Các triệu chứng thủng dạ dày tiêu biểu cần nhận biết để cấp cứu kịp thời

Triệu chứng thủng dạ dày là gì?

Thủng dạ dày là tình trạng xuất hiện một hoặc nhiều lỗ thủng trên bề mặt thành dạ dày, làm mất tính toàn vẹn của ống tiêu hóa và tạo đường thông thương trực tiếp giữa lòng dạ dày với khoang phúc mạc. Nguyên nhân phổ biến nhất gây ra tình trạng này là biến chứng của bệnh viêm loét dạ dày tá tràng mạn tính không được kiểm soát tốt, ngoài ra còn có thể do ung thư dạ dày hoại tử, chấn thương bụng kín hoặc do dị vật đường tiêu hóa đâm thủng.

Hậu quả nghiêm trọng nhất của thủng dạ dày là tình trạng viêm phúc mạc cấp tính. Ban đầu màng bụng bị bỏng hóa chất do axit clohydric và men tiêu hóa rò rỉ, sau đó nhanh chóng chuyển thành viêm phúc mạc vi khuẩn dẫn đến nhiễm trùng huyết và sốc nhiễm độc. Do đó, thủng dạ dày luôn được xếp vào nhóm cấp cứu ngoại khoa khẩn cấp, đòi hỏi chẩn đoán xác định nhanh chóng và can thiệp phẫu thuật trong thời gian sớm nhất có thể.

Cơn đau bụng dữ dội đột ngột ở vùng thượng vị

Biểu hiện khởi phát điển hình nhất của thủng dạ dày là cơn đau bụng xuất hiện đột ngột và dữ dội. Người bệnh thường mô tả cảm giác đau buốt nhói như bị dao đâm thẳng vào vùng thượng vị. Cơn đau có cường độ mạnh đến mức khiến người bệnh toát mồ hôi lạnh, mặt tái nhợt, thở nông và thường phải gập người lại hoặc ôm chặt bụng để cố gắng làm giảm bớt đau đớn.

Khác với những cơn đau dạ dày thông thường vốn có tính chất âm ỉ hoặc quặn thắt theo chu kỳ bữa ăn, cơn đau do thủng ổ loét dạ dày không hề thuyên giảm khi nghỉ ngơi hay thay đổi tư thế. Cơn đau lan nhanh từ vùng trên rốn ra khắp toàn bộ ổ bụng, lan lên ngực hoặc sang sau lưng và vai do dịch tiêu hóa chứa axit tràn vào khoang phúc mạc kích thích dây thần kinh hoành.

Tình trạng bụng co cứng như gỗ và phản ứng thành bụng

Dấu hiệu cơ thành bụng co cứng phản xạ là triệu chứng thực thể có giá trị chẩn đoán rất cao trong thủng dạ dày. Khi dịch vị dạ dày cùng thức ăn rò rỉ vào ổ bụng, màng bụng bị kích thích hóa học mạnh dẫn đến hiện tượng co cứng toàn bộ các cơ thành bụng một cách liên tục và không tự chủ. Khi sờ nắn nhẹ vào thành bụng, người khám sẽ cảm nhận được độ căng cứng rõ rệt, y học thường mô tả là bụng cứng như gỗ.

Bên cạnh tình trạng co cứng cơ, người bệnh còn có dấu hiệu cảm ứng phúc mạc rõ nét. Thành bụng trở nên nhạy cảm cực độ, chỉ cần một va chạm nhẹ hay cử động ho cũng khiến cơn đau nhói tăng vọt. Bụng thường mất đi sự di động tự nhiên theo nhịp thở của lồng ngực, người bệnh buộc phải thở nông bằng ngực để tránh cử động cơ hoành gây đau đớn.

Biểu hiện buồn nôn nôn mửa và rối loạn nhu động ruột

Cùng với cơn đau dữ dội, người bệnh có thể gặp phải tình trạng buồn nôn hoặc nôn mửa do dạ dày bị kích thích và nhu động ruột bị ức chế. Sau khi thủng, dịch dạ dày thoát ra ngoài làm dạ dày xẹp xuống nên người bệnh thường chỉ nôn khan hoặc nôn ra một ít dịch nhầy lỏng cùng thức ăn cũ còn sót lại.

