Tự nhiên bị mất tiếng là bệnh gì và cách phòng ngừa
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Tình trạng tự nhiên bị mất tiếng hay mất giọng đột ngột là hiện tượng dây thanh quản không thể rung động bình thường để tạo ra âm thanh rõ ràng. Người bệnh có thể nhận thấy giọng bị khàn đục, nói thào thào hoặc hoàn toàn không phát ra tiếng dù vẫn cố gắng giao tiếp.
Nguyên nhân phổ biến nhất dẫn đến mất tiếng đột ngột là viêm thanh quản cấp tính do nhiễm vi rút đường hô hấp trên, nói quá nhiều hoặc hét lớn. Ngoài ra, các yếu tố như trào ngược dạ dày thực quản, tiếp xúc với khói thuốc, môi trường ô nhiễm hoặc tổn thương thần kinh chi phối dây thanh cũng có thể khiến giọng nói bị ảnh hưởng nghiêm trọng.
Để khôi phục giọng nói và tránh các biến chứng dai dẳng, việc xác định nguyên nhân nền và áp dụng các biện pháp nghỉ ngơi thanh quản đúng cách đóng vai trò vô cùng quan trọng.
Tự nhiên bị mất tiếng là gì?
Mất tiếng là trạng thái rối loạn phát âm khi thanh quản và dây thanh không hoạt động bình thường, làm giảm chất lượng hoặc mất hẳn khả năng tạo âm thanh. Dây thanh quản là hai dải cơ niêm mạc nằm bên trong thanh quản. Khi chúng ta nói, không khí từ phổi đi lên làm dây thanh khép lại và rung động tạo nên tiếng nói. Khi niêm mạc dây thanh bị phù nề, viêm nhiễm hoặc xuất hiện tổn thương cấu trúc như hạt xơ, polyp, khả năng khép kín và rung động của dây thanh bị gián đoạn, dẫn đến hiện tượng khàn tiếng hoặc mất tiếng hoàn toàn. Hiện tượng này có thể xảy ra đột ngột sau một đợt cảm cúm, nói nhiều, hoặc diễn tiến từ từ do các bệnh lý mãn tính. Việc hiểu rõ cơ chế và tác nhân gây bệnh sẽ giúp người bệnh có hướng chăm sóc phù hợp và biết khi nào cần thăm khám bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng.
Nguyên nhân phổ biến gây ra tình trạng mất tiếng đột ngột
Mất tiếng đột ngột có thể bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân sinh lý và bệnh lý khác nhau. Nguyên nhân hàng đầu là viêm thanh quản cấp tính, thường xuất hiện sau các đợt nhiễm trùng đường hô hấp trên như cảm lạnh, cảm cúm hoặc viêm họng. Vi rút khiến niêm mạc thanh quản bị sưng nề và viêm nhiễm, làm dây thanh không thể rung động nhịp nhàng. Bên cạnh đó, việc lạm dụng giọng nói như nói liên tục nhiều giờ, la hét, hát to hoặc nói trong môi trường ồn ào cũng khiến dây thanh bị căng giãn quá mức và tổn thương cơ học. Trào ngược dạ dày thực quản là một tác nhân thường gặp khác, khi axit dạ dày trào ngược lên vùng họng thanh quản gây kích ứng và viêm niêm mạc dai dẳng. Ngoài ra, việc tiếp xúc với không khí lạnh, khói thuốc lá, hóa chất độc hại hay dị ứng thời tiết cũng làm tăng nguy cơ phù nề dây thanh, khiến giọng nói biến đổi hoặc mất đi nhanh chóng.
Các bệnh lý thanh quản có thể ẩn sau triệu chứng mất tiếng
Nếu tình trạng mất tiếng kéo dài và không tự phục hồi sau vài ngày, người bệnh cần lưu ý đến các bệnh lý thực thể tại thanh quản. Hạt xơ dây thanh và polyp dây thanh là những tổn thương lành tính thường gặp ở những người sử dụng giọng nói cường độ cao như giáo viên, ca sĩ hay người bán hàng. Các khối xơ hoặc nang này ngăn cản hai dây thanh khép kín, gây khàn tiếng kéo dài và hụt hơi khi nói. Một nguyên nhân khác ít gặp hơn nhưng nghiêm trọng là liệt dây thanh, xảy ra khi dây thần kinh điều khiển cơ dây thanh bị tổn thương do phẫu thuật vùng cổ, chấn thương hoặc u nôn. Đáng chú ý, các tổn thương ác tính như ung thư thanh quản cũng có biểu hiện ban đầu là khàn tiếng hoặc mất tiếng tăng dần. Do đó, việc theo dõi sự thay đổi của giọng nói và đi khám chuyên khoa Tai Mũi Họng khi có bất thường kéo dài là điều cần thiết để chẩn đoán chính xác.
Biện pháp chăm sóc và hỗ trợ phục hồi giọng nói tại nhà
Khi bị mất tiếng, nguyên tắc quan trọng nhất là dành thời gian nghỉ ngơi giọng nói tối đa. Người bệnh nên hạn chế nói chuyện và tuyệt đối tránh nói thầm, vì hành vi nói thầm tạo áp lực căng thẳng lên dây thanh còn lớn hơn cả khi nói bình thường. Hãy giữ ẩm cho cơ thể bằng cách uống đủ nước ấm hàng ngày, giúp lớp nhầy trên niêm mạc dây thanh luôn mềm mại và giảm ma sát. Súc họng bằng nước muối sinh lý ấm giúp làm sạch vùng họng và dịu niêm mạc bị kích ứng. Người bệnh cũng có thể sử dụng máy tạo độ ẩm trong phòng ngủ để tránh không khí quá khô, đặc biệt là vào mùa lạnh hoặc khi bật điều hòa. Ngoài ra, cần tránh xa khói thuốc lá, rượu bia, cà phê và các món ăn cay nóng hay quá chua, nhằm giảm thiểu nguy cơ kích ứng niêm mạc và hạn chế trào ngược dạ dày tác động lên thanh quản.
