Triệu chứng sán chó lên não và các dấu hiệu cảnh báo thần kinh nguy hiểm

Triệu chứng sán chó lên não là gì?

Nhiễm ấu trùng sán chó di chuyển lên não (Neurotoxocariasis) xảy ra khi con người vô tình nuốt phải trứng giun sán có trong đất, cát, nguồn nước hoặc thức ăn bị nhiễm phân chó mèo. Sau khi vào đường tiêu hóa, trứng nở thành ấu trùng xuyên qua thành ruột, đi vào tuần hoàn máu và chu du đến các cơ quan nội tạng. Trong một số trường hợp, ấu trùng vượt qua hàng rào máu não để xâm nhập vào nhu mô não, tủy sống hoặc màng não. Sự hiện diện của ấu trùng cùng phản ứng viêm miễn dịch của cơ thể có thể gây ra viêm màng não, viêm não, u hạt bạch cầu ái toan hoặc hình thành tổn thương dạng nang. Biểu hiện lâm sàng của bệnh phụ thuộc vào số lượng ấu trùng, vị trí ký sinh trong hệ thần kinh và mức độ đáp ứng viêm của từng cá nhân. Do các triệu chứng thường diễn tiến âm thầm và dễ nhầm lẫn với các bệnh lý thần kinh khác, việc chẩn đoán đòi hỏi sự phối hợp giữa xét nghiệm huyết thanh học và hình ảnh học sọ não.

Biểu hiện đau đầu dai dẳng và hội chứng tăng áp lực nội sọ

Đau đầu là triệu chứng sán chó lên não phổ biến và thường xuất hiện sớm nhất. Cơn đau thường có tính chất âm ỉ, kéo dài nhiều tuần hoặc nhiều tháng, tăng dần về cường độ và không đáp ứng tốt với các loại thuốc giảm đau thông thường. Đau có xu hướng tăng lên vào ban đêm hoặc sáng sớm khi vừa thức dậy.

Khi tổn thương do ấu trùng gây phù nề nhu mô não hoặc cản trở lưu thông dịch não tủy, người bệnh sẽ xuất hiện hội chứng tăng áp lực nội sọ. Các biểu hiện kèm theo bao gồm cảm giác buồn nôn, nôn vọt không liên quan đến bữa ăn, hoa mắt, chóng mặt và nhìn mờ do phù gai thị. Những dấu hiệu này cho thấy tổn thương thần kinh đang tiến triển và cần được kiểm tra hình ảnh học khẩn cấp.

Cơn co giật và các rối loạn vận động cảm giác

Sự hiện diện của ấu trùng và phản ứng viêm tại vỏ não có thể kích hoạt các đợt phóng điện bất thường của tế bào thần kinh, dẫn đến co giật. Cơn co giật có thể biểu hiện dưới dạng cục bộ như giật cơ ở một bàn tay, góc miệng hoặc toàn thể hóa với tình trạng co cứng, giật rung toàn thân kèm theo mất ý thức thoáng qua.

Bên cạnh co giật, người bệnh có thể gặp phải các khiếm khuyết thần kinh khu trú tùy thuộc vào vùng não bị ảnh hưởng. Các triệu chứng thường gặp bao gồm yếu hoặc liệt một bên người, vụng về khi cầm nắm, mất thăng bằng khi đi lại, tê bì hoặc dị cảm dọc theo chi. Một số trường hợp có biểu hiện méo miệng, khó nuốt hoặc khó phát âm do tổn thương các dây thần kinh sọ não.

Rối loạn nhận thức, hành vi và tâm thần

Ấu trùng sán chó ký sinh tại các vùng chức năng cao cấp của não bộ có thể làm gián đoạn mạng lưới dẫn truyền thần kinh, dẫn đến sự suy giảm rõ rệt về nhận thức và trí nhớ. Người bệnh thường trở nên hay quên, khó tập trung trong công việc hằng ngày, phản xạ chậm chạp và giảm khả năng giải quyết các vấn đề quen thuộc.

