Ung thư dương vật: Triệu chứng, nguyên nhân và các cách điều trị

Tổng quan về ung thư dương vật

Ung thư dương vật là tình trạng các tế bào biểu mô lót ở bề mặt dương vật bị đột biến gen, phát triển không kiểm soát và hình thành khối u ác tính. Phần lớn các trường hợp bệnh bắt nguồn từ lớp niêm mạc của quy đầu và mặt trong của bao quy đầu, nơi có môi trường ẩm ướt và dễ tích tụ chất cặn bã sinh dục nếu không được vệ sinh sạch sẽ. Khi khối u phát triển, tế bào ác tính có xu hướng xâm lấn sâu qua các lớp mô liên kết, thể hang, thể xốp của dương vật rồi di căn theo đường bạch huyết đến các hạch ở vùng bẹn và hạch chậu, sau đó có thể lan rộng đến các cơ quan xa.

Về mặt dịch tễ học, đây là bệnh lý ác tính tương đối hiếm gặp ở các quốc gia phát triển nhưng ghi nhận tỷ lệ mắc cao hơn tại những khu vực có điều kiện vệ sinh, chăm sóc y tế còn hạn chế. Theo số liệu ghi nhận từ GLOBOCAN năm 2020, tại Việt Nam có 397 ca mắc mới và 147 ca tử vong do ung thư dương vật, chiếm tỷ lệ thấp trong tổng số các bệnh ung thư nhưng có mức độ nguy hiểm đáng kể nếu không được phát hiện sớm. Bệnh thường gặp nhiều nhất ở nam giới trong độ tuổi trung niên và cao niên, phổ biến từ 50 đến 70 tuổi, tuy nhiên người trẻ tuổi vẫn có nguy cơ mắc phải nếu có các yếu tố thuận lợi như nhiễm virus gây u nhú ở người hoặc hẹp bao quy đầu chưa được can thiệp y tế.

Khối u ác tính tại cơ quan này không chỉ đe dọa đến tính mạng nếu di căn mà còn ảnh hưởng sâu sắc đến tâm lý, sự tự tin và đời sống tình dục của nam giới. Do tâm lý e ngại, xấu hổ khi xuất hiện bất thường ở vùng nhạy cảm, nhiều người bệnh thường tự mua thuốc bôi ngoài da hoặc giấu bệnh khiến tổn thương tiến triển nặng trước khi đi khám. Việc nâng cao hiểu biết về bản chất bệnh học giúp người bệnh chủ động theo dõi cơ thể và đi khám ngay ở giai đoạn tổn thương tiền ung thư hoặc giai đoạn khu trú ban đầu.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ

Cơ chế chính xác dẫn đến sự đột biến tế bào gây ung thư dương vật vẫn đang tiếp tục được nghiên cứu, nhưng y học đã xác định rõ ràng sự phối hợp của nhiều yếu tố nguy cơ hàng đầu.

Yếu tố hàng đầu là nhiễm virus Papilloma ở người, đặc biệt là các phân type nguy cơ cao như HPV 16 và HPV 18. Virus HPV lây truyền chủ yếu qua tiếp xúc da kề da ở vùng sinh dục và quan hệ tình dục không an toàn qua đường âm đạo, hậu môn hoặc miệng. Sau khi xâm nhập, virus có thể tích hợp vào bộ gen của tế bào biểu mô vật chủ, tạo ra các protein gây ức chế gen ức chế khối u, dẫn đến sự phân chia tế bào bất thường và hình thành các tổn thương loạn sản, tiền ung thư rồi tiến triển thành ung thư xâm lấn.

