bảo vệ an toàn cho cơ thể.