Uống nhiều acyclovir có hại không và những rủi ro cần biết

Uống nhiều acyclovir có hại không?

Acyclovir là thuốc kháng virus thuộc nhóm tương tự nucleoside tổng hợp, hoạt động bằng cách ngăn cản quá trình nhân đôi của virus trong các tế bào nhiễm bệnh. Thuốc thường được bào chế dưới dạng viên uống hoặc hỗn dịch để kiểm soát các đợt phát ban mụn rộp, thủy đậu và zona thần kinh. Sau khi đi vào hệ tuần hoàn, thuốc không bị chuyển hóa nhiều mà được đào thải chủ yếu qua thận dưới dạng nguyên vẹn qua đường lọc cầu thận và bài tiết ống thận. Do đặc tính hòa tan kém trong nước tiểu, acyclovir cần môi trường thể tích dịch đủ lớn để bài tiết thuận lợi. Việc dùng liều lượng quá cao so với nhu cầu điều trị sẽ tạo áp lực đào thải rất lớn lên hệ tiết niệu, làm tăng nguy cơ ngộ độc cho các cơ quan quan trọng trong cơ thể.

Tác hại của việc dùng quá liều acyclovir đối với chức năng thận

Thận là cơ quan chịu ảnh hưởng nặng nề nhất khi người bệnh uống acyclovir vượt quá liều quy định. Do acyclovir có độ hòa tan tương đối kém trong nước tiểu, khi nồng độ thuốc trong máu tăng quá cao, các tinh thể thuốc sẽ nhanh chóng hình thành và kết tủa trong lòng ống lượn xa và ống góp của thận.

Hiện tượng lắng đọng này gây tắc nghẽn cơ học, làm suy giảm tốc độ lọc cầu thận đột ngột và dẫn đến suy thận cấp. Người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng như đau tức thắt lưng âm ỉ, đi tiểu ít hoặc vô niệu. Tình trạng này đặc biệt nguy hiểm ở những người có bệnh thận mạn tính từ trước hoặc người không uống đủ nước trong đợt điều trị.

Nguy cơ nhiễm độc thần kinh khi tích tụ nồng độ thuốc quá mức

Bên cạnh thận, nồng độ acyclovir quá cao tích tụ trong cơ thể có thể vượt qua hàng rào máu não và gây ra tình trạng nhiễm độc thần kinh trung ương. Biến chứng này thường xuất hiện ở người cao tuổi hoặc người có chức năng đào thải qua thận suy giảm nhưng không được giảm liều phù hợp.

Dấu hiệu ngộ độc thần kinh ban đầu có thể chỉ là chóng mặt, đau đầu, bồn chồn và run nhẹ ở các chi. Nếu nồng độ thuốc tiếp tục tăng cao, người bệnh có thể rơi vào trạng thái lú lẫn, mất định hướng, ảo giác, kích động, co giật hoặc thậm chí hôn mê sâu. Đây là các phản ứng cấp tính đòi hỏi người bệnh phải được cấp cứu khẩn cấp tại bệnh viện.

Các tác dụng phụ trên đường tiêu hóa và toàn thân

Uống quá nhiều acyclovir cũng gây kích ứng mạnh niêm mạc ống tiêu hóa, tạo ra hàng loạt triệu chứng khó chịu cho cơ thể. Người bệnh thường cảm thấy buồn nôn liên tục, nôn mửa dữ dội, đau quặn vùng bụng và tiêu chảy nhiều lần.

Việc nôn ói và tiêu chảy kéo dài khiến cơ thể mất nhiều nước và điện giải, từ đó làm giảm thể tích tuần hoàn và càng đẩy nhanh quá trình kết tinh thuốc tại thận. Ngoài ra, việc dùng thuốc quá liều còn có thể dẫn đến mệt mỏi kiệt sức, phát ban da, tăng men gan tạm thời hoặc rối loạn các chỉ số tế bào máu, khiến sức khỏe người bệnh suy giảm nghiêm trọng.

Cách xử trí đúng khi nghi ngờ uống quá liều acyclovir

Khi phát hiện bản thân hoặc người nhà vô tình uống lượng lớn acyclovir, bước đầu tiên cần làm là ngừng ngay việc tiếp tục dùng thuốc. Nếu người bệnh còn tỉnh táo và có thể nuốt an toàn, hãy cho uống nhiều nước lọc để hỗ trợ cơ thể bài tiết bớt lượng thuốc qua đường tiểu.

Ngay sau đó, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất kèm theo vỏ thuốc đã uống để bác sĩ kịp thời đánh giá. Tại bệnh viện, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm chức năng thận, bù dịch tĩnh mạch tích cực để tăng lượng nước tiểu và giảm tắc nghẽn ống thận. Với các trường hợp ngộ độc nặng kèm suy giảm chức năng thận nghiêm trọng, phương pháp lọc máu ngoài thận có thể được tiến hành để nhanh chóng loại bỏ acyclovir ra khỏi cơ thể.

Lưu ý an toàn

Acyclovir là thuốc kháng virus cần dùng theo chỉ định của bác sĩ hoặc hướng dẫn của dược sĩ chuyên môn. Người bệnh tuyệt đối không tự ý tăng liều, không tự ý kéo dài đợt dùng và không chia sẻ đơn thuốc cho người khác. Trong suốt quá trình uống thuốc, cần duy trì uống nhiều nước mỗi ngày để bảo vệ thận. Những người có tiền sử bệnh thận, người cao tuổi, phụ nữ có thai hoặc đang cho con bú cần được bác sĩ đánh giá chức năng thận cẩn thận trước khi sử dụng.

Tóm tắt

Việc uống nhiều acyclovir không giúp bệnh nhanh khỏi hơn mà ngược lại còn tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc thận và tổn thương thần kinh nguy hiểm. Để đảm bảo an toàn tối đa cho sức khỏe, người bệnh cần tuân thủ nghiêm ngặt phác đồ điều trị được chỉ định bởi bác sĩ chuyên khoa và chủ động đến bệnh viện kiểm tra ngay khi xuất hiện dấu hiệu bất thường.