Tình trạng hẹp hoặc nghẹt bao quy đầu kéo dài mà không được xử trí y tế cũng là yếu tố nguy cơ then chốt. Hẹp bao quy đầu khiến nam giới khó khăn trong việc lộn da quy đầu ra để làm sạch hoàn toàn các chất tiết bã nhờn, nước tiểu đọng và tế bào chết. Lâu ngày, các chất này tích tụ lại tạo thành bựa sinh dục, tạo môi trường thuận lợi cho vi khuẩn và virus phát triển, gây viêm quy đầu mạn tính. Tình trạng viêm niêm mạc tái diễn liên tục trong nhiều năm thúc đẩy quá trình biến đổi tế bào biểu mô sang dạng ác tính.

Thói quen hút thuốc lá làm tăng đáng kể nguy cơ mắc ung thư dương vật. Các hợp chất hóa học độc hại trong khói thuốc lá được hấp thu vào máu và có thể lắng đọng tại dịch tiết niêm mạc dương vật, làm suy giảm khả năng miễn dịch tại chỗ và phá hủy cấu trúc vật liệu di truyền của tế bào, đặc biệt khi kết hợp đồng thời với tình trạng nhiễm HPV.

Suy giảm hệ miễn dịch cũng khiến cơ thể mất khả năng kiểm soát và đào thải virus HPV, khiến nguy cơ phát triển khối u ác tính tăng vọt. Những người nhiễm HIV, người đang sử dụng thuốc ức chế miễn dịch sau ghép tạng hoặc điều trị các bệnh tự miễn là đối tượng dễ bị tổn thương. Ngoài ra, tuổi tác cao, tiền sử mắc các bệnh lây truyền qua đường tình dục mạn tính, tổn thương sùi mào gà dai dẳng hoặc các bệnh da liễu mạn tính vùng sinh dục như viêm quy đầu xơ teo cũng làm gia tăng tỷ lệ mắc bệnh.

Dấu hiệu và triệu chứng thường gặp

Triệu chứng của ung thư dương vật thường phát triển chậm rãi qua từng giai đoạn, bắt đầu từ những tổn thương bề mặt rất kín đáo trước khi trở thành các khối u xâm lấn rõ rệt.

Ở giai đoạn sớm, dấu hiệu thường gặp nhất là sự biến đổi màu sắc và bề mặt da tại quy đầu, bao quy đầu hoặc rãnh quy đầu. Người bệnh có thể nhận thấy một vùng da trở nên đỏ thẫm, hồng, hoặc xuất hiện mảng trắng nhạt màu bất thường. Da tại khu vực này có thể dày lên, sần sùi hoặc xuất hiện vết trầy xước, vết loét nông không đau. Một số trường hợp xuất hiện nốt sần nhỏ dạng mụn cóc phẳng hoặc nổi cộm nhẹ dưới lớp da. Do các tổn thương này ban đầu thường không gây đau đớn dữ dội nên người bệnh rất dễ nhầm lẫn với các bệnh da liễu thông thường như chàm sinh dục, dị ứng tiếp xúc, vảy nến hoặc viêm bao quy đầu do nấm Candida.

Khi bệnh tiến triển sang giai đoạn xâm lấn tại chỗ, các triệu chứng trở nên rõ ràng và mang tính cảnh báo nguy hiểm. Vết loét ban đầu không lành mà ngày càng lan rộng, đáy vết loét gồ ghề, dễ chảy máu khi chạm vào hoặc khi cọ xát với quần lót. Một khối u sùi dạng súp lơ hoặc cục u cứng có thể phát triển to dần, gây biến dạng đầu dương vật. Dưới bao quy đầu thường ứ đọng dịch tiết lỏng màu đục hoặc lẫn máu, kèm theo mùi hôi thối khó chịu do các tế bào biểu mô bị hoại tử và nhiễm trùng thứ phát. Người bệnh có thể bắt đầu cảm thấy đau rát âm ỉ hoặc đau nhói ở thân dương vật, đặc biệt là khi cương cứng hoặc khi quan hệ tình dục.

