TTG là gì và ý nghĩa của xét nghiệm tTG trong chẩn đoán bệnh Coeliac

Xét nghiệm tTG là gì?

tTG là viết tắt của tissue transglutaminase, một loại enzyme có mặt tự nhiên trong các mô của cơ thể người, đặc biệt tại lớp biểu mô của đường tiêu hóa. Trong điều kiện sinh lý bình thường, enzyme này tham gia vào các quá trình sửa chữa tế bào và duy trì cấu trúc toàn vẹn của mô liên kết.

Khi một người mắc bệnh Coeliac tiêu thụ thực phẩm chứa gluten, hệ thống miễn dịch sẽ nhận diện sai lệch các phức hợp liên kết giữa gluten và enzyme này, dẫn đến việc sản sinh các tự kháng thể kháng tTG, phổ biến nhất là lớp IgA. Xét nghiệm định lượng tự kháng thể tTG trong huyết thanh giúp phát hiện phản ứng tự miễn này, từ đó đóng vai trò nền tảng trong việc nhận diện sớm nguy cơ tổn thương niêm mạc ruột non do bệnh Coeliac gây ra.

Bản chất của enzyme tTG và sự xuất hiện của tự kháng thể trong cơ thể

Tissue transglutaminase là một loại enzyme nội bào giữ vai trò sinh lý trong việc liên kết protein và sửa chữa tổn thương mô liên kết tại ruột non. Ở người mang cơ địa nhạy cảm với gluten, khi tiêu thụ các thực phẩm từ lúa mì hay lúa mạch, enzyme này sẽ khử amid chuỗi peptide gliadin có trong gluten.

Sự biến đổi cấu trúc phân tử này kích hoạt hệ thống miễn dịch tạo ra phản ứng viêm bất thường. Cơ thể người bệnh nhận nhầm enzyme của chính mình là tác nhân lạ và tự sản sinh kháng thể kháng tissue transglutaminase, thường gọi tắt là anti-tTG. Sự tích tụ của các phức hợp miễn dịch này gây viêm mạn tính và làm teo nhung mao ruột non.

Ý nghĩa của xét nghiệm tTG trong sàng lọc bệnh Coeliac

Trong thực hành lâm sàng tiêu hóa, xét nghiệm định lượng kháng thể anti-tTG lớp IgA được xem là xét nghiệm đầu tay có giá trị cao nhất để sàng lọc bệnh Coeliac. Thử nghiệm này đạt độ nhạy và độ đặc hiệu vượt trội so với nhiều dấu ấn sinh học miễn dịch trước đây.

Chỉ số tTG huyết thanh thường được bác sĩ chỉ định khi người bệnh có biểu hiện tiêu chảy kéo dài, đầy hơi chướng bụng, sụt cân không rõ nguyên nhân hoặc thiếu máu thiếu sắt kém đáp ứng với bổ sung dinh dưỡng. Ngoài ra, xét nghiệm còn được áp dụng ở nhóm đối tượng có nguy cơ cao như người có tiền sử gia đình mắc bệnh Coeliac, bệnh nhân đái tháo đường tuýp 1 hoặc người mắc các bệnh tự miễn khác.

Những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến độ chuẩn xác của kết quả xét nghiệm tTG

Để kết quả xét nghiệm phản ánh đúng tình trạng bệnh học, người bệnh cần đặc biệt lưu ý không tự ý loại bỏ gluten khỏi khẩu phần ăn trước ngày lấy máu. Nếu đã áp dụng chế độ ăn kiêng gluten trong thời gian dài, nồng độ tự kháng thể trong huyết thanh sẽ hạ thấp, dẫn đến kết quả âm tính giả dù tổn thương ruột vẫn có thể tiềm ẩn.

Bên cạnh đó, khoảng hai đến ba phần trăm người mắc bệnh Coeliac có kèm theo tình trạng thiếu hụt kháng thể IgA toàn phần bẩm sinh. Khi cơ thể không sản xuất đủ IgA, nồng độ anti-tTG lớp IgA sẽ thấp giả tạo. Trong trường hợp này, các chuyên gia y tế thường chỉ định định lượng IgA toàn phần song song hoặc chuyển sang xét nghiệm anti-tTG lớp IgG để đảm bảo độ tin cậy.

Mối liên hệ giữa xét nghiệm tTG và kỹ thuật sinh thiết ruột non

Mặc dù nồng độ kháng thể anti-tTG tăng cao là bằng chứng thuyết phục cho sự hiện diện của bệnh Coeliac, xét nghiệm huyết thanh học thường không đứng đơn độc để đưa ra kết luận chẩn đoán cuối cùng ở người trưởng thành. Tiêu chuẩn chẩn đoán tối ưu đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa xét nghiệm máu và sinh thiết niêm mạc tá tràng qua nội soi tiêu hóa trên.

Hình ảnh vi thể cho thấy nhung mao ruột bị teo dẹt và tăng sinh lympho bào nội mô sẽ xác nhận thương tổn niêm mạc đặc trưng. Sau khi đã chẩn đoán xác định và người bệnh bắt đầu liệu trình ăn kiêng không gluten, xét nghiệm tTG định kỳ sẽ được sử dụng như một công cụ đắc lực nhằm theo dõi đáp ứng điều trị và kiểm tra mức độ hồi phục của đường tiêu hóa.

Lưu ý an toàn

Thông tin về xét nghiệm kháng thể tTG mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa, không thể thay thế cho chẩn đoán từ bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý bắt đầu chế độ ăn kiêng gluten nghiêm ngặt trước khi hoàn thành các xét nghiệm cần thiết, vì điều này có thể làm thay đổi kết quả huyết thanh và gây cản trở việc xác định chính xác nguyên nhân bệnh.

Tóm tắt

Xét nghiệm kháng thể tTG là bước xét nghiệm huyết thanh then chốt trong định hướng và chẩn đoán bệnh Coeliac. Kết quả xét nghiệm cần được bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa phân tích toàn diện cùng biểu hiện lâm sàng, chế độ dinh dưỡng và các xét nghiệm chuyên sâu khác nhằm đưa ra kết luận chuẩn xác nhất.