Uống 8 viên Panadol có nguy hiểm tính mạng không và cách xử trí quá liều

Uống 8 viên Panadol có nguy hiểm tính mạng không?

Panadol là tên thương mại phổ biến của thuốc giảm đau và hạ sốt chứa hoạt chất paracetamol hay còn gọi là acetaminophen. Đây là loại thuốc không kê đơn được sử dụng rộng rãi trên toàn thế giới để kiểm soát các cơn đau từ nhẹ đến vừa như đau đầu, đau răng, đau cơ hoặc hạ sốt. Ở liều điều trị thông thường theo khuyến cáo của nhà sản xuất và bác sĩ, paracetamol được gan chuyển hóa an toàn thành các hợp chất không độc và đào thải ra ngoài qua thận.

Tuy nhiên, paracetamol có khoảng an toàn điều trị tương đối hẹp khi sử dụng dồn dập trong thời gian ngắn. Khi lượng thuốc hấp thu vượt quá ngưỡng thanh thải của gan, con đường chuyển hóa thông thường bị quá tải. Lúc này, thuốc sẽ chuyển hóa qua hệ enzym cytochrom P450 tạo thành hợp chất trung gian có độc tính rất cao là N-acetyl-p-benzoquinone imine. Hợp chất này trực tiếp phá hủy cấu trúc tế bào gan, gây viêm gan nhiễm độc và làm suy giảm chức năng gan nghiêm trọng nếu không có đủ chất chống oxy hóa nội sinh để trung hòa.

Mức độ độc tính đối với gan khi uống 8 viên Panadol cùng lúc

Mỗi viên Panadol tiêu chuẩn thường chứa 500 mg paracetamol, vì vậy uống 8 viên tương đương với tổng liều 4000 mg nạp vào cơ thể trong một lần. Mặc dù 4000 mg là mức giới hạn tối đa được khuyến cáo cho người trưởng thành khỏe mạnh trong suốt 24 giờ khi chia nhỏ nhiều lần, nhưng việc uống toàn bộ số lượng này trong một thời điểm ngắn lại là một đợt quá liều cấp tính nguy hiểm.

Khi nạp 4000 mg paracetamol cùng lúc, lượng glutathione dự trữ trong gan bị cạn kiệt nhanh chóng. Chất độc NAPQI không được trung hòa sẽ liên kết trực tiếp với các phân tử protein của tế bào gan, gây hoại tử tế bào biểu mô gan trên diện rộng. Mức độ độc tính có thể thay đổi tùy thuộc vào thể trọng của mỗi cá nhân. Đối với người có cân nặng thấp, thanh thiếu niên, trẻ em hoặc người có tổn thương gan tiềm ẩn, liều lượng này đủ để gây ra tình trạng ngộ độc gan cấp tính đe dọa tính mạng. Ngay cả ở người trưởng thành khỏe mạnh, nồng độ thuốc tăng đột biến trong huyết tương vẫn tiềm ẩn nguy cơ hoại tử tế bào gan không hồi phục nếu không được theo dõi và xử lý y khoa.

Các giai đoạn diễn tiến lâm sàng của ngộ độc paracetamol

Ngộ độc paracetamol thường diễn biến âm thầm qua bốn giai đoạn lâm sàng đặc trưng, khiến người bệnh dễ chủ quan trong thời gian đầu. Trong 24 giờ đầu sau khi uống quá liều, bệnh nhân có thể chỉ xuất hiện các triệu chứng nhẹ và không đặc hiệu như buồn nôn, nôn mửa, chán ăn, vã mồ hôi hoặc mệt mỏi toàn thân, thậm chí một số trường hợp không có bất kỳ biểu hiện bất thường nào.

Từ ngày thứ hai đến ngày thứ ba, các triệu chứng ban đầu có thể tạm thời thuyên giảm khiến người bệnh lầm tưởng cơ thể đã tự hồi phục. Tuy nhiên, đây là giai đoạn men gan bắt đầu tăng vọt, người bệnh bắt đầu cảm thấy đau tức vùng hạ sườn phải, gan to và xét nghiệm máu cho thấy rối loạn đông máu. Từ ngày thứ ba đến ngày thứ tư là thời điểm tổn thương gan đạt đỉnh điểm với các biến chứng nặng như vàng da, vàng mắt, hôn mê gan do bệnh não gan, suy thận cấp và xuất huyết tiêu hóa. Nếu vượt qua được giai đoạn này và được cấp cứu tích cực, tế bào gan có khả năng tái tạo và người bệnh dần bước vào giai đoạn hồi phục hoàn toàn sau vài tuần.

