Triệu chứng khởi phát và biện pháp phòng ngừa bệnh đậu mùa khỉ

Phòng bệnh đậu mùa khỉ là gì?

Đậu mùa khỉ là bệnh truyền nhiễm do virus mpox gây ra, có khả năng lây từ động vật sang người và lây lan trực tiếp giữa người với người. Tác nhân gây bệnh là một loại virus thuộc họ Poxviridae, có đặc điểm lâm sàng tương tự như bệnh đậu mùa trước đây nhưng mức độ nghiêm trọng và tỷ lệ tử vong nhìn chung thấp hơn. Virus xâm nhập vào cơ thể qua các vết trầy xước nhỏ trên da, niêm mạc mắt, mũi, miệng hoặc đường hô hấp.

Sau thời gian ủ bệnh thường kéo dài từ 5 đến 21 ngày, người bệnh sẽ bước vào giai đoạn khởi phát với các phản ứng viêm toàn thân trước khi xuất hiện tổn thương da đặc trưng. Bệnh đậu mùa khỉ có thể tự khỏi ở nhiều trường hợp có thể trạng tốt, tuy nhiên vẫn tiềm ẩn nguy cơ xuất hiện biến chứng nhiễm trùng thứ phát, viêm phổi, viêm giác mạc hoặc viêm não, đặc biệt ở nhóm đối tượng suy giảm miễn dịch, trẻ nhỏ và phụ nữ mang thai.

Các triệu chứng điển hình của bệnh đậu mùa khỉ qua từng giai đoạn

Diễn tiến lâm sàng của bệnh đậu mùa khỉ thường chia thành hai giai đoạn rõ rệt gồm giai đoạn khởi phát toàn thân và giai đoạn phát ban tổn thương da. Trong vài ngày đầu tiên, người bệnh thường sốt cao, rét run, đau đầu dữ dội, đau nhức cơ bắp, đau lưng và kiệt sức rõ rệt. Điểm khác biệt quan trọng của đậu mùa khỉ so với các bệnh phát ban khác như thủy đậu là tình trạng sưng hạch bạch huyết sớm ở vùng cổ, nách hoặc bẹn.

Khoảng một đến ba ngày sau khi sốt, các tổn thương da bắt đầu xuất hiện, thường bắt đầu từ mặt, lòng bàn tay, lòng bàn chân rồi lan sang thân mình, vùng sinh dục hoặc niêm mạc miệng. Tổn thương da tiến triển tuần tự qua các dạng dát phẳng đỏ, sẩn gồ lên, mụn nước chứa dịch trong, mụn mủ đục rồi khô lại và đóng vảy trước khi bong ra hoàn toàn. Quá trình phát ban thường kéo dài từ hai đến bốn tuần, gây cảm giác ngứa ngáy, châm chích hoặc đau rát khó chịu.

Đường lây truyền phổ biến của virus gây bệnh đậu mùa khỉ

Khả năng lây nhiễm của virus đậu mùa khỉ giữa người với người xảy ra chủ yếu qua tiếp xúc trực tiếp và kéo dài với các sang thương da, mụn nước hoặc dịch tiết cơ thể của người đang mắc bệnh. Hoạt động quan hệ tình dục, ôm hôn, xoa bóp hoặc tiếp xúc da kề da là những con đường lây truyền trực tiếp có nguy cơ rất cao trong các đợt bùng phát gần đây.

Bên cạnh tiếp xúc trực tiếp trên bề mặt cơ thể, virus cũng có thể lây qua giọt bắn đường hô hấp kích thước lớn khi nói chuyện đối mặt gần trong thời gian dài. Ngoài ra, việc dùng chung đồ dùng cá nhân như quần áo, chăn ga gối đệm, khăn tắm, bát đĩa hoặc tiếp xúc với bề mặt nhiễm dịch tiết chứa mầm bệnh cũng có thể tạo điều kiện cho virus xâm nhập qua các tổn thương da vi thể. Động vật nhiễm bệnh cũng có thể truyền virus sang người thông qua vết cắn, vết cào hoặc quá trình chế biến thịt động vật hoang dã.

