Uống thuốc an thần quá liều: Mối nguy sức khỏe và cách xử trí khẩn cấp

Uống thuốc an thần quá liều

Thuốc an thần là các chế phẩm dược học có tác dụng làm chậm hoạt động của não bộ và hệ thần kinh trung ương, giúp người bệnh giảm cảm giác bồn chồn, lo lắng hoặc dễ đi vào giấc ngủ hơn. Các nhóm thuốc an thần phổ biến hiện nay bao gồm nhóm benzodiazepine, nhóm thuốc ngủ non-benzodiazepine, thuốc kháng histamin thế hệ cũ có tác dụng an thần và nhóm barbiturate.

Tình trạng uống quá liều xảy ra khi nồng độ hoạt chất trong cơ thể vượt quá ngưỡng chuyển hóa an toàn của gan và thận. Khi đó, tác dụng ức chế thần kinh trung ương bị khuếch đại nghiêm trọng, dẫn đến tình trạng ngủ sâu mất tri giác, giảm phản xạ bảo vệ đường thở, tụt huyết áp và đặc biệt là suy giảm nhịp thở. Nguy cơ ngộ độc có thể xuất phát từ việc uống nhầm liều ở người cao tuổi, tự ý tăng liều khi thấy mất ngủ không cải thiện, hoặc do hành vi tự độc có chủ đích.

Các biểu hiện cảnh báo tình trạng quá liều thuốc an thần

Dấu hiệu ngộ độc thuốc an thần phụ thuộc vào nhóm hoạt chất, hàm lượng sử dụng và thể trạng của từng người bệnh. Ở giai đoạn đầu hoặc mức độ nhẹ, người bệnh thường xuất hiện cảm giác chóng mặt dữ dội, lú lẫn, nói nhịu, suy giảm khả năng phối hợp vận động dẫn đến dáng đi loạng choạng và phản xạ cơ thể chậm chạp bất thường. Đồng tử mắt có thể co nhỏ hoặc giãn rộng tùy theo loại hoạt chất cụ thể mà người bệnh đã sử dụng.

Khi tình trạng quá liều tiến triển nặng hơn, người bệnh sẽ rơi vào trạng thái ngủ li bì, đáp ứng rất chậm với tiếng gọi hoặc kích thích lay gọi, thậm chí mất dần tri giác và rơi vào hôn mê. Nhịp thở của người bệnh bắt đầu chậm dần, hơi thở nông, đứt quãng hoặc xuất hiện tình trạng ngưng thở từng cơn. Đi kèm với đó là dấu hiệu tụt huyết áp, nhịp tim chậm, da tái nhợt hoặc xanh xao ở đầu ngón tay và môi do thiếu oxy máu. Nếu không được cấp cứu kịp thời, người bệnh có thể ngừng tim hoặc tử vong do suy hô hấp cấp.

Mối nguy hiểm khi kết hợp thuốc an thần với các chất khác

Nguy cơ tử vong và biến chứng do uống thuốc an thần quá liều sẽ tăng lên gấp nhiều lần nếu người bệnh sử dụng đồng thời với các chất ức chế thần kinh khác. Phổ biến và nguy hiểm nhất là việc uống rượu bia cùng lúc hoặc gần thời điểm dùng thuốc an thần. Cồn có tác dụng hiệp đồng làm tăng độc tính của thuốc, đẩy nhanh tốc độ ức chế trung tâm hô hấp tại não bộ, khiến người bệnh ngưng thở đột ngột ngay trong giấc ngủ.

Bên cạnh rượu bia, việc phối hợp thuốc an thần với các thuốc giảm đau nhóm opioid, thuốc chống trầm cảm hoặc các thuốc chống loạn thần cũng gây ra những tương tác dược lý hết sức phức tạp. Sự tương tác này làm chậm quá trình đào thải hoạt chất, gia tăng nguy cơ suy tuần hoàn, loạn nhịp tim và tổn thương tế bào não không hồi phục do thiếu oxy kéo dài. Do đó, tiền sử sử dụng phối hợp nhiều loại thuốc luôn là yếu tố đặc biệt nguy cấp trong chẩn đoán và hồi sức cấp cứu y tế.

