Cảnh giác trước các triệu chứng hạ đường huyết quá mức nguy hiểm

Hạ đường huyết quá mức là gì?

Hạ đường huyết xảy ra khi nồng độ glucose trong máu giảm xuống dưới ngưỡng sinh lý bình thường cần thiết để cung cấp năng lượng cho các tế bào, thường được xác định ở mức dưới 70 mg/dL hay 3,9 mmol/L. Đối với tình trạng hạ đường huyết quá mức, chỉ số này sụt giảm sâu hơn khiến cơ thể rơi vào trạng thái thiếu hụt năng lượng nghiêm trọng. Glucose là nguồn nhiên liệu duy nhất và không thể thay thế đối với tế bào thần kinh, do đó sự suy giảm đột ngột và kéo dài của đường huyết sẽ gây rối loạn tức thì các chức năng sinh tồn của hệ thần kinh trung ương. Tình trạng này hay xảy ra ở bệnh nhân điều trị đái tháo đường bằng insulin hoặc các thuốc kích thích tụy tiết insulin khi người bệnh ăn uống kém, bỏ bữa hoặc vận động gắng sức quá mức.

Các triệu chứng cảnh báo hạ đường huyết nghiêm trọng

Khi nồng độ glucose trong máu giảm sút nghiêm trọng, cơ thể sẽ kích hoạt hệ thần kinh giao cảm phản ứng khẩn cấp đồng thời tế bào não bị thiếu hụt năng lượng vận hành. Người bệnh sẽ nhanh chóng xuất hiện các biểu hiện ban đầu như run rẩy chân tay, vã mồ hôi lạnh, tim đập nhanh hồi hộp và cảm giác cồn cào đói lả.

Nếu mức đường huyết tiếp tục tụt dốc mà không được bổ sung kịp thời, các dấu hiệu thần kinh trung ương sẽ bộc lộ rõ rệt. Bệnh nhân có thể cảm thấy hoa mắt, nhìn mờ, chóng mặt dữ dội, mất định hướng không gian, nói ngọng hoặc phản ứng chậm chạp bất thường. Ở mức độ quá mức nghiêm trọng, người bệnh có thể rơi vào trạng thái lú lẫn nặng, co giật toàn thân hoặc hôn mê sâu, đe dọa trực tiếp đến tính mạng.

Biến chứng nguy hiểm khi đường huyết tụt quá sâu

Tình trạng hạ đường huyết quá mức dẫn tới nhiều hệ lụy nặng nề cho các cơ quan quan trọng, đặc biệt là hệ thần kinh trung ương và hệ tim mạch. Do tế bào não phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn cung cấp glucose liên tục từ máu, tình trạng thiếu hụt glucose kéo dài có thể gây tổn thương tế bào não không hồi phục, suy giảm trí nhớ vĩnh viễn hoặc thậm chí dẫn đến tử vong.

Bên cạnh nguy cơ tổn thương não, phản xạ tăng tiết hormone giao cảm đột ngột khi tụt đường huyết làm nhịp tim tăng vọt và co thắt mạch máu. Tình trạng này dễ kích hoạt các biến cố tim mạch nguy hiểm như rối loạn nhịp tim, nhồi máu cơ tim cấp hoặc đột quỵ ở những người cao tuổi có sẵn bệnh lý nền xơ vữa mạch máu. Ngoài ra, việc mất ý thức đột ngột còn dẫn đến nguy cơ té ngã, chấn thương sọ não và gãy xương.

Cách xử trí ban đầu đúng cách cho người bệnh còn tỉnh táo

Đối với người bệnh còn tỉnh táo và có thể nuốt an toàn, việc đầu tiên cần làm là cung cấp ngay 15 gam carbohydrate hấp thu nhanh. Người nhà có thể cho người bệnh uống nửa ly nước trái cây ngọt, ba thìa cà phê đường hòa tan trong nước ấm hoặc vài viên kẹo ngọt. Tránh dùng các loại bánh ngọt chứa nhiều chất béo vì chất béo làm chậm quá trình hấp thu đường vào máu.

Sau khi bổ sung đường, người bệnh cần được nằm nghