Tro cốt có xét nghiệm ADN được không và những điều cần biết

Tro cốt có xét nghiệm ADN được không là gì?

Xét nghiệm ADN là kỹ thuật sinh học phân tử nhằm phân tích trình tự các nucleotide trong chuỗi axit nucleic để xác định mối quan hệ di truyền hoặc nhận dạng cá thể. Để thực hiện thành công, quy trình bắt buộc phải thu thập được mẫu sinh học còn chứa các tế bào có nhân hoặc ty thể nguyên vẹn, chẳng hạn như niêm mạc miệng, máu, chân tóc hoặc mô xương chưa bị biến tính sâu sắc.

Trong quá trình hỏa táng, thi thể được đưa vào môi trường nhiệt độ rất cao nhằm đẩy nhanh sự phân hủy nhiệt của mô sinh học. Quá trình này biến đổi hầu hết các hợp chất hữu cơ thành khí và tro bụi vô cơ. Do đó, câu hỏi liệu tro cốt có xét nghiệm ADN được không luôn là mối bận tâm lớn của nhiều gia đình khi phát sinh nhu cầu phân chia thừa kế, tìm kiếm cội nguồn hoặc giải quyết các thủ tục pháp lý liên quan đến thân nhân đã qua đời.

Tác động của nhiệt độ hỏa táng đối với cấu trúc phân tử ADN

Trong điều kiện hỏa táng tiêu chuẩn tại các đài hóa thân, nhiệt độ lò đốt thường duy trì trong khoảng từ 800 đến hơn 1000 độ C suốt nhiều giờ liên tục. Ở mức nhiệt độ khắc nghiệt này, toàn bộ các thành phần hữu cơ của cơ thể bao gồm cơ, mô mềm, máu và chất nền hữu cơ của xương đều bị oxy hóa hoàn toàn. Phần còn lại trong hũ tro cốt thực chất chỉ là khoáng chất vô cơ, chủ yếu gồm canxi phosphat và các muối khoáng trơ.

Phân tử axit deoxyribonucleic là cấu trúc hữu cơ tương đối nhạy cảm với nhiệt độ. Khi bị nung nóng trên vài trăm độ C, chuỗi xoắn kép của ADN nhanh chóng bị đứt gãy các liên kết hydro và cầu nối phosphodiester, dẫn đến hiện tượng biến tính và phân rã thành các mảnh phân tử cực ngắn không còn giá trị thông tin sinh học. Do đó, nếu quá trình hỏa táng diễn ra hoàn toàn triệt để, tro cốt hoàn toàn không còn chứa bất kỳ phân tử ADN nào để phục vụ xét nghiệm sinh học phân tử.

Cơ hội chiết tách ADN từ các mảnh xương và răng chưa tiêu biến

Khả năng xét nghiệm tro cốt trên thực tế phụ thuộc rất lớn vào mức độ tro hóa của từng phần thi thể sau quá trình hỏa táng. Trong một số trường hợp hỏa táng thủ công hoặc các vị trí rìa lò đốt có nhiệt độ không đồng đều, một số đoạn xương đặc như xương đùi, xương chậu hoặc thân răng có thể chưa bị cháy hoàn toàn thành tro trắng. Những phần xương này thường biểu hiện màu đen hoặc xám do còn lưu lại một lượng carbon và cặn hữu cơ nhất định.

Tại các phòng xét nghiệm di truyền học pháp y chuyên sâu, kỹ thuật viên có thể tiến hành cắt lọc, làm sạch bề mặt và nghiền mịn các mảnh xương này để tìm kiếm những đoạn ADN còn sót lại. Tuy nhiên, xác suất thành công từ các mẫu vật này vẫn rất thấp vì lượng ADN thu được thường bị đứt gãy nghiêm trọng và lẫn nhiều tạp chất ức chế phản ứng khuếch đại chuỗi polymerase. Các mẫu đã chuyển sang dạng tro bột mịn màu trắng hoàn toàn không có khả năng chiết tách.

Ứng dụng của phân tích ADN ty thể trong giám định pháp y

Khi tiếp cận các mẫu vật bị tác động bởi nhiệt độ cao hoặc phân hủy nặng, các nhà khoa học thường cân nhắc kỹ thuật phân tích ADN ty thể thay vì ADN nhân tế bào thông thường. Mỗi tế bào chỉ chứa hai bản sao ADN nhân nhưng lại sở hữu hàng trăm đến hàng nghìn bản sao ADN ty thể hình vòng khép kín. Cấu trúc đặc biệt này mang lại khả năng chống chịu ngoại cảnh tốt hơn và làm tăng cơ hội thu thập được đoạn gen mục tiêu dù mẫu đã bị tổn hại nặng nề.

Mặc dù vậy, việc xét nghiệm ADN ty thể có những giới hạn nhất định về mặt phả hệ. ADN ty thể chỉ di truyền nguyên vẹn theo dòng mẹ, nghĩa là người con sẽ nhận hệ gen ty thể từ mẹ mà không nhận từ cha. Kỹ thuật này chỉ giúp khẳng định hoặc loại trừ mối quan hệ huyết thống giữa những người cùng một dòng họ ngoại, chứ không thể xác định trực tiếp mối quan hệ cha con cụ thể như xét nghiệm nhiễm sắc thể thường hay nhiễm sắc thể giới tính.

Các phương án thay thế để xác định huyết thống gia đình

Khi việc xét nghiệm trực tiếp từ tro cốt không khả thi, gia đình cần chuyển hướng sang các giải pháp xác định phả hệ gián tiếp thông qua những người thân ruột thịt còn sống. Dựa trên quy luật di truyền sinh học, mối quan hệ huyết thống có thể được xác minh bằng cách đối chiếu mẫu sinh học của các thế hệ liên quan như ông bà nội, anh chị em ruột, chú bác ruột hoặc con đẻ.

Bên cạnh đó, việc tìm kiếm các mẫu sinh học của người đã khuất được lưu giữ trước khi hỏa táng cũng là một hướng đi thực tế. Những vật phẩm quen thuộc lúc sinh thời như bàn chải đánh răng đã qua sử dụng lâu ngày, mẫu máu lưu trữ trong hồ sơ bệnh án cũ, móng tay, hoặc mẫu tóc còn nguyên chân tóc có thể cung cấp lượng ADN nguyên vẹn đủ tiêu chuẩn cho quy trình giải trình tự gen mà không cần can thiệp vào tro cốt.

Lưu ý an toàn

Gia đình không nên tự ý tìm cách cạo, nghiền hoặc bảo quản tro cốt bằng các loại hóa chất thông thường vì có thể làm biến đổi thêm cấu trúc khoáng chất còn lại. Việc đánh giá khả năng xét nghiệm bắt buộc phải do các trung tâm giám định pháp y hoặc viện công nghệ sinh học có thẩm quyền thực hiện. Hãy thận trọng với các dịch vụ xét nghiệm cam kết đảm bảo thành công một trăm phần trăm trên tro cốt mịn.

Tóm tắt

Tro cốt sau hỏa táng hoàn toàn về bản chất không còn lưu giữ ADN nguyên vẹn để phân tích di truyền học pháp y. Khi có nguyện vọng xác định huyết thống hoặc danh tính thân nhân, gia đình nên tham vấn sớm các chuyên gia giám định để đánh giá hiện trạng mẫu hoặc tìm giải pháp đối chiếu gián tiếp phù hợp.