Triệu chứng HIV giai đoạn cuối và những điều bệnh nhân cần làm

Triệu chứng HIV giai đoạn cuối là gì?

Nhiễm HIV tiến triển qua nhiều giai đoạn từ sơ nhiễm, giai đoạn không triệu chứng kéo dài đến giai đoạn tiến triển nặng còn gọi là AIDS. Ở giai đoạn cuối, tải lượng virus HIV trong máu tăng cao trong khi số lượng tế bào miễn dịch CD4 bị suy giảm nghiêm trọng. Cơ thể người bệnh trở nên đặc biệt nhạy cảm với các mầm bệnh thông thường như vi khuẩn, vi nấm, virus và ký sinh trùng. Những tác nhân vốn không gây bệnh nặng ở người khỏe mạnh nay lại có thể gây tổn thương nghiêm trọng tại phổi, não, da và hệ tiêu hóa của người bệnh AIDS. Mặc dù đây là giai đoạn nặng nhất của quá trình nhiễm virus, những tiến bộ vượt bậc của y học hiện đại với liệu pháp kháng virus ARV đã chứng minh rằng người bệnh vẫn có thể hồi phục một phần miễn dịch, ức chế virus và kiểm soát hiệu quả các biến chứng nguy hiểm nếu được điều trị kiên trì và đúng phác đồ.

Các biểu hiện và triệu chứng HIV giai đoạn cuối thường gặp

Ở giai đoạn muộn của nhiễm HIV, lượng tế bào lympho T CD4 giảm xuống mức rất thấp, khiến cơ thể mất khả năng tự vệ trước các vi sinh vật gây bệnh thông thường. Triệu chứng HIV giai đoạn cuối biểu hiện rất đa dạng trên nhiều cơ quan. Người bệnh thường bị sốt dai dẳng kéo dài trên một tháng mà không rõ nguyên nhân, đổ mồ hôi trộm lượng lớn vào ban đêm và sút cân nhanh chóng, mất hơn mười phần trăm trọng lượng cơ thể trong thời gian ngắn.

Bên cạnh đó, các bệnh nhiễm trùng cơ hội bùng phát dữ dội. Người bệnh thường xuyên bị tiêu chảy mạn tính kéo dài trên một tháng gây mất nước và suy kiệt. Trên da và niêm mạc xuất hiện các vết loét herpes tái phát liên tục, mảng trắng dày do nấm candida ở miệng và thực quản gây nuốt đau, khó ăn uống. Viêm phổi do nấm Pneumocystis jirovecii gây khó thở tiến triển, ho khan kéo dài. Ngoài ra, người bệnh có thể gặp các tổn thương thần kinh như mất trí nhớ, rối loạn nhận thức, lú lẫn, co giật hoặc viêm màng não do vi nấm cryptococcus.

Nguyên tắc tuân thủ điều trị thuốc kháng virus ARV và dự phòng nhiễm trùng cơ hội

Khi đã bước vào giai đoạn muộn, việc tiếp tục hoặc bắt đầu điều trị bằng thuốc kháng virus ARV càng sớm càng tốt là ưu tiên hàng đầu. Thuốc ARV giúp ngăn chặn sự nhân lên của virus HIV, tạo điều kiện cho tủy xương và hệ miễn dịch dần phục hồi số lượng tế bào lympho CD4. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý ngừng thuốc, bỏ cữ hay tự đổi loại thuốc khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa truyền nhiễm.

Bên cạnh ARV, bác sĩ thường chỉ định phối hợp các loại thuốc điều trị dự phòng nhiễm trùng cơ hội, phổ biến như thuốc kháng sinh cotrimoxazole để phòng viêm phổi do Pneumocystis jirovecii và nhiễm trùng toxoplasma, cùng với thuốc dự phòng bệnh lao. Người bệnh cần uống thuốc đúng giờ, đúng liều lượng mỗi ngày nhằm ngăn chặn hiện tượng virus kháng thuốc và giữ cho nồng độ thuốc trong máu luôn ở mức ổn định.

Chăm sóc dinh dưỡng, vệ sinh an toàn và hỗ trợ tinh thần cho người bệnh

Tình trạng suy kiệt và sụt cân không rõ nguyên nhân ở giai đoạn AIDS đòi hỏi một chế độ dinh dưỡng đặc biệt. Khẩu phần ăn cần giàu năng lượng và giàu protein từ thịt nạc, trứng, cá, đậu đỗ để tái tạo mô và duy trì khối cơ. Thức ăn nên được chế biến mềm, dễ nuốt, chia thành nhiều bữa nhỏ trong ngày nếu người bệnh bị đau rát miệng do nấm hoặc suy giảm vị giác. Vấn đề an toàn thực phẩm phải được đặt lên hàng đầu: người bệnh chỉ ăn thức ăn nấu chín kỹ, uống nước đun sôi để nguội, tránh tuyệt đối rau sống, gỏi hay thực phẩm chưa tiệt trùng nhằm phòng ngừa nhiễm khuẩn đường ruột nguy hiểm.

Song song với thể chất, chăm sóc tâm lý giữ vai trò thiết yếu. Cảm giác lo lắng, trầm cảm hoặc tự ti có thể làm suy giảm nghiêm trọng ý chí điều trị của người bệnh. Sự đồng hành, lắng nghe, chăm sóc không kỳ thị từ người thân trong gia đình và sự hỗ trợ từ các nhóm đồng đẳng, chuyên gia tâm lý sẽ giúp người bệnh giữ vững tinh thần, vượt qua các giai đoạn khủng hoảng sức khỏe.

Theo dõi định kỳ và nhận diện dấu hiệu nguy hiểm cần nhập viện khẩn cấp

Bệnh nhân và người chăm sóc cần trang bị kiến thức để nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm cần đưa đến cơ sở y tế cấp cứu ngay lập tức. Những biểu hiện báo động bao gồm sốt cao liên tục không đáp ứng thuốc hạ sốt, khó thở tăng dần, tím tái đầu chi hoặc môi, ho ra máu, đau đầu dữ dội kèm nôn vọt, cứng cổ, nhìn mờ đột ngột, lú lẫn, co giật hoặc mất ý thức.

Ngoài ra, người bệnh cần thực hiện tái khám định kỳ theo đúng lịch hẹn tại phòng khám ngoại trú điều trị HIV/AIDS. Các xét nghiệm theo dõi định kỳ như đếm số lượng tế bào CD4, đo tải lượng virus HIV trong máu, kiểm tra chức năng gan thận và tầm soát các bệnh đồng nhiễm như viêm gan B, viêm gan C sẽ giúp bác sĩ kịp thời điều chỉnh phác đồ can thiệp thích hợp nhất cho từng cá nhân.

Lưu ý an toàn

Thông tin cung cấp trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức y khoa, không thay thế cho chẩn đoán và phác đồ của bác sĩ chuyên khoa truyền nhiễm. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc kháng nấm hoặc tự ngưng thuốc ARV khi chưa có chỉ định y tế. Mọi biểu hiện bất thường về hô hấp, tri giác hoặc sốt cao cần được chuyển đến bệnh viện ngay lập tức.

Tóm tắt

HIV giai đoạn cuối là thời điểm hệ miễn dịch suy giảm nghiêm trọng, nhưng việc phát hiện và can thiệp y tế kịp thời vẫn giữ vai trò quyết định. Bằng việc tuân thủ phác đồ điều trị ARV, phòng ngừa nhiễm trùng cơ hội và xây dựng chế độ chăm sóc thể chất lẫn tinh thần khoa học, người bệnh có thể nâng cao chất lượng cuộc sống và kéo dài tuổi thọ.