Ở giai đoạn muộn hơn, khi tế bào ung thư bắt đầu lan tràn vào hệ bạch huyết, dấu hiệu cảnh báo nghiêm trọng là sự xuất hiện của các cục hạch cứng ở vùng bẹn một hoặc hai bên. Hạch bẹn ban đầu có thể di động nhưng dần dần dính chặt vào các mô xung quanh, tăng kích thước, gây sưng phù nề một bên chi dưới hoặc đau tức vùng háng. Nếu khối u chèn ép hoặc xâm lấn vào niệu đạo, người bệnh sẽ gặp triệu chứng tiểu khó, dòng nước tiểu yếu, tiểu buốt rát hoặc tiểu ra máu. Việc phân biệt các nốt tổn thương viêm lành tính với khối u ác tính đòi hỏi sự thăm khám kỹ lưỡng từ bác sĩ chuyên khoa vì mọi vết loét kéo dài trên hai tuần không rõ nguyên nhân ở vùng kín đều cần được theo dõi sát sao.

Chẩn đoán

Quy trình chẩn đoán ung thư dương vật đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa thăm khám lâm sàng tỉ mỉ và các xét nghiệm cận lâm sàng chuyên sâu nhằm xác định chính xác bản chất khối u và mức độ lan rộng của bệnh.

Bước đầu tiên bác sĩ chuyên khoa tiết niệu hoặc ung bướu sẽ tiến hành khám lâm sàng trực tiếp toàn bộ cơ quan sinh dục ngoài. Bác sĩ quan sát kỹ lưỡng hình thái tổn thương, đánh giá kích thước, mức độ sùi loét, màu sắc bề mặt và độ thâm nhiễm của khối u vào thể hang hoặc thể xốp của dương vật. Đồng thời, việc sờ nắn hai bên vùng bẹn là bắt buộc để phát hiện xem có tình trạng sưng to, xơ cứng hay bất thường của các hạch bạch huyết vùng hay không.

Sinh thiết tổn thương là tiêu chuẩn vàng mang tính quyết định để chẩn đoán xác định ung thư dương vật. Bác sĩ sẽ tiến hành gây tê tại chỗ và lấy một mẩu mô nhỏ tại rìa vùng loét sùi nghi ngờ để quan sát dưới kính hiển vi quang học. Kết quả giải phẫu bệnh không chỉ giúp phân biệt chính xác tổn thương ác tính với các bệnh lý da liễu lành tính mà còn xác định rõ thể mô học tế bào, độ mô học và mức độ xâm lấn vi thể qua màng đáy. Bên cạnh đó, xét nghiệm sinh học phân tử có thể được chỉ định để xác định sự hiện diện của các type virus HPV nguy cơ cao trong mẫu mô.

Sau khi có kết quả mô bệnh học khẳng định ung thư, các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh hiện đại sẽ được chỉ định để đánh giá giai đoạn bệnh. Chụp cộng hưởng từ vùng chậu giúp đánh giá độ sâu xâm lấn của khối u vào các cấu trúc thể hang và thể xốp, đồng thời kiểm tra hệ thống hạch bạch huyết sâu. Chụp cắt lớp vi tính ngực, bụng và vùng chậu hoặc chụp cắt lớp phát xạ positron được sử dụng để tầm soát các tổn thương di căn xa đến phổi, gan hoặc xương, từ đó giúp hội đồng y khoa xây dựng kế hoạch điều trị toàn diện và cá thể hóa cho từng người bệnh.

Phân loại các thể mô bệnh học của ung thư dương vật

Theo các tài liệu giải phẫu bệnh và ung bướu học, ung thư dương vật được chia thành nhiều thể mô bệnh học khác nhau dựa trên nguồn gốc của tế bào ác tính:

Ung thư biểu mô tế bào vảy hay tế bào sừng là thể phổ biến nhất, chiếm khoảng 95 phần trăm tổng số các ca bệnh. Khối u này phát sinh từ lớp tế bào biểu mô vảy lót ở bề mặt quy đầu hoặc mặt trong bao quy đầu, thường tiến triển qua các giai đoạn từ tổn thương tiền ung thư tại chỗ đến khối u xâm lấn sâu và di căn hạch.