Các biện pháp chủ động phòng ngừa lây nhiễm đậu mùa khỉ

Để bảo vệ sức khỏe và hạn chế tối đa nguy cơ mắc bệnh, mỗi cá nhân cần duy trì các thói quen vệ sinh dịch tễ khoa học và thận trọng trong giao tiếp thường nhật. Tránh tiếp xúc gần gũi, tiếp xúc da kề da hoặc quan hệ tình dục không an toàn với những người đang có biểu hiện sốt, nổi hạch bất thường hoặc phát ban mụn nước chưa rõ nguyên nhân. Khi phải chăm sóc người nghi ngờ mắc bệnh, người hỗ trợ cần đeo khẩu trang y tế, mang găng tay và che chắn vết thương hở cẩn thận.

Thường xuyên rửa tay bằng xà phòng dưới vòi nước chảy hoặc sử dụng dung dịch sát khuẩn tay có cồn sau khi tiếp xúc với các bề mặt công cộng hoặc vật dụng nghi ngờ. Quần áo, đồ dùng cá nhân của người bệnh phải được giặt riêng bằng nước ấm và chất tẩy rửa phù hợp, đồng thời khử khuẩn bề mặt sinh hoạt bằng dung dịch sát trùng thông dụng. Tại những quốc gia có khuyến cáo dịch tễ cụ thể, việc tiêm vaccine phòng ngừa có thể được chỉ định cho các nhóm đối tượng có nguy cơ phơi nhiễm cao theo hướng dẫn của cơ quan y tế.

Hướng dẫn theo dõi và chăm sóc khi nghi ngờ nhiễm bệnh

Khi nhận thấy cơ thể xuất hiện các triệu chứng nghi ngờ như sốt kèm sưng hạch hoặc nổi mẩn nước lạ trên da, người bệnh cần chủ động tự cách ly tại phòng riêng thoáng khí để tránh lây lan cho người thân trong gia đình. Cần hạn chế tối đa việc dùng chung không gian sinh hoạt và không dùng chung đồ dùng ăn uống, chăn màn hay khăn mặt với các thành viên khác.

Người bệnh nên giữ cho các nốt ban luôn khô ráo và sạch sẽ, tránh gãi hoặc tự ý chọc vỡ các bọng nước vì hành động này có thể gây bội nhiễm vi khuẩn và để lại sẹo sâu. Nên bổ sung đủ nước, ăn uống đủ chất dinh dưỡng dễ tiêu để nâng cao thể trạng. Đồng thời, cần chủ động liên hệ trước với cơ sở y tế chuyên khoa truyền nhiễm để được tư vấn phân loại, làm xét nghiệm chẩn đoán xác định và nhận chỉ dẫn cách ly, chăm sóc y tế an toàn, đúng quy chuẩn.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức phòng bệnh và nâng cao cảnh giác dịch tễ, không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ của bác sĩ. Tuyệt đối không tự ý tìm mua các loại thuốc kháng virus, kháng sinh hoặc bôi đắp các loại lá cây, thuốc bột không rõ nguồn gốc lên các vết mụn mủ. Người có bệnh lý nền suy giảm miễn dịch hoặc phụ nữ mang thai khi nghi ngờ tiếp xúc với nguồn bệnh cần nhanh chóng đến cơ sở y tế để được thăm khám và giám sát y khoa chuyên sâu.

Tóm tắt

Bệnh đậu mùa khỉ hoàn toàn có thể kiểm soát và phòng ngừa hiệu quả nếu mỗi người nắm vững các triệu chứng khởi phát và thực hiện nghiêm túc các biện pháp vệ sinh phòng bệnh. Khi phát hiện các dấu hiệu bất thường, việc chủ động cách ly và liên hệ kịp thời với cơ sở y tế là hành động thiết thực nhất để bảo vệ bản thân và hạn chế lây lan dịch bệnh ra cộng đồng.