Sự thay đổi tính cách và hành vi cũng là dấu hiệu đáng lưu ý nhưng thường bị bỏ qua hoặc nhầm lẫn với chứng trầm cảm hay sa sút trí tuệ do tuổi tác. Bệnh nhân có thể trở nên cáu gắt vô cớ, lo âu quá mức, thờ ơ với xung quanh hoặc xuất hiện tình trạng lú lẫn, rối loạn định hướng không gian và thời gian. Trong những đợt viêm não cấp tính, người bệnh có thể rơi vào trạng thái mê sảng, kích động hoặc ngủ gà li bì.

Các dấu hiệu toàn thân gợi ý nhiễm ký sinh trùng

Ngoài các tổn thương thần kinh, người bệnh thường có tiền sử hoặc các triệu chứng toàn thân cảnh báo tình trạng nhiễm ký sinh trùng trong cơ thể. Một trong những dấu hiệu đặc trưng là các đợt sốt nhẹ kéo dài dai dẳng không rõ căn nguyên, kèm theo mệt mỏi mạn tính, sụt cân và ăn uống kém.

Các biểu hiện dị ứng trên da như nổi mề đay, ngứa ngáy từng cơn, phát ban dạng sẩn hoặc viêm da dị ứng tái diễn nhiều lần cũng thường xuất hiện song hành. Khi xét nghiệm công thức máu toàn phần, bác sĩ thường ghi nhận sự gia tăng đáng kể của lượng bạch cầu ái toan. Khi các dấu hiệu dị ứng, sốt nhẹ và tăng bạch cầu ái toan đi kèm với các cơn đau đầu bất thường, nguy cơ ấu trùng xâm nhập hệ thần kinh cần được xem xét nghiêm túc.

Quy trình thăm khám và chẩn đoán y khoa

Chẩn đoán sán chó lên não đòi hỏi bác sĩ chuyên khoa thần kinh và truyền nhiễm phối hợp nhiều phương pháp cận lâm sàng chuyên sâu. Bước đầu tiên thường là xét nghiệm huyết thanh học bằng kỹ thuật ELISA để tìm kháng thể kháng Toxocara trong máu hoặc trong dịch não tủy, giúp xác định sự phơi nhiễm của cơ thể với ký sinh trùng.

Để đánh giá trực tiếp tổn thương não, chụp cộng hưởng từ sọ não (MRI) là phương tiện hình ảnh học có giá trị cao nhất. Hình ảnh MRI có thể phát hiện các tổn thương viêm dạng nốt, u hạt bạch cầu ái toan, tình trạng phù não hoặc tổn thương bắt thuốc cản từ đặc trưng. Bác sĩ cũng có thể chỉ định chọc dò dịch não tủy để loại trừ các nguyên nhân viêm nhiễm vi khuẩn, virus khác và đo áp lực nội sọ trước khi đưa ra phác đồ can thiệp phù hợp.

Lưu ý an toàn

Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc tẩy giun sán thông thường khi nghi ngờ có triệu chứng sán chó lên não. Việc tiêu diệt ấu trùng ký sinh trùng trong não có thể giải phóng kháng nguyên ồ ạt, kích hoạt phản ứng viêm dữ dội khiến tình trạng phù não và co giật trở nên trầm trọng hơn. Mọi phác đồ dùng thuốc diệt ký sinh trùng đường toàn thân phối hợp cùng thuốc chống viêm cần được bác sĩ chuyên khoa chỉ định và theo dõi sát sao tại bệnh viện.

Tóm tắt

Triệu chứng sán chó lên não rất đa dạng và có thể để lại di chứng thần kinh vĩnh viễn nếu không được phát hiện kịp thời. Khi xuất hiện các cơn đau đầu kéo dài, co giật hoặc suy giảm trí nhớ kèm tiền sử tiếp xúc vật nuôi, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế có chuyên khoa thần kinh để được chẩn đoán chính xác và điều trị an toàn.