Các thể ung thư ít gặp hơn bao gồm ung thư tế bào hắc tố Melanoma khởi phát từ các tế bào sinh sắc tố melanin ở da dương vật với đặc điểm tiến triển nhanh và nguy cơ di căn sớm. Ngoài ra còn có ung thư biểu mô tế bào đáy phát triển rất chậm từ lớp tế bào đáy của biểu bì và hiếm khi di căn xa, cùng với Sarcoma là thể ung thư bắt nguồn từ các cấu trúc mô liên kết như cơ trơn hoặc mạch máu trong thân dương vật.

Tác động tâm lý và phục hồi chất lượng cuộc sống sau điều trị

Bên cạnh các thách thức về can thiệp ngoại khoa và điều trị nội khoa, người bệnh ung thư dương vật thường phải đối mặt với những sang chấn tâm lý nặng nề liên quan đến hình ảnh cơ thể, sự tự ti và lo âu về khả năng quan hệ tình dục sau phẫu thuật. Sự e ngại xã hội và cảm giác mất mát nam tính có thể dẫn đến tình trạng trầm cảm kéo dài nếu không nhận được sự thấu hiểu từ bạn đời và gia đình.

Quá trình phục hồi đòi hỏi sự hỗ trợ toàn diện từ các chuyên gia tâm lý và nhân viên y tế nhằm giúp người bệnh thích nghi với sự thay đổi giải phẫu, học cách tự chăm sóc lỗ tiểu nhân tạo hoặc vùng vết mổ. Việc cởi mở chia sẻ, tham gia các nhóm đồng đẳng và nhận tư vấn chuyên khoa về phục hồi chức năng tình dục đóng vai trò quyết định giúp nam giới sớm lấy lại sự tự tin và cân bằng cuộc sống.

Hướng xử trí và theo dõi y khoa

Chiến lược điều trị ung thư dương vật được xây dựng dựa trên nguyên tắc đa mô thức, phụ thuộc chặt chẽ vào giai đoạn bệnh, vị trí tổn thương, thể mô học, mức độ lan tràn đến hạch bẹn cũng như mong muốn bảo tồn chức năng sinh lý của người bệnh. Mục tiêu điều trị hàng đầu là loại bỏ triệt để tổ chức tế bào ác tính, kiểm soát nguy cơ tái phát và di căn, đồng thời cố gắng tối đa trong việc bảo tồn chiều dài dương vật, chức năng bài tiết nước tiểu và sinh hoạt tình dục.

Đối với các tổn thương tiền ung thư hoặc ung thư giai đoạn rất sớm còn khu trú nông trên bề mặt da, bác sĩ ưu tiên các kỹ thuật bảo tồn cơ quan sinh dục. Các phương pháp can thiệp tại chỗ có thể được cân nhắc bao gồm phẫu thuật cắt bao quy đầu đơn thuần nếu tổn thương chỉ giới hạn ở bao da, phẫu thuật cắt lạnh, đốt điện hoặc điều trị bằng tia laser nhằm triệt tiêu mô bệnh mà hạn chế xâm lấn cấu trúc sâu. Một số trường hợp có thể được bác sĩ chuyên khoa chỉ định sử dụng thuốc bôi đặc hiệu tại chỗ hoặc liệu pháp quang động học dưới sự giám sát y tế nghiêm ngặt.

Khi khối u đã xâm lấn sâu hơn vào lớp mô dưới da, quy đầu hoặc thân dương vật, phẫu thuật cắt bỏ là phương pháp can thiệp nền tảng mang tính triệt căn. Tùy thuộc vào phạm vi lan rộng, bác sĩ phẫu thuật sẽ quyết định cắt bán phần dương vật với bờ diện cắt an toàn không còn tế bào ung thư, tạo hình lại lỗ tiểu giúp người bệnh vẫn có thể đứng tiểu bình thường và duy trì một phần chức năng quan hệ. Trường hợp tổn thương quá lớn xâm lấn toàn bộ thân dương vật, chỉ định cắt toàn bộ dương vật và mở niệu đạo ra tầng sinh môn có thể phải thực hiện để bảo toàn mạng sống.

