Bệnh ung thư có lây không và những sự thật y khoa cần biết
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Bệnh ung thư không phải là bệnh truyền nhiễm và không lây truyền từ người sang người qua tiếp xúc sinh hoạt hằng ngày như ôm, bắt tay, dùng chung đồ dùng hay sống chung nhà. Tế bào ung thư xuất phát từ sự đột biến gen ở từng cá thể. Nếu tế bào ung thư đi vào cơ thể người khỏe mạnh, hệ miễn dịch sẽ lập tức nhận diện và tiêu diệt chúng.
Mặc dù bệnh ung thư không lây nhiễm, một số tác nhân như vi rút hoặc vi khuẩn có khả năng làm tăng nguy cơ ung thư lại có thể lây từ người sang người. Việc phân biệt rõ điều này giúp loại bỏ sự kỳ thị đối với bệnh nhân và giúp cộng đồng phòng ngừa nguy cơ một cách khoa học.
Bệnh ung thư có lây không?
Bệnh ung thư là nhóm bệnh lý xuất hiện khi tế bào cơ thể bị biến đổi di truyền, dẫn đến sự phân chia không kiểm soát và tạo thành khối u. Nguyên nhân phát sinh ung thư liên quan đến sự tương tác giữa yếu tố di truyền và các tác nhân môi trường như hóa chất, bức xạ hoặc viêm nhiễm mạn tính. Do tế bào ung thư mang đặc tính sinh học riêng của từng cá thể, chúng không thể tồn tại trong cơ thể người khác có hệ miễn dịch bình thường. Những ngoại lệ rất hiếm chỉ xảy ra trong ghép cơ quan từ người hiến mắc ung thư sang người nhận dùng thuốc ức chế miễn dịch, hoặc lây từ mẹ sang thai nhi qua rau thai ở một số ít dạng ung thư máu. Nhìn chung, ung thư hoàn toàn không lây nhiễm trong cộng đồng.
Cơ chế đáp ứng miễn dịch ngăn chặn sự lây nhiễm tế bào ung thư
Hệ thống miễn dịch của con người sở hữu cơ chế nhận diện tế bào lạ rất tinh vi. Khi tế bào ung thư từ một người đi vào cơ thể người khác, các tế bào miễn dịch như đại thực bào, tế bào T và tế bào giết tự nhiên sẽ lập tức phát hiện các dấu ấn sinh học khác biệt. Hệ miễn dịch sẽ kích hoạt phản ứng đào thải để tiêu diệt các tế bào ngoại lai này trước khi chúng kịp nhân lên. Sự đào thải tự nhiên này giải thích lý do tiếp xúc trực tiếp với máu hay dịch tiết của người bệnh ung thư trong sinh hoạt hằng ngày không làm người khỏe mạnh bị mắc bệnh. Ngay cả các nhân viên y tế trực tiếp phẫu thuật hay chăm sóc bệnh nhân ung thư cũng không ghi nhận nguy cơ lây nhiễm bệnh.
Các tác nhân vi sinh vật truyền nhiễm có liên quan đến ung thư
Tuy bản thân khối u không lây, một số tác nhân vi sinh vật lây truyền từ người sang người lại là nguyên nhân gián tiếp dẫn đến ung thư. Vi rút HPV lây qua đường tình dục là tác nhân chính gây ung thư cổ tử cung, hậu môn và vòm họng. Vi rút viêm gan B và C lây qua đường máu, từ mẹ sang con hoặc đường tình dục có thể gây viêm gan mạn tính, xơ gan và ung thư gan. Ngoài ra, vi khuẩn Helicobacter pylori lây qua đường ăn uống hoặc nước bọt có thể gây viêm loét dạ dày và tăng nguy cơ ung thư dạ dày. Lây nhiễm các vi sinh vật này không đồng nghĩa chắc chắn mắc ung thư, nhưng tình trạng viêm mạn tính kéo dài làm tăng nguy cơ biến đổi gen tế bào.
Trường hợp ngoại lệ về lây truyền ung thư trong y khoa
Y học ghi nhận một số tình huống rất hiếm gặp tế bào ung thư có thể chuyển sang người khác, nhưng chỉ xảy ra trong bối cảnh y tế đặc biệt. Trong ghép cơ quan, nếu tạng từ người hiến chứa tế bào ung thư tiềm ẩn, người nhận tạng có thể phát triển khối u do phải dùng thuốc ức chế miễn dịch liều cao khiến cơ thể không thể tiêu diệt tế bào lạ. Một trường hợp cực kỳ hiếm khác là truyền bệnh từ mẹ sang con trong thai kỳ khi tế bào ung thư từ mẹ vượt qua hàng rào rau thai vào thai nhi, thường gặp ở một số ít dạng ung thư máu hoặc ung thư hắc tố. Ngoài ra, lây truyền qua tai nạn tiêm truyền y tế hầu như không xảy ra nhờ quy trình vô trùng nghiêm ngặt.