Hướng xử trí y tế khẩn cấp khi phát hiện người uống quá liều Panadol

Khi phát hiện một người vừa uống 8 viên Panadol hoặc có dấu hiệu quá liều paracetamol, việc quan trọng nhất là phải gọi cấp cứu hoặc đưa người bệnh đến khoa hồi sức cấp cứu của bệnh viện gần nhất ngay lập tức. Người nhà không nên tự ý gây nôn tại nhà nếu không có chỉ định chuyên môn vì có thể gây sặc thức ăn hoặc hóa chất vào đường thở, đặc biệt nguy hiểm khi bệnh nhân có biểu hiện lơ mơ hoặc rối loạn ý thức.

Tại cơ sở y tế, các bác sĩ sẽ tiến hành rửa dạ dày hoặc cho bệnh nhân sử dụng than hoạt nếu thời gian uống thuốc trong vòng 1 đến 2 giờ đầu nhằm hạn chế tối đa lượng thuốc tiếp tục hấp thu vào máu. Biện pháp điều trị đặc hiệu mang tính sống còn là sử dụng thuốc giải độc N-acetylcysteine. Thuốc này có tác dụng bổ sung và phục hồi lượng glutathione trong gan, giúp trung hòa nhanh chóng chất độc NAPQI. Hiệu quả bảo vệ gan của N-acetylcysteine đạt mức tối ưu nếu được dùng trong vòng 8 giờ đầu sau khi uống paracetamol quá liều, giúp ngăn chặn gần như hoàn toàn nguy cơ suy gan cấp.

Những đối tượng có nguy cơ tổn thương gan cao hơn khi dùng quá liều

Mức độ tổn thương gan do ngộ độc paracetamol không giống nhau ở tất cả mọi người mà phụ thuộc lớn vào thể trạng và yếu tố nguy cơ của từng cá nhân. Những người thường xuyên sử dụng rượu bia hoặc nghiện rượu mạn tính có lượng glutathione dự trữ trong gan rất thấp, đồng thời men gan cytochrom P450 bị kích thích hoạt động mạnh, khiến độc tính của paracetamol tăng lên gấp nhiều lần dù dùng ở liều thấp hơn người bình thường.

Bên cạnh đó, những người đang mắc các bệnh lý về gan như viêm gan siêu vi B, viêm gan C, xơ gan hoặc gan nhiễm mỡ nặng đều có nguy cơ suy gan cấp tính cao hơn khi dùng quá liều. Những đối tượng bị suy dinh dưỡng, người nhịn ăn kéo dài, người cao tuổi có chức năng tạng suy giảm hoặc người đang dùng đồng thời các loại thuốc chống co giật, thuốc điều trị lao cũng rất dễ bị ngộ độc paracetamol. Đối với những nhóm đối tượng đặc biệt này, việc uống cùng lúc 8 viên Panadol có thể gây tổn thương gan tối cấp và tỷ lệ tử vong cao hơn rất nhiều so với người khỏe mạnh bình thường.

Lưu ý an toàn

Nội dung bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức y khoa thường thức và giáo dục sức khỏe cộng đồng, không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa chuyên sâu. Mọi trường hợp nghi ngờ hoặc xác định uống quá liều Panadol đều là tình huống cấp cứu nội khoa khẩn cấp, đòi hỏi người bệnh phải được đưa đến bệnh viện ngay lập tức. Tuyệt đối không tự ý mua thuốc giải độc, không trì hoãn đi khám và không áp dụng các mẹo dân gian truyền miệng để tự chữa trị tại nhà.

Tóm tắt

Uống 8 viên Panadol cùng một lúc là hành vi dùng thuốc quá liều nguy hiểm, có thể dẫn đến hủy hoại tế bào gan và gây tử vong nếu không được can thiệp kịp thời. Việc đưa người bệnh đến bệnh viện cấp cứu trong những giờ đầu là yếu tố quyết định để sử dụng thuốc giải độc đặc hiệu và bảo toàn tính mạng. Để đảm bảo an toàn, người dân luôn cần đọc kỹ hướng dẫn sử dụng và tuân thủ liều lượng chỉ định của bác sĩ hoặc dược sĩ.