Truyền nước bị phù tay phải làm sao và cách xử trí

Truyền nước bị phù tay là gì?

Hiện tượng phù tay khi truyền nước trong y khoa được gọi là thoát mạch dịch truyền hoặc thâm nhiễm dịch qua catheter tĩnh mạch ngoại biên. Tình trạng này diễn ra khi đầu kim tiêm hoặc ống thông nhựa không còn nằm đúng vị trí trong lòng mạch máu, khiến dịch truyền thay vì hòa vào dòng tuần hoàn lại chảy tràn và tích tụ trong các khoang mô liên kết dưới da. Khi đó, vùng da xung quanh vị trí đâm kim bắt đầu phồng to, căng bóng, sờ vào thấy lạnh hoặc có cảm giác nặng trĩu, buốt rát.

Mức độ phù nề có thể khu trú tại một vùng nhỏ vài centimet quanh mũi kim, nhưng cũng có thể lan rộng khắp cả cẳng tay nếu không được phát hiện kịp thời. Với các loại dịch truyền thông thường như nước muối sinh lý hay đường glucose, lượng dịch ứ đọng sẽ được cơ thể tự tái hấp thu dần theo thời gian. Tuy nhiên, nếu dịch truyền chứa các loại thuốc kích ứng mạnh hoặc kháng sinh, sự thoát mạch có thể dẫn đến viêm mô tế bào hoặc tổn thương sâu nếu không được xử lý y tế đúng cách.

Nguyên nhân dẫn đến hiện tượng phù tay khi truyền nước

Nguyên nhân phổ biến nhất khiến tay bị phù khi truyền dịch là tình trạng chệch ven hay lệch kim luồn. Trong quá trình truyền, nếu người bệnh cử động tay quá mức, xoay trở người đột ngột hoặc gập cẳng tay, đầu kim có thể đâm xuyên qua thành mạch hoặc tuột ra khỏi lòng tĩnh mạch, khiến dịch truyền chảy thẳng vào các mô mỡ và cơ xung quanh.

Bên cạnh đó, tĩnh mạch của người già, trẻ nhỏ hoặc người ốm lâu ngày thường nhỏ, giòn và dễ vỡ dưới áp lực của dòng dịch. Một số trường hợp tốc độ truyền quá nhanh, dây truyền bị chèn ép gây tăng áp lực cục bộ, hoặc thành mạch bị kích ứng do nồng độ dung dịch đậm đặc cũng khiến dịch thẩm thấu qua thành mạch ra ngoài. Việc cố định kim truyền không đủ chặt hoặc băng dán bị ẩm ướt làm xê dịch kim cũng là yếu tố thúc đẩy hiện tượng này.

Các bước xử trí đúng cách khi phát hiện tay bị phù

Ngay khi phát hiện vùng mu bàn tay hoặc cẳng tay có dấu hiệu phồng lên, căng tức, việc đầu tiên người bệnh hoặc người nhà cần làm là khóa ngay van điều chỉnh trên dây truyền dịch để ngăn dòng dịch tiếp tục chảy vào mô dưới da. Sau đó, hãy gọi ngay nhân viên y tế đang phụ trách buồng bệnh đến kiểm tra.

Điều dưỡng sẽ tiến hành rút kim truyền một cách nhẹ nhàng, sát khuẩn lại vị trí tiêm và dùng gạc vô khuẩn ấn nhẹ trong vài phút để cầm máu, tuyệt đối không chà xát mạnh. Sau khi rút kim, người bệnh nên nâng cao cẳng tay cao hơn mức của tim bằng cách kê trên một chiếc gối mềm. Tư thế này giúp tăng cường lượng máu và dịch hồi lưu về tuần hoàn chung, giảm áp lực thủy tĩnh tại chỗ và giúp vết sưng nhanh xẹp hơn. Nếu vẫn cần tiếp tục truyền dịch theo chỉ định của bác sĩ, nhân viên y tế sẽ chọn một vị trí tĩnh mạch khác ở tay đối diện.

Chăm sóc và phục hồi vùng tay bị sưng phù sau truyền dịch

Sau khi đã rút kim truyền và cầm máu ổn định, người bệnh có thể áp dụng biện pháp chườm mát trong 24 giờ đầu. Sử dụng khăn sạch bọc ngoài túi đá hoặc túi chườm gel lạnh đặt nhẹ nhàng lên vùng bị phù khoảng 15 đến 20 phút mỗi lần, lặp lại cách nhau vài tiếng. Nhiệt độ mát giúp làm co các mạch máu nhỏ, hạn chế dịch tiếp tục thoát ra và làm dịu cảm giác nóng rát, căng tức khó chịu.

Sau 24 đến 48 giờ, nếu vết sưng chỉ còn lại bầm tím nhẹ và không có dấu hiệu nhiễm trùng, có thể chuyển sang chườm ấm nhẹ nhàng. Khăn ấm giúp giãn mạch vi tuần hoàn, thúc đẩy các mao mạch và mạch bạch huyết hấp thu lượng dịch đọng, làm tan các vết máu tụ dưới da. Người bệnh cần giữ cho vùng da sạch sẽ, khô ráo, tránh gãi hay nặn bóp. Khi ngủ hoặc ngồi nghỉ, tiếp tục duy trì việc kê cao tay bị phù để hỗ trợ quá trình tiêu sưng diễn ra thuận lợi hơn.

Cách phòng ngừa chệch ven và phù nề khi truyền dịch

Để hạn chế tối đa nguy cơ bị phù tay và chệch ven trong các lần điều trị sau, người bệnh nên chủ động phối hợp với nhân viên y tế. Trong suốt thời gian truyền dịch, cần giữ cánh tay ở tư thế thoải mái, duỗi thẳng tự nhiên và hạn chế tối đa việc co gập cổ tay hoặc gập khuỷu tay nếu kim được đặt ở vùng nếp gấp.

Khi cần đi vệ sinh hoặc thay đổi tư thế nằm, người bệnh nên nhờ người thân đỡ chai dịch truyền và di chuyển chậm rãi, tránh làm căng kéo dây truyền khiến kim bị giật lệch. Tuyệt đối không tự ý lăn con lăn tăng tốc độ truyền với mong muốn truyền xong sớm, vì tốc độ chảy quá nhanh dễ làm căng vỡ tĩnh mạch. Khi cảm thấy bất kỳ dấu hiệu khác lạ nào như châm chích, buốt lạnh, tê bì hoặc ướt băng dán tại vị trí tiêm, cần báo ngay cho nhân viên y tế để kiểm tra và xử lý kịp thời trước khi mô bị phù nề lớn.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa phổ thông, không thay thế cho chẩn đoán và chỉ định của nhân viên y tế. Người bệnh tuyệt đối không tự ý chích rạch, giác hút hoặc đắp các loại lá cây, thuốc nam không rõ nguồn gốc lên vết phù vì nguy cơ nhiễm trùng máu rất cao. Nếu tay bị phù kèm theo đau dữ dội, sốt, da đỏ rực, phồng rộp hoặc tím tái, cần đến bệnh viện khám ngay lập tức.

Tóm tắt

Phù tay khi truyền nước là sự cố thường gặp và phần lớn lành tính nếu được phát hiện, can thiệp kịp thời. Bệnh nhân và người nhà tuyệt đối không tự ý điều chỉnh dây truyền, không tự xoa dầu nóng hay day ấn vết thương. Khi có bất kỳ biểu hiện bất thường nào, hãy thông báo ngay với nhân viên y tế để được xử trí an toàn, hiệu quả.