Cách phòng ngừa hiện tượng mất tiếng và bảo vệ dây thanh
Để bảo vệ giọng nói luôn khỏe mạnh và ngăn ngừa nguy cơ mất tiếng tái phát, mỗi người nên xây dựng thói quen sử dụng giọng nói khoa học. Tránh nói quá to, la hét hoặc nói liên tục trong thời gian dài mà không có khoảng nghỉ. Nếu công việc đòi hỏi phải phát biểu thường xuyên, nên dùng micro hoặc thiết bị trợ giảng để giảm tải cho dây thanh. Uống nước đều đặn trong ngày, đặc biệt là trước và sau khi phải nói nhiều. Giữ ấm vùng cổ và ngực khi thời tiết chuyển lạnh hoặc khi di chuyển ngoài trời. Đeo khẩu trang khi ra đường để hạn chế hít phải bụi bẩn, hóa chất và vi khuẩn gây bệnh đường hô hấp. Bên cạnh đó, duy trì chế độ ăn uống lành mạnh, tránh ăn quá no trước khi đi ngủ và kiểm soát tốt bệnh trào ngược dạ dày sẽ giúp bảo vệ thanh quản toàn diện và lâu dài.
Lưu ý an toàn
Khi bị mất tiếng, người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc kháng sinh, thuốc kháng viêm hay thuốc xịt họng mà không có chỉ định từ bác sĩ. Việc dùng sai thuốc không những không mang lại hiệu quả điều trị mà còn có thể gây ra tác dụng phụ tiêu cực. Mất tiếng do vi rút hoặc quá tải giọng nói thường cần thời gian nghỉ ngơi để tự phục hồi. Nếu tình trạng mất tiếng đi kèm các triệu chứng cảnh báo nguy hiểm như khó thở, nuốt đau dữ dội, ho ra máu, có khối u ở vùng cổ hoặc mất tiếng kéo dài trên hai tuần, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám và nội soi thanh quản kịp thời.
Tóm tắt
Tự nhiên bị mất tiếng là phản ứng cảnh báo của thanh quản trước sự viêm nhiễm, quá tải hoặc tác động từ môi trường. Việc lắng nghe cơ thể, dành thời gian nghỉ ngơi giọng nói và giữ ẩm đúng cách sẽ giúp dây thanh sớm hồi phục. Khi triệu chứng kéo dài không giảm, người bệnh hãy chủ động thăm khám bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng để tìm đúng nguyên nhân và nhận hướng dẫn chăm sóc y khoa an toàn, hiệu quả.
Nguồn tham khảo
- Journal of Voice: Posterior Cricoarytenoid Muscle Chemodenervation Can Improve Voice in Recalcitrant Dysphonia in Unilateral Vocal Fold Paresis With Synkinesis
- http://isrctn.org/>: Randomised controlled trial (RCT): Conservative voice treatment (CVT) versus electrostimulation therapy (EST) for unilateral vocal cord paresis (UVCP)
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Tự nhiên bị mất tiếng có nguy hiểm không?
Mất tiếng đột ngột do viêm thanh quản cấp hoặc nói nhiều thường lành tính và tự khỏi sau vài ngày nghỉ ngơi. Tuy nhiên, nếu mất tiếng kéo dài hơn hai tuần hoặc kèm khó thở, nuốt đau, đây có thể là dấu hiệu của tổn thương thực thể cần được bác sĩ chuyên khoa chẩn đoán.
Vì sao nói thầm khi bị mất tiếng lại gây hại cho dây thanh?
Nói thầm khiến các cơ thanh quản phải ép chặt hơn bình thường để điều tiết luồng khí, tạo ra lực căng lớn lên dây thanh đang bị tổn thương. Điều này làm gia tăng sưng nề và kéo dài thời gian phục hồi giọng nói hơn so với việc thả lỏng và hạn chế phát âm.
Người bị mất tiếng nên uống gì để mau khôi phục giọng?
Người bệnh nên uống đủ nước ấm hàng ngày để giữ độ ẩm cho niêm mạc thanh quản. Các loại trà thảo mộc nhẹ nhàng như trà hoa cúc ấm hoặc nước mật ong ấm cũng giúp làm dịu cổ họng. Cần tránh rượu bia, cà phê và nước quá lạnh vì dễ gây kích ứng.
Mất tiếng kéo dài bao lâu thì cần đi khám bác sĩ?
Nếu tình trạng mất tiếng kéo dài trên 14 ngày mà không có dấu hiệu thuyên giảm dù đã nghỉ ngơi giọng nói, bạn nên đi khám bác sĩ Tai Mũi Họng. Thăm khám sớm giúp phát hiện các tổn thương như hạt xơ, polyp hoặc các bất thường khác tại dây thanh.
Trào ngược dạ dày có thể gây mất tiếng đột ngột không?
Có. Axit và dịch vị trào ngược từ dạ dày lên họng có thể làm niêm mạc thanh quản bị viêm rát, sưng nề dai dẳng. Tình trạng này khiến dây thanh khép không kín, gây ra triệu chứng khàn tiếng, vướng họng và mất tiếng đột ngột hoặc tái phát nhiều lần.
