Uống kháng sinh bị tiêu chảy: Nguyên nhân và cách xử trí

Uống kháng sinh bị tiêu chảy là gì?

Kháng sinh là nhóm thuốc thiết yếu trong điều trị các bệnh lý nhiễm khuẩn từ hô hấp, tiết niệu đến da và mô mềm. Tuy nhiên, một tỷ lệ đáng kể người sử dụng thuốc kháng sinh có thể gặp phải tình trạng rối loạn tiêu hóa, trong đó tiêu chảy là biểu hiện điển hình nhất. Tình trạng này có thể khởi phát ngay trong những ngày đầu dùng thuốc hoặc xuất hiện muộn hơn sau khi đã kết thúc đợt điều trị. Phần lớn các đợt tiêu chảy liên quan đến kháng sinh chỉ diễn biến ở mức độ nhẹ đến trung bình và tự thoái lui khi niêm mạc ruột hồi phục. Mặc dù vậy, người bệnh không nên chủ quan vì hiện tượng này đôi khi là dấu hiệu cảnh báo tình trạng viêm đại tràng hoặc nhiễm khuẩn cơ hội nghiêm trọng cần sự can thiệp y tế trực tiếp.

Vì sao uống thuốc kháng sinh lại gây tiêu chảy

Kháng sinh có nhiệm vụ tiêu diệt hoặc ức chế sự nhân lên của vi khuẩn gây bệnh trong cơ thể. Tuy nhiên, hoạt chất này không thể phân biệt tuyệt đối giữa vi khuẩn có hại và các chủng vi khuẩn có lợi thường trú trong đường tiêu hóa. Khi các lợi khuẩn bị tiêu diệt hàng loạt, hệ vi sinh đường ruột rơi vào trạng thái mất cân bằng sinh thái.

Sự suy giảm lợi khuẩn làm gián đoạn quá trình phân giải carbohydrate và quá trình chuyển hóa acid mật tại đại tràng, khiến nước bị giữ lại nhiều hơn trong lòng ruột và hình thành phân lỏng. Ngoài ra, việc mất đi hàng rào vi sinh bảo vệ còn tạo điều kiện cho các vi khuẩn cơ hội phát triển quá mức, kích thích niêm mạc ruột và gây ra phản ứng tiêu chảy cấp tính.

Cách chăm sóc và bù nước cho cơ thể tại nhà

Biện pháp quan trọng hàng đầu khi bị tiêu chảy là bù lượng nước và các chất điện giải đã mất. Người bệnh có thể sử dụng dung dịch oresol được pha đúng tỷ lệ theo hướng dẫn trên bao bì, kết hợp uống nước lọc ấm, nước luộc rau hoặc nước cháo loãng nấu cùng một chút muối. Cần chia nhỏ lượng nước uống thành nhiều lần trong ngày, tránh uống quá nhiều cùng một lúc.

Về chế độ ăn uống, nên ưu tiên các món thanh đạm, dễ tiêu hóa như cháo thịt nạc băm, súp gà, khoai tây nghiền, cà rốt luộc, bánh mì nướng và chuối chín. Tránh dùng các món ăn nhiều dầu mỡ, đồ chiên xào, thức ăn quá cay, thực phẩm tái sống hoặc đồ ngọt chứa nhiều đường hóa học vì chúng khiến nhu động ruột co bóp dữ dội hơn.

Thời điểm người bệnh cần đi khám bác sĩ ngay

Người bệnh cần liên hệ ngay với bác sĩ điều trị hoặc đến cơ sở y tế khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo tiêu chảy diễn tiến nghiêm trọng. Những biểu hiện cần can thiệp y khoa bao gồm tiêu chảy liên tục nhiều hơn năm lần mỗi ngày, phân có lẫn chất nhầy hoặc máu, sốt cao liên tục không hạ, và đau quặn bụng dữ dội.

Đặc biệt, nếu cơ thể xuất hiện các triệu chứng mất nước nặng như môi khô nứt nẻ, khát nước dữ dội, tiểu rất ít hoặc nước tiểu màu sẫm đậm, hoa mắt, chóng mặt khi đứng lên, người bệnh cần được thăm khám cấp cứu để truyền dịch tĩnh mạch và kiểm tra nguy cơ viêm đại tràng giả mạc do vi khuẩn Clostridioides difficile.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa phổ thông, không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị của nhân viên y tế. Người bệnh tuyệt đối không tự ý ngừng kháng sinh giữa chừng khi chưa hỏi ý kiến bác sĩ, không tự mua thuốc kháng sinh hoặc thuốc giảm nhu động ruột để tự điều trị tại nhà vì có thể gây nguy hiểm đến tính mạng.

Tóm tắt

Tiêu chảy khi dùng kháng sinh là hiện tượng thường gặp và đa số trường hợp sẽ hồi phục sau khi điều chỉnh chế độ sinh hoạt, bổ sung đủ nước. Việc tuân thủ hướng dẫn điều trị của nhân viên y tế và không tự ý ngưng thuốc đột ngột là yếu tố then chốt để vừa bảo vệ hệ vi sinh đường ruột, vừa tiêu diệt dứt điểm mầm bệnh ban đầu.