Tụt huyết áp và các biện pháp xử trí, chăm sóc an toàn tại nhà

Tụt huyết áp là gì?

Huyết áp ở người trưởng thành được coi là thấp khi chỉ số huyết áp tâm thu dưới 90 mmHg hoặc huyết áp tâm trương dưới 60 mmHg. Tụt huyết áp có thể diễn ra thoáng qua trong các hoàn cảnh cụ thể như thay đổi tư thế đột ngột từ nằm sang đứng, đứng quá lâu trong không gian kín, mất nước, mệt mỏi hoặc sau bữa ăn quá nhiều tinh bột. Ngoài ra, tình trạng này cũng có thể là biểu hiện của các bệnh lý thực thể tiềm ẩn như rối loạn nhịp tim, suy tim, bệnh lý tuyến thượng thận, thiếu máu hoặc do tác dụng phụ của một số loại thuốc đang sử dụng.

Khi chỉ số huyết áp hạ thấp quá mức, áp lực đẩy máu đến não bộ và các tạng giảm sút, dẫn đến cảm giác lâng lâng, nhìn mờ, mệt lả và ngất xỉu. Việc chăm sóc tại nhà đóng vai trò hỗ trợ ổn định thể trạng, phòng tránh tai nạn té ngã và cải thiện lưu thông máu, nhưng không thay thế cho các can thiệp y khoa chuyên sâu từ bác sĩ.

Cách sơ cứu bước đầu khi gặp cơn tụt huyết áp cấp tính

Khi xuất hiện các dấu hiệu choáng váng, hoa mắt hoặc cảm giác sắp ngất, người bệnh cần ngay lập tức ngừng mọi hoạt động đang làm để tránh té ngã. Hãy nhanh chóng tìm nơi an toàn để ngồi thấp xuống hoặc nằm thẳng trên mặt phẳng, kê hai chân cao hơn mức tim khoảng 20 đến 30 cm nhằm tạo điều kiện cho máu dồn về tim và não thuận lợi hơn. Nới lỏng cổ áo, thắt lưng và trang phục bó sát để đường thở thông thoáng và hệ tuần hoàn lưu thông dễ dàng.

Nếu người bệnh còn hoàn toàn tỉnh táo và có thể nuốt an toàn, có thể uống một cốc nước ấm, nước trà gừng ấm hoặc nước lọc pha chút muối để hỗ trợ bù dịch tuần hoàn. Tuyệt đối không cho người bệnh uống nước hoặc ăn bất cứ thứ gì khi đang trong trạng thái lơ mơ, hôn mê hoặc co giật vì nguy cơ hít sặc vào đường hô hấp rất cao. Giữ người bệnh nằm nghỉ ngơi yên tĩnh tại chỗ cho đến khi cảm giác chóng mặt thuyên giảm hoàn toàn, không nên vội vàng đứng dậy ngay để phòng ngừa hạ áp tái diễn.

Điều chỉnh lối sống và thói quen sinh hoạt để phòng ngừa tụt huyết áp

Chế độ sinh hoạt hàng ngày đóng vai trò quan trọng trong việc ổn định huyết áp lâu dài đối với những người có cơ địa huyết áp thấp. Người bệnh nên duy trì thói quen uống đủ nước trong ngày, chia thành nhiều lần uống nhỏ, bởi tình trạng thiếu nước dễ làm giảm thể tích máu và kích hoạt tụt huyết áp. Khi ngủ, có thể kê đầu giường hoặc gối cao nhẹ để hỗ trợ cơ thể thích nghi tốt hơn khi chuyển sang tư thế đứng vào buổi sáng.

Đặc biệt, người hay bị hạ huyết áp tư thế cần thay đổi tư thế thật chậm rãi: trước khi rời giường ngủ, nên ngồi dậy từ từ ở mép giường vài phút, cử động bàn chân và bắp chân trước khi đứng thẳng lên. Tránh đứng yên một chỗ quá lâu trong thời tiết oi bức hoặc tắm nước quá nóng, vì nhiệt độ cao làm giãn mạch ngoại vi khiến máu dồn xuống chân nhiều hơn. Việc tập thể dục nhẹ nhàng như đi bộ, bơi lội hoặc yoga cũng góp phần cải thiện trương lực mạch máu và tuần hoàn chung.

Chế độ dinh dưỡng hỗ trợ duy trì huyết áp ổn định

Dinh dưỡng hợp lý giúp cải thiện thể trạng và ngăn ngừa các đợt hạ áp xuất hiện sau ăn hoặc khi đói. Người có xu hướng tụt huyết áp nên chia khẩu phần ăn thành 4 đến 5 bữa nhỏ trong ngày thay vì ăn quá no vào một bữa, giúp tránh tình trạng máu tập trung quá mức về hệ tiêu hóa sau bữa ăn lớn. Bữa ăn cần cân đối các nhóm chất, bổ sung thực phẩm giàu chất sắt, vitamin B12 và folate để ngăn ngừa thiếu máu dinh dưỡng.

Trong một số trường hợp huyết áp thấp mạn tính không đi kèm bệnh thận hoặc tim mạch, bác sĩ có thể hướng dẫn bổ sung một lượng muối ăn vừa phải trong các bữa ăn để giữ nước trong lòng mạch. Tuy nhiên, việc tăng lượng muối cần có sự tư vấn của chuyên viên y tế để tránh nguy cơ ảnh hưởng bất lợi đến chức năng tim và thận. Cần hạn chế rượu bia và các thức uống có cồn vì cồn làm giãn mạch và gây mất nước qua đường tiểu.

Lưu ý an toàn

Các biện pháp chăm sóc tại nhà chỉ mang tính hỗ trợ và phòng ngừa cho các trường hợp tụt huyết áp lành tính. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc nâng huyết áp hoặc tự ngưng các thuốc điều trị bệnh mạn tính mà không có chỉ định từ bác sĩ. Cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất nếu tụt huyết áp đi kèm các triệu chứng nguy hiểm như ngất xỉu, đau thắt ngực, khó thở, nhịp tim đập quá nhanh hoặc quá chậm, da lạnh tái nhợt, lẫn lộn hoặc nôn ói nhiều.

Tóm tắt

Tụt huyết áp là tình trạng phổ biến nhưng không nên chủ quan vì có thể gây ngã chấn thương hoặc phản ánh bệnh lý tiềm ẩn. Nắm vững kỹ năng xử trí tại chỗ và xây dựng lối sống khoa học sẽ giúp kiểm soát triệu chứng hiệu quả. Thăm khám định kỳ cùng bác sĩ chuyên khoa là bước quan trọng nhất để tìm nguyên nhân gốc rễ và nhận kế hoạch theo dõi y khoa an toàn, phù hợp với từng cá nhân.