Sau giai đoạn nôn ban đầu, hiện tượng liệt ruột cơ năng bắt đầu xuất hiện do phản ứng viêm phúc mạc tiến triển. Người bệnh có cảm giác chướng bụng dần lên, kèm theo tình trạng bí trung đại tiện hoàn toàn. Tiếng nhu động ruột giảm rõ rệt hoặc mất hẳn khi bác sĩ thăm khám bằng ống nghe y tế, báo hiệu tình trạng ứ đọng và nhiễm trùng ổ bụng đang lan rộng.

Dấu hiệu toàn thân sốc và nhiễm trùng nhiễm độc ổ bụng

Trong những giờ đầu sau khi thủng dạ dày, người bệnh có thể rơi vào tình trạng sốc do đau đớn quá mức với các biểu hiện như toát mồ hôi, da lạnh ẩm, mạch đập nhanh và huyết áp có thể hạ thoáng qua. Nếu không được cấp cứu kịp thời, dịch tiêu hóa và vi khuẩn sẽ gây viêm phúc mạc toàn thể, chuyển sang giai đoạn sốc nhiễm trùng nhiễm độc nặng.

Khi tình trạng nhiễm trùng nhiễm độc diễn ra, người bệnh xuất hiện sốt cao hoặc ngược lại thân nhiệt hạ thấp ở những người thể trạng suy kiệt, môi khô, lưỡi bẩn, hơi thở hôi, mắt trũng sâu và mệt lả. Mạch đập nhanh nhỏ khó bắt, huyết áp tụt sâu, thiểu niệu hoặc vô niệu. Đây là tình trạng nguy kịch báo động suy đa tạng đe dọa trực tiếp đến tính mạng nếu không được hồi sức và mổ cấp cứu khẩn trương.

Các bước xử trí ban đầu cần ghi nhớ khi nghi ngờ thủng dạ dày

Khi phát hiện người thân có các dấu hiệu nghi ngờ thủng dạ dày, điều tối quan trọng là phải gọi ngay xe cấp cứu hoặc chuyển người bệnh đến cơ sở y tế có chuyên khoa ngoại gần nhất. Trong thời gian chờ đợi vận chuyển, tuyệt đối không cho người bệnh ăn uống bất kỳ thứ gì, kể cả nước lọc hay sữa, để tránh làm tăng lượng dịch tràn vào khoang màng bụng.

Gia đình không được tự ý cho người bệnh dùng thuốc giảm đau, thuốc kháng sinh hay thuốc chống co thắt vì sẽ làm che lấp triệu chứng lâm sàng, gây khó khăn cho việc chẩn đoán chính xác của bác sĩ. Hãy để người bệnh nằm yên ở tư thế nửa nằm nửa ngồi hoặc nằm co hai chân để giảm bớt sức căng của cơ thành bụng và hỗ trợ hô hấp trong lúc di chuyển đến bệnh viện.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất phổ biến kiến thức giáo dục sức khỏe và không thay thế cho việc chẩn đoán hay xử trí y khoa chuyên nghiệp. Khi xuất hiện cơn đau bụng dữ dội nghi ngờ thủng dạ dày, người bệnh tuyệt đối không được tự ý sử dụng thuốc giảm đau, không chườm nóng vùng bụng và không trì hoãn việc đến bệnh viện cấp cứu.

Tóm tắt

Thủng dạ dày là một biến chứng ngoại khoa cấp tính nguy hiểm đe dọa trực tiếp tính mạng nếu không được phẫu thuật sớm. Việc nhận biết kịp thời cơn đau bụng dữ dội đột ngột cùng tình trạng bụng co cứng có ý nghĩa quyết định trong việc bảo toàn sự sống cho người bệnh. Khi nghi ngờ có biểu hiện thủng đường tiêu hóa, người bệnh cần được đưa ngay đến bệnh viện có chuyên khoa ngoại tiêu hóa để được cấp cứu kịp thời.