Truyền đạm có tác dụng gì và những lưu ý an toàn cần biết

Truyền đạm có tác dụng gì là gì?

Dung dịch đạm truyền tĩnh mạch là chế phẩm y tế cung cấp hỗn hợp các acid amin, khoáng chất hoặc albumin cần thiết cho quá trình tổng hợp protein của cơ thể. Trong điều kiện sinh lý bình thường, protein từ thịt, cá, trứng, sữa sau khi vào hệ tiêu hóa sẽ được phân cắt thành các acid amin rồi hấp thu vào máu qua niêm mạc ruột non. Tuy nhiên, ở những bệnh nhân bị tổn thương đường tiêu hóa nghiêm trọng, suy dinh dưỡng nặng, sau đại phẫu hoặc hôn mê kéo dài, khả năng dung nạp thức ăn qua đường miệng hay ống thông dạ dày bị gián đoạn hoàn toàn. Lúc này, truyền đạm tĩnh mạch đóng vai trò thay thế một phần hoặc toàn bộ nhu cầu acid amin, giúp duy trì áp lực keo huyết tương, hỗ trợ tái tạo mô và duy trì hoạt động bình thường của các cơ quan nội tạng. Bác sĩ chuyên khoa sẽ dựa trên kết quả xét nghiệm sinh hóa máu để quyết định loại dịch truyền và tốc độ truyền thích hợp.

Tác dụng chính của truyền đạm đối với cơ thể

Dung dịch đạm truyền tĩnh mạch cung cấp nguồn nguyên liệu trực tiếp để cơ thể tổng hợp nên các chuỗi polypeptide và protein cấu trúc. Đối với những bệnh nhân suy kiệt, việc bù đắp acid amin kịp thời giúp làm chậm quá trình dị hóa cơ bắp, hỗ trợ làm lành tổn thương mô sau phẫu thuật, đồng thời tăng cường sức đề kháng của hệ miễn dịch.

Bên cạnh vai trò dinh dưỡng, một số dung dịch đạm chuyên biệt như albumin có tác dụng duy trì và phục hồi áp lực keo trong lòng mạch máu. Tác dụng này đặc biệt quan trọng ở những bệnh nhân xơ gan mất bù, suy thận có hội chứng thận hư hoặc bỏng diện rộng, giúp ngăn ngừa tình trạng thoát dịch ra ngoài mô kẽ gây phù nề, cổ trướng hoặc tụt huyết áp. Ngoài ra, các acid amin còn tham gia vào quá trình vận chuyển các chất nội sinh, duy trì cân bằng toan kiềm và cung cấp năng lượng cho các phản ứng sinh hóa của tế bào.

Các trường hợp được chỉ định truyền đạm theo y khoa

Truyền đạm không phải là biện pháp bồi bổ thể lực thông thường mà là phương pháp điều trị hỗ trợ có chỉ định y khoa khắt khe. Bác sĩ thường chỉ định dung dịch acid amin truyền tĩnh mạch cho bệnh nhân sau phẫu thuật đường tiêu hóa lớn, tắc ruột cơ học, rò tiêu hóa lưu lượng cao, viêm tụy cấp thể hoại tử nặng hoặc hội chứng ruột ngắn khiến đường tiêu hóa không thể tiếp nhận thức ăn trong nhiều ngày.

Bên cạnh đó, người bệnh suy dinh dưỡng nặng do ung thư giai đoạn tiến triển, bệnh nhân bỏng nặng mất nhiều protein qua bề mặt da, hoặc người bệnh hồi sức tích cực cần hỗ trợ dinh dưỡng tĩnh mạch toàn phần cũng là đối tượng cần can thiệp. Trước khi quyết định truyền dịch, nhân viên y tế phải tiến hành xét nghiệm máu để kiểm tra nồng độ protein toàn phần, albumin huyết thanh, chức năng gan và chức năng thận nhằm tính toán lượng dịch cần thiết, bảo đảm không vượt quá khả năng chuyển hóa của cơ thể.

