Ung thư dạ dày có di truyền không và các biện pháp giảm thiểu nguy cơ

Ung thư dạ dày có di truyền không?

Ung thư dạ dày xảy ra khi các tế bào lót bên trong niêm mạc dạ dày phát triển bất thường, mất kiểm soát và tạo thành khối u ác tính. Bệnh có thể khởi phát ở bất kỳ phần nào của dạ dày, thường tiến triển âm thầm qua nhiều giai đoạn từ viêm teo niêm mạc mạn tính, dị sản ruột đến loạn sản và ung thư biểu mô.

Về mặt cơ chế bệnh sinh, ung thư dạ dày là kết quả của sự tích tụ nhiều đột biến gen trong suốt cuộc đời. Những đột biến này có thể do tác động từ các yếu tố môi trường bên ngoài như thói quen ăn mặn, thực phẩm hun khói, hút thuốc lá và đặc biệt là tình trạng nhiễm vi khuẩn Helicobacter pylori kéo dài. Tuy nhiên, ở một nhóm nhỏ người bệnh, đột biến gen gây bệnh có thể được di truyền từ thế hệ trước, làm tăng đáng kể nguy cơ xuất hiện khối u ác tính từ độ tuổi tương đối trẻ.

Mức độ di truyền của bệnh ung thư dạ dày

Phần lớn các trường hợp ung thư dạ dày xuất hiện đơn lẻ và có liên quan mật thiết đến lối sống cùng môi trường sống chung của các thành viên trong gia đình. Chỉ có khoảng dưới mười phần trăm các ca bệnh có yếu tố gia đình rõ rệt và từ một đến ba phần trăm thực sự bắt nguồn từ các hội chứng di truyền đơn gen đã được xác định.

Một số hội chứng di truyền điển hình làm tăng nguy cơ ung thư dạ dày bao gồm ung thư dạ dày thể khuếch tán di truyền liên quan đến đột biến gen CDH1, hội chứng Lynch, hội chứng đa polyp tuyến gia đình và hội chứng Peutz-Jeghers. Khi mang các đột biến gen này, khả năng kìm hãm khối u của cơ thể bị suy giảm, khiến nguy cơ phát triển tế bào ác tính ở dạ dày và các cơ quan tiêu hóa khác cao hơn nhiều so với dân số chung. Do đó, nếu gia đình có nhiều người mắc ung thư tiêu hóa hoặc có người phát hiện bệnh ở độ tuổi dưới năm mươi, việc tham vấn bác sĩ chuyên khoa di truyền là rất cần thiết.

Phân biệt giữa yếu tố di truyền và thói quen sinh hoạt gia đình

Hiện tượng nhiều thành viên trong cùng một gia đình cùng mắc ung thư dạ dày không phải lúc nào cũng do đột biến gen di truyền. Trong nhiều trường hợp, nguyên nhân chính lại xuất phát từ việc cùng chia sẻ môi trường sống và các thói quen ăn uống kéo dài qua nhiều năm tháng.

Các thành viên trong một mái nhà thường có chung chế độ dinh dưỡng, chẳng hạn như thói quen ăn nhiều muối, sử dụng thực phẩm ngâm muối, đồ nướng, thức ăn ôi thiu hoặc thói quen hút thuốc lá thụ động. Bên cạnh đó, vi khuẩn Helicobacter pylori, tác nhân gây viêm teo niêm mạc dạ dày hàng đầu, rất dễ lây truyền giữa các cá nhân sống chung qua đường ăn uống và sử dụng chung dụng cụ gắp thức ăn. Tình trạng nhiễm khuẩn chung kéo dài cộng hưởng với chế độ ăn bất lợi làm tăng nguy cơ tổn thương niêm mạc dạ dày của cả gia đình, dễ gây nhầm lẫn với bệnh lý di truyền thuần túy.

Các biện pháp khoa học giúp giảm nguy cơ mắc ung thư dạ dày

Dù có mang gen nhạy cảm hay không, việc chủ động kiểm soát các yếu tố nguy cơ có thể thay đổi được đóng vai trò nền tảng trong việc bảo vệ sức khỏe dạ dày. Biện pháp can thiệp quan trọng hàng đầu là xét nghiệm phát hiện và điều trị triệt để vi khuẩn Helicobacter pylori theo phác đồ của bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa nhằm ngăn chặn quá trình viêm tiến triển thành tổn thương tiền ung thư.

Bên cạnh đó, việc điều chỉnh chế độ dinh dưỡng mang lại lợi ích lâu dài. Cần giảm lượng muối trong khẩu phần hằng ngày, hạn chế các món muối chua, thịt chế biến sẵn và đồ nướng cháy khét. Tăng cường bổ sung các loại rau xanh tươi, củ quả giàu vitamin C, vitamin E và chất chống oxy hóa giúp niêm mạc dạ dày chống lại các gốc tự do gây hại. Đồng thời, việc từ bỏ hoàn toàn thuốc lá, hạn chế tối đa rượu bia, duy trì cân nặng hợp lý và vận động thể lực đều đặn cũng góp phần củng cố hệ miễn dịch toàn thân.

Chiến lược tầm soát sớm cho người có tiền sử gia đình mắc bệnh

Đối với những người có người thân ruột thịt như bố mẹ, anh chị em hoặc con cái từng mắc ung thư dạ dày, việc chủ động thăm khám định kỳ là bước đi mang tính quyết định để phát hiện sớm các tổn thương. Nội soi dạ dày ống mềm có bấm sinh thiết được xem là phương pháp tiêu chuẩn vàng giúp bác sĩ quan sát chi tiết toàn bộ bề mặt niêm mạc và đánh giá mức độ dị sản hoặc loạn sản tế bào.

Thời điểm bắt đầu nội soi tầm soát thường được khuyến cáo sớm hơn mười năm so với độ tuổi mà người thân trẻ nhất trong gia đình được chẩn đoán mắc bệnh, hoặc bắt đầu từ độ tuổi bốn mươi tùy theo chỉ định y khoa cụ thể. Bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa hoặc ung bướu cũng có thể đề xuất xét nghiệm gen chuyên sâu nếu gia phả có nhiều yếu tố nghi ngờ hội chứng di truyền. Tầm soát đúng lịch trình giúp phát hiện bệnh ở giai đoạn rất sớm, từ đó nâng cao tỷ lệ can thiệp thành công và bảo tồn chức năng tiêu hóa.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa đại chúng, không thay thế cho việc chẩn đoán hay tư vấn chuyên sâu của bác sĩ. Người đọc không nên tự ý tìm mua các xét nghiệm gen thương mại không rõ nguồn gốc hoặc tự dùng thuốc điều trị tiêu hóa khi chưa qua thăm khám. Nếu nhận thấy các dấu hiệu bất thường như đau thượng vị kéo dài, sụt cân không rõ nguyên do, nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa để được nội soi và đánh giá toàn diện.

Tóm tắt

Ung thư dạ dày có thể chịu ảnh hưởng từ yếu tố di truyền ở một tỷ lệ nhỏ, nhưng phần lớn nguy cơ vẫn bắt nguồn từ môi trường sống, vi khuẩn Helicobacter pylori và chế độ dinh dưỡng hằng ngày. Việc nắm rõ tiền sử bệnh của gia đình giúp mỗi cá nhân chủ động xây dựng kế hoạch thăm khám, nội soi tiêu hóa định kỳ và duy trì lối sống lành mạnh để bảo vệ sức khỏe dạ dày lâu dài.