Ung thư máu có di truyền không và các yếu tố nguy cơ liên quan

Ung thư máu có di truyền không?

Ung thư máu hay ung thư huyết học là thuật ngữ chỉ các bệnh lý ác tính hình thành khi các tế bào máu phát triển bất thường. Ba nhóm bệnh ung thư máu chính gồm bệnh bạch cầu (leukemia), u tủy và u lympho (lymphoma).

Bản chất của ung thư máu xuất phát từ tổn thương ADN trong tế bào gốc tạo máu tại tủy xương. Biến đổi di truyền này làm cho tế bào máu nhân đôi mất kiểm soát và cản trở việc tạo ra các tế bào máu lành mạnh. Khác với bệnh di truyền di truyền truyền thống, phần lớn đột biến này là đột biến mắc phải (somatic mutations) xuất hiện trong đời sống chứ không truyền qua gen của cha mẹ.

Giải đáp khả năng di truyền của bệnh ung thư máu

Nhiều người lo ngại khi gia đình có người mắc ung thư máu thì con cháu cũng sẽ bị di truyền. Tuy nhiên, các nghiên cứu y khoa khẳng định ung thư máu không phải là bệnh di truyền đơn gen. Hầu hết đột biến gen gây bệnh bạch cầu hay u lympho xảy ra ngẫu nhiên ở tế bào sinh dưỡng chứ không nằm trong tế bào sinh dục của cha mẹ.

Dù vậy, yếu tố di truyền vẫn đóng vai trò nhỏ trong một số bối cảnh. Người có người thân thế hệ thứ nhất mắc ung thư máu có rủi ro nhỉnh hơn một chút so với cộng đồng. Ngoài ra, một số hội chứng di truyền bẩm sinh như hội chứng Down, Fanconi hay Li-Fraumeni làm tăng nguy cơ mắc bệnh bạch cầu ở trẻ em.

Các yếu tố nguy cơ chính dẫn đến ung thư máu

Mặc dù di truyền trực tiếp không phải nguyên nhân chính, nhiều yếu tố môi trường đã được xác định làm gia tăng nguy cơ phát triển đột biến gen ở tế bào tạo máu.

Việc tiếp xúc lâu dài với hóa chất độc hại như benzene trong công nghiệp xăng dầu, hóa chất là yếu tố nguy cơ hàng đầu gây tổn thương tủy xương. Bên cạnh đó, người từng điều trị hóa trị hoặc xạ trị cho các bệnh ung thư khác có nguy cơ mắc ung thư máu thứ phát. Ngoài ra, phơi nhiễm bức xạ ion hóa, nhiễm một số virus như Epstein-Barr (EBV) hay thói quen hút thuốc lá và suy giảm miễn dịch kéo dài cũng làm gia tăng rủi ro mắc bệnh.

Phương pháp tầm soát và phát hiện bất thường huyết học

Việc kiểm tra và theo dõi sức khỏe huyết học định kỳ giúp phát hiện sớm các bất thường trong tế bào máu. Khi có dấu hiệu nghi ngờ, bác sĩ chuyên khoa Huyết học sẽ chỉ định các phương pháp chẩn đoán phù hợp.

Xét nghiệm công thức máu toàn phần (CBC) là bước kiểm tra cơ bản nhằm đánh giá số lượng hồng cầu, bạch cầu và tiểu cầu. Nếu công thức máu có bất thường, bác sĩ có thể tiến hành tủy đồ hoặc sinh thiết tủy xương để phân tích chi tiết. Các xét nghiệm sinh học phân tử và di truyền tế bào cũng được thực hiện khi cần để xác định chính xác đột biến gen.

Biện pháp chủ động bảo vệ sức khỏe huyết học

Mặc dù không thể ngăn ngừa hoàn toàn các đột biến ngẫu nhiên, mỗi người có thể áp dụng các giải pháp khoa học để giảm nguy cơ mắc bệnh ung thư máu.

Mọi người nên tuân thủ an toàn lao động, mang đồ bảo hộ khi làm việc trong môi trường tiếp xúc hóa chất, dung môi công nghiệp hoặc bức xạ. Tránh xa khói thuốc lá và xây dựng chế độ dinh dưỡng lành mạnh để nâng cao sức đề kháng. Đối với gia đình có tiền sử mắc bệnh huyết học hoặc hội chứng di truyền, việc tham vấn y khoa và khám sức khỏe định kỳ từ 6 đến 12 tháng một lần là cần thiết.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa chung, không thay thế cho việc chẩn đoán hay tư vấn y tế trực tiếp. Việc gia đình có người mắc ung thư máu không đồng nghĩa với việc bạn chắc chắn mắc bệnh. Người đọc không tự chẩn đoán hay tự thực hiện xét nghiệm khi chưa có ý kiến chuyên môn. Khi có băn khoăn về sức khỏe, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa Huyết học.

Tóm tắt

Tóm lại, ung thư máu phần lớn không di truyền trực tiếp từ cha mẹ sang con cái mà xuất phát từ các đột biến gen mắc phải trong đời sống. Việc hạn chế tiếp xúc yếu tố độc hại và chủ động khám sức khỏe định kỳ là giải pháp tốt nhất để bảo vệ sức khỏe huyết học.