Uốn ván ở trẻ em và những điều cha mẹ cần biết để phòng ngừa

Uốn ván ở trẻ em là gì?

Bệnh uốn ván là bệnh lý nhiễm trùng cấp tính do độc tố uốn ván có tính hướng thần kinh cực mạnh của vi khuẩn Clostridium tetani gây nên. Nha bào uốn ván có sức đề kháng cao, tồn tại dai dẳng ngoài môi trường tự nhiên như trong đất mùn, phân gia súc, rỉ kim loại và bụi bẩn. Khi gặp vết thương sâu, giập nát hoặc thiếu oxy, nha bào sẽ phát triển thành thể hoạt động và tiết độc tố vào máu.

Độc tố này tác động trực tiếp vào các synap thần kinh ức chế tại tủy sống và não bộ, dẫn đến hiện tượng co cứng cơ liên tục và những cơn co giật kịch phát. Mọi lứa tuổi từ trẻ sơ sinh đến thanh thiếu niên đều có thể mắc bệnh nếu chưa có kháng thể bảo vệ. Bệnh uốn ván không để lại miễn dịch tự nhiên lâu dài sau khi khỏi, do đó việc tiêm chủng vắc xin định kỳ là yếu tố bảo vệ quan trọng hàng đầu cho trẻ.

Đường xâm nhập của vi khuẩn uốn ván vào cơ thể trẻ nhỏ

Nha bào của trực khuẩn Clostridium tetani tồn tại rất phổ biến trong môi trường tự nhiên, đặc biệt là trong đất bùn, phân gia súc gia cầm, cống rãnh và rỉ sét kim loại. Vi khuẩn không xâm nhập qua làn da lành lặn mà chỉ đi vào cơ thể qua các vết trầy xước do ngã, vết cào xước dính đất cát bẩn, vết thương đâm xuyên bởi đinh gỉ hoặc gai nhọn.

Trẻ nhỏ rất hiếu động, thường xuyên chạy nhảy, chơi đùa ngoài sân vườn nên nguy cơ gặp các chấn thương ngoài da tương đối cao. Đối với trẻ sơ sinh, nguy cơ nhiễm uốn ván rốn có thể xuất phát từ việc dùng dụng cụ đỡ đẻ hoặc kéo cắt rốn chưa được tiệt trùng đúng quy chuẩn y tế, hoặc do băng rốn bằng các chất không bảo đảm vô khuẩn. Sau khi lọt vào môi trường yếm khí của mô tổn thương, nha bào sẽ phát triển thành vi khuẩn sinh độc tố uốn ván, xâm nhập hệ thần kinh gây bệnh.

Các biểu hiện nghi ngờ uốn ván cha mẹ cần đặc biệt chú ý

Dấu hiệu ban đầu điển hình của bệnh uốn ván là tình trạng tăng trương lực cơ và co cứng nhẹ ở cơ nhai, khiến trẻ gặp khó khăn khi há miệng, bú chậm, nuốt nghẹn hoặc kêu đau hàm. Biểu hiện này thường bị phụ huynh nhầm lẫn với viêm họng hạt, viêm amidan hoặc mọc răng ở lứa tuổi nhũ nhi.

Khi bệnh tiến triển, tình trạng co cứng lan rộng xuống vùng cổ, lưng, bụng và các chi, tạo nên tư thế ưỡn cong người đặc trưng. Trẻ có thể xuất hiện những cơn co giật giật cứng toàn thân rất dữ dội, bị kích thích mạnh bởi tiếng động nhẹ hoặc ánh sáng. Những cơn co giật này có nguy cơ gây co thắt thanh quản, ứ đọng đờm dãi, dẫn tới khó thở, suy hô hấp cấp tính và đe dọa trực tiếp tính mạng nếu không được cấp cứu hồi sức kịp thời.

Cách sơ cứu và chăm sóc vết thương hở để giảm nguy cơ nhiễm khuẩn

Khi trẻ bị xây xát hoặc chấn thương da, bước xử lý ban đầu tại chỗ đóng vai trò quyết định giúp hạn chế tối đa nguy cơ uốn ván. Người chăm sóc cần lập tức rửa sạch vết thương dưới vòi nước sạch đang chảy cùng xà phòng dịu nhẹ để loại bỏ đất cát bẩn, đất bùn hoặc dị vật.

Sau khi làm sạch cơ học, cha mẹ có thể dùng dung dịch sát khuẩn ngoài da phù hợp để vệ sinh vết thương rồi băng nhẹ bằng gạc sạch, tránh băng quá chặt gây bí khí. Tuyệt đối không tự ý nặn bóp, đắp các loại lá cây, bột than củi hay đắp thuốc lá theo mẹo dân gian vì sẽ làm tăng nguy cơ hoại tử mô và tạo điều kiện yếm khí lý tưởng cho vi khuẩn uốn ván sinh sôi. Sau sơ cứu, cần đưa trẻ đến trạm y tế hoặc bệnh viện để bác sĩ đánh giá nguy cơ và tiêm phòng kịp thời.

Tầm quan trọng của vắc xin phòng uốn ván cho trẻ em và mẹ bầu

Tiêm chủng vắc xin là biện pháp phòng ngừa uốn ván chủ động, hiệu quả và bền vững nhất dành cho trẻ nhỏ. Hiện nay, vắc xin chứa thành phần giải độc tố uốn ván đã được tích hợp trong các loại vắc xin phối hợp 5 trong 1 hoặc 6 trong 1 thuộc chương trình tiêm chủng mở rộng và tiêm chủng dịch vụ, tiêm cho trẻ từ 2 tháng tuổi với các mũi cơ bản và nhắc lại.

Bên cạnh đó, việc hoàn thành đủ các mũi tiêm vắc xin uốn ván cho phụ nữ mang thai trong thai kỳ có ý nghĩa then chốt giúp truyền kháng thể bảo vệ sang thai nhi, ngăn ngừa uốn ván sơ sinh hiệu quả. Khi trẻ bị thương có nguy cơ cao dính đất bẩn hoặc đinh gỉ, nhân viên y tế sẽ kiểm tra tiền sử tiêm phòng để quyết định tiêm nhắc lại vắc xin hoặc bổ sung huyết thanh kháng độc tố uốn ván phù hợp.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chỉ định chẩn đoán hay điều trị y khoa trực tiếp. Khi trẻ xuất hiện bất kỳ vết thương sâu, bẩn do đinh gỉ, súc vật cắn hoặc có triệu chứng cứng hàm, khó nuốt, co giật, cha mẹ cần đưa trẻ đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được bác sĩ khám, xử lý vô trùng và chỉ định tiêm phòng hoặc tiêm huyết thanh kháng uốn ván kịp thời. Tuyệt đối không tự mua thuốc điều trị hoặc áp dụng các bài thuốc dân gian chưa được kiểm chứng.

Tóm tắt

Uốn ván ở trẻ em là bệnh truyền nhiễm cấp tính nguy hiểm nhưng có thể phòng ngừa chủ động rất hiệu quả. Cha mẹ cần ghi nhớ lịch tiêm phòng đầy đủ cho con, xử lý vệ sinh vết thương cẩn thận và nhanh chóng đưa trẻ đến bệnh viện nếu phát hiện bất kỳ dấu hiệu co cứng cơ hoặc vết thương nguy cơ cao.