Xử trí hạch bạch huyết vùng bẹn là một phần tối quan trọng trong phác đồ điều trị. Bác sĩ có thể thực hiện sinh thiết hạch gác hoặc nạo vét hạch bẹn triệt để nếu nghi ngờ có di căn hạch nhằm ngăn chặn tế bào ung thư phát tán vào hệ tuần hoàn chung. Ngoài ra, xạ trị và hóa trị toàn thân thường được phối hợp bổ trợ trước phẫu thuật để thu nhỏ khối u hoặc sau phẫu thuật nhằm tiêu diệt các tế bào ác tính còn sót lại. Trong các trường hợp giai đoạn muộn hoặc di căn xa, liệu pháp miễn dịch và chăm sóc giảm nhẹ đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát triệu chứng, giảm đau và nâng cao chất lượng cuộc sống. Sau điều trị, người bệnh cần tuân thủ lịch tái khám định kỳ nghiêm ngặt để phát hiện sớm nguy cơ tái phát.

Phòng ngừa và giảm nguy cơ

Phòng ngừa ung thư dương vật đòi hỏi sự kết hợp giữa các can thiệp y tế chủ động, lối sống tình dục lành mạnh và thói quen chăm sóc vệ sinh cá nhân đúng cách hàng ngày.

Chủ động tiêm phòng vắc xin ngừa virus HPV là biện pháp dự phòng tiên phát vô cùng hiệu quả. Vắc xin giúp hệ thống miễn dịch tạo kháng thể bảo vệ cơ thể chống lại các phân type virus HPV nguy cơ cao, vốn là căn nguyên của phần lớn các ca bệnh ung thư dương vật cũng như các bệnh lý sùi mào gà sinh dục. Việc tiêm chủng được khuyến cáo tối ưu cho nam giới trong độ tuổi thanh thiếu niên trước khi bắt đầu có quan hệ tình dục, tuy nhiên nam giới trưởng thành vẫn có thể trao đổi với bác sĩ để nhận tư vấn về việc tiêm bù nhằm giảm nguy cơ nhiễm mới.

Xử lý triệt để tình trạng hẹp hoặc dài bao quy đầu là biện pháp y khoa quan trọng. Nam giới khi phát hiện bao quy đầu bị hẹp, nghẹt hoặc tái phát viêm nhiễm nhiều lần nên đến cơ sở y tế chuyên khoa để được tư vấn phẫu thuật cắt bao quy đầu. Can thiệp này giúp loại bỏ nếp da thừa, loại bỏ nơi trú ngụ của bựa sinh dục và giảm thiểu tối đa nguy cơ viêm nhiễm mạn tính tại đầu dương vật.

Duy trì thói quen vệ sinh bộ phận sinh dục sạch sẽ mỗi ngày bằng cách nhẹ nhàng lộn bao quy đầu ra để rửa sạch toàn bộ các nếp gấp quanh rãnh quy đầu với nước sạch, sau đó lau khô trước khi mặc quần áo thoáng mát. Bên cạnh đó, thực hành tình dục an toàn bằng việc sử dụng bao cao su đúng cách và hạn chế số lượng bạn tình giúp giảm nguy cơ lây truyền các bệnh lây qua đường tình dục. Cuối cùng, việc từ bỏ hoàn toàn thói quen hút thuốc lá không chỉ bảo vệ hệ tim mạch và hô hấp mà còn giúp tăng cường hệ miễn dịch tự nhiên, ngăn ngừa các tổn thương tiền ung thư chuyển biến thành ác tính.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Nam giới nên chủ động đến thăm khám tại các cơ sở y tế có chuyên khoa nam học, thận tiết niệu hoặc ung bướu ngay khi phát hiện bất kỳ dấu hiệu bất thường nào sau đây ở cơ quan sinh dục ngoài:

Đầu tiên là sự xuất hiện của bất kỳ vết trợt loét, nốt mụn cóc, mảng sần sùi hoặc biến đổi màu sắc da nào ở quy đầu và bao quy đầu kéo dài trên hai tuần mà không tự lành, kể cả khi những tổn thương này hoàn toàn không gây đau đớn. Việc xuất hiện một cục u cứng, mô dày lên bất thường dưới da hoặc cảm giác bao quy đầu ngày càng co thắt, khó lộn ra cũng là lý do cần đi kiểm tra y khoa ngay.