Biện pháp phòng ngừa các tác nhân lây nhiễm gây ung thư
Để giảm nguy cơ ung thư liên quan đến tác nhân truyền nhiễm, mỗi người nên thực hiện các biện pháp dự phòng y tế khoa học. Tiêm chủng vắc xin là phương pháp hiệu quả hàng đầu, trong đó vắc xin HPV được khuyến cáo cho thanh thiếu niên, còn vắc xin viêm gan B cần tiêm phòng sớm cho trẻ sơ sinh và người chưa có kháng thể. Duy trì sinh hoạt an toàn như dùng biện pháp bảo vệ khi quan hệ tình dục, không dùng chung bơm kim tiêm hay đồ cá nhân sắc nhọn giúp hạn chế lây vi rút qua đường máu. Giữ gìn vệ sinh an toàn thực phẩm, khám sức khỏe định kỳ và tầm soát sớm các bệnh nhiễm trùng mạn tính giúp phát hiện tổn thương tiền ung thư và can thiệp kịp thời.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết mang tính chất giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán hay điều trị y khoa. Mỗi loại ung thư có nguyên nhân, yếu tố nguy cơ và đặc điểm sinh học khác nhau ở từng người bệnh. Khi có triệu chứng bất thường hoặc thắc mắc về nguy cơ mắc bệnh, người dân nên đến các cơ sở y tế chuyên khoa để được bác sĩ khám, làm xét nghiệm tầm soát và tư vấn cụ thể. Không tự ý áp dụng các liệu pháp truyền miệng hoặc tự thay đổi phác đồ điều trị.
Tóm tắt
Tóm lại, bệnh ung thư không phải là bệnh lây nhiễm qua các tiếp xúc sinh hoạt hằng ngày. Thấu hiểu đúng bản chất y khoa giúp cộng đồng chủ động phòng ngừa các vi rút, vi khuẩn có nguy cơ gây ung thư bằng vắc xin và lối sống an toàn, đồng thời sẻ chia, động viên và đồng hành cùng người bệnh ung thư mà không lo ngại về vấn đề lây nhiễm.
Nguồn tham khảo
- International Journal of Pharmaceutical Research: Burden Of Upper Aerodigestive Tract Cancers Attributable To Human Papillomavirus (HPV), Epstein-Barr Virus (EBV) And Helicobacter Pylori (H. Pylori) Infection In Indonesia
- Current Opinion in Organ Transplantation: Helicobacter pylori in solid-organ transplant recipient
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Sống chung nhà với người bệnh ung thư có an toàn không?
Sống chung nhà với người bệnh ung thư hoàn toàn an toàn. Các sinh hoạt thường nhật như ăn uống chung, dùng chung nhà vệ sinh, ôm hôn hay giặt quần áo chung không làm lây truyền bệnh ung thư. Người thân có thể yên tâm chăm sóc và động viên tinh thần cho bệnh nhân.
Muỗi cắn người bệnh ung thư rồi cắn người lành có lây bệnh không?
Muỗi cắn không làm lây truyền bệnh ung thư. Tế bào ung thư không thể tồn tại hay phát triển trong cơ thể muỗi, đồng thời hệ miễn dịch của người khỏe mạnh sẽ lập tức tiêu diệt bất kỳ tế bào lạ nào nếu vô tình xâm nhập vào cơ thể.
Phụ nữ mang thai bị ung thư có lây sang thai nhi không?
Hầu hết các trường hợp phụ nữ mang thai bị ung thư không lây bệnh sang thai nhi nhờ hàng rào rau thai bảo vệ. Tỷ lệ tế bào ung thư di căn qua rau thai sang thai nhi là cực kỳ hiếm gặp và chỉ xuất hiện ở một vài dạng bệnh đặc thù.
Hôn người bị ung thư khoang miệng có bị lây ung thư không?
Hôn người bệnh ung thư khoang miệng không khiến bạn bị lây ung thư vì tế bào ung thư không lây qua nước bọt. Tuy nhiên, nếu người bệnh nhiễm vi rút HPV hoặc vi khuẩn HP trong khoang miệng thì các vi sinh vật này có thể lây qua đường tiếp xúc trực tiếp.
Tiêm vắc xin có giúp ngăn ngừa mắc bệnh ung thư không?
Tiêm vắc xin giúp ngăn ngừa một số loại ung thư do vi sinh vật gây ra. Cụ thể, vắc xin HPV giúp phòng ngừa ung thư cổ tử cung và vắc xin viêm gan B giúp giảm nguy cơ ung thư gan. Việc tiêm chủng cần theo đúng lịch trình khuyến cáo y tế.