Nguy cơ và biến chứng nguy hiểm khi lạm dụng truyền đạm

Tự ý truyền đạm tại nhà hoặc lạm dụng dịch truyền khi cơ thể chỉ mệt mỏi thông thường có thể dẫn đến nhiều tai biến y khoa nghiêm trọng. Nguy cơ đáng sợ nhất là phản ứng phản vệ và sốc phản vệ do cơ thể dị ứng với thành phần chất bảo quản hoặc phân tử acid amin trong dung dịch. Tình trạng này có thể khởi phát rất nhanh với các triệu chứng khó thở, tụt huyết áp, co thắt thanh quản và ngừng tuần hoàn nếu không được cấp cứu kịp thời bằng phác đồ chống sốc chuyên dụng.

Ngoài ra, việc đưa một thể tích dịch lớn vào lòng mạch trong thời gian ngắn rất dễ gây ra tình trạng quá tải tuần hoàn, đặc biệt nguy hiểm đối với người lớn tuổi, người có bệnh suy tim hoặc suy thận mạn tính. Hiện tượng này dẫn tới tăng huyết áp kịch phát, phù phổi cấp gây suy hô hấp cấp tính. Mặt khác, kỹ thuật tiêm truyền không đảm bảo vô khuẩn có thể gây viêm tĩnh mạch huyết khối, áp xe tại vị trí tiêm hoặc nhiễm khuẩn huyết đe dọa tính mạng.

Những lưu ý an toàn quan trọng khi thực hiện truyền đạm

Để đảm bảo an toàn tuyệt đối, truyền đạm phải luôn được thực hiện tại các cơ sở khám chữa bệnh có đầy đủ trang thiết bị cấp cứu và hộp thuốc chống sốc. Người bệnh tuyệt đối không tự mua dịch truyền về nhà hoặc nhờ người không có chứng chỉ hành nghề y tế thực hiện tiêm truyền tại phòng trọ hay gia đình. Trước khi truyền, bác sĩ cần thăm khám lâm sàng toàn diện, đánh giá chỉ số men gan, ure, creatinin máu và tiền sử dị ứng thuốc của người bệnh.

Trong suốt quá trình dịch truyền chảy vào tĩnh mạch, điều dưỡng viên phải kiểm soát tốc độ giọt theo đúng y lệnh, không tự ý xả nhanh để rút ngắn thời gian. Bệnh nhân cần được theo dõi liên tục các dấu hiệu sinh tồn như mạch, huyết áp, nhịp thở và sắc mặt. Nếu xuất hiện bất kỳ cảm giác bất thường nào như rét run, ngứa ngáy, nổi mề đay, tức ngực, khó thở hoặc đau nhói tại vị trí cắm kim, nhân viên y tế cần lập tức khóa van truyền dịch và xử trí theo quy trình cấp cứu.

Lưu ý an toàn

Dung dịch truyền đạm là thuốc kê đơn dạng tiêm truyền tĩnh mạch, hoàn toàn không có tác dụng thay thế chế độ ăn uống tự nhiên hàng ngày. Người có chức năng tiêu hóa, gan thận bình thường nên bổ sung dinh dưỡng qua bữa ăn cân đối. Tuyệt đối không tự ý truyền đạm khi mệt mỏi do căng thẳng, cảm cúm hoặc say rượu. Việc tự tiêm truyền tại nhà tiềm ẩn rủi ro sốc phản vệ và nhiễm trùng máu nguy hiểm.

Tóm tắt

Truyền đạm là một can thiệp y khoa hữu ích giúp nâng đỡ thể trạng cho những người bệnh suy kiệt nặng không thể dung nạp qua đường tiêu hóa. Tuy nhiên, thủ thuật này luôn đi kèm những rủi ro nhất định và đòi hỏi chỉ định chặt chẽ từ bác sĩ chuyên khoa. Thay vì lạm dụng dịch truyền tĩnh mạch, việc duy trì chế độ dinh dưỡng cân đối qua bữa ăn hàng ngày và thăm khám định kỳ là giải pháp bền vững nhất cho sức khỏe.