Bên cạnh đó, nam giới cần đi khám sớm nếu nhận thấy dịch tiết bất thường đọng lại dưới bao quy đầu có màu lạ hoặc mùi hôi nồng nặc khó chịu, hay xuất hiện hiện tượng rỉ máu từ đầu dương vật sau khi cọ xát hoặc sau quan hệ tình dục. Đau tức âm ỉ tại thân dương vật hoặc phát hiện có các khối hạch tròn cứng, nổi cộm tại nếp gấp bẹn cũng là những tín hiệu báo động quan trọng không được bỏ qua.

Đặc biệt, người bệnh cần đến bệnh viện kiểm tra khẩn cấp nếu gặp phải các biến chứng như khối u sùi chảy máu ồ ạt không cầm được, xuất hiện tình trạng bí tiểu cấp tính, tiểu ra máu tươi hoặc có sốt cao kèm sưng đau dữ dội toàn bộ vùng kín và tầng sinh môn.

Lưu ý an toàn

Toàn bộ thông tin trong bài viết này mang tính chất giáo dục sức khỏe cộng đồng và phổ biến kiến thức y khoa đại chúng, tuyệt đối không thay thế cho việc thăm khám lâm sàng, chẩn đoán chuyên sâu hoặc phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa.

Người đọc tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc bôi ngoài da, thuốc mỡ chứa corticoid, thuốc kháng sinh hoặc các loại hóa chất không rõ nguồn gốc để thoa lên tổn thương ở dương vật. Việc tự điều trị khi chưa xác định chính xác nguyên nhân có thể làm che lấp các triệu chứng bệnh học điển hình, làm biến dạng mô lành, khiến tổn thương viêm loét hoại tử nặng hơn và bỏ lỡ thời điểm can thiệp vàng trong giai đoạn sớm.

Ngoài ra, người bệnh không nên tin theo các bài thuốc dân gian truyền miệng, không đắp lá hoặc tự ý cậy, rạch, nặn các nốt sùi hay cục u ở bộ phận sinh dục vì có thể gây nhiễm trùng lan tỏa và thúc đẩy tế bào ung thư phát tán nhanh hơn. Mọi quyết định liên quan đến phẫu thuật, xạ trị hay dùng thuốc đều phải dựa trên kết quả giải phẫu bệnh chính thức và có sự chỉ định trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa.

Kết luận

Ung thư dương vật là bệnh lý ác tính hiếm gặp nhưng có mức độ ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe thể chất, chức năng sinh lý và tâm lý của phái mạnh. Bệnh hoàn toàn có thể được phát hiện từ rất sớm nếu nam giới chủ động chú ý đến những thay đổi bất thường trên bề mặt da quy đầu, loại bỏ rào cản tâm lý e ngại và thăm khám y khoa kịp thời.

Việc phối hợp các biện pháp phòng ngừa chủ động như tiêm vắc xin ngừa HPV, xử lý chứng hẹp bao quy đầu, giữ gìn vệ sinh vùng kín sạch sẽ và duy trì lối sống lành mạnh là chìa khóa bảo vệ sức khỏe sinh sản lâu dài. Khi có bất kỳ nghi ngờ nào về sức khỏe vùng kín, việc tìm kiếm sự tư vấn và đồng hành từ các bác sĩ chuyên khoa luôn là lựa chọn an toàn và đúng đắn nhất.