Các bước xử trí khẩn cấp khi phát hiện người bị quá liều thuốc an thần

Khi phát hiện hoặc nghi ngờ một người uống thuốc an thần quá liều, nguyên tắc quan trọng nhất là phải gọi ngay xe cấp cứu hoặc liên hệ đơn vị y tế gần nhất. Trong thời gian chờ nhân viên y tế đến hỗ trợ, người xung quanh cần kiểm tra ngay tình trạng tri giác của nạn nhân bằng cách gọi to và lay nhẹ vào vai. Nếu người bệnh còn thở nhưng bất tỉnh, hãy đặt nạn nhân nằm nghiêng an toàn sang một bên để tránh nguy cơ hít sặc chất nôn vào phổi, đồng thời nới lỏng cúc áo quanh cổ và ngực.

Người nhà tuyệt đối không tự ý gây nôn cho người bệnh, đặc biệt khi nạn nhân đang lơ mơ hoặc hôn mê, vì phản xạ nuốt đã suy giảm rất dễ gây sặc vào đường thở dẫn đến nghẹt thở cấp. Không cho người bệnh uống nước chanh, nước đường, sữa hoặc bất kỳ dung dịch truyền miệng nào. Người hỗ trợ cần nhanh chóng gom lại toàn bộ vỏ thuốc, vỉ thuốc, lọ thuốc hoặc giấy tờ xung quanh hiện trường để giao trực tiếp cho bác sĩ cấp cứu, giúp định danh hoạt chất và đưa ra hướng xử trí chính xác.

Biện pháp phòng ngừa nguy cơ dùng thuốc an thần quá liều

Để ngăn ngừa nguy cơ ngộ độc thuốc an thần, người bệnh chỉ nên sử dụng thuốc khi có chỉ định và đơn kê rõ ràng từ bác sĩ chuyên khoa tâm thần hoặc thần kinh. Người bệnh cần tuân thủ nghiêm ngặt về liều lượng và thời gian uống, tuyệt đối không tự ý tăng liều khi cảm thấy khó ngủ hoặc tự ý kéo dài thời gian dùng thuốc khi chưa tái khám. Thuốc an thần cần được cất giữ ở nơi khô ráo, có khóa an toàn và đặt xa tầm tay của trẻ nhỏ cũng như người cao tuổi bị suy giảm trí nhớ.

Đối với người bệnh có tiền sử trầm cảm hoặc có nguy cơ tự làm hại bản thân, việc quản lý và chia liều thuốc hàng ngày nên được giao cho người thân trong gia đình đảm nhận. Bên cạnh việc dùng thuốc, người bệnh cần trao đổi với bác sĩ về các liệu pháp tâm lý và thay đổi lối sống như vệ sinh giấc ngủ, rèn luyện thể chất điều độ và giải tỏa căng thẳng để từng bước cải thiện chất lượng giấc ngủ một cách bền vững.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất phổ biến kiến thức y khoa đại chúng và không thay thế cho việc chẩn đoán, điều trị hay cấp cứu y tế chuyên nghiệp. Quá liều thuốc an thần là tình trạng khẩn cấp có thể đe dọa trực tiếp đến tính mạng trong thời gian rất ngắn. Người phát hiện nạn nhân không được tự ý áp dụng các mẹo dân gian hoặc cho người bệnh uống bất kỳ loại thuốc giải độc nào khi chưa có hướng dẫn trực tiếp từ nhân viên y tế.

Tóm tắt

Uống thuốc an thần quá liều là tai nạn nguy hiểm đòi hỏi hành động can thiệp y tế nhanh chóng và chính xác. Việc nhận diện sớm các biểu hiện ngủ gà, suy giảm phản xạ cùng việc gọi xe cấp cứu kịp thời là chìa khóa bảo vệ tính mạng người bệnh. Tuân thủ nghiêm ngặt chỉ định của bác sĩ chuyên khoa là cách an toàn nhất để phòng ngừa rủi ro ngộ độc thuốc an thần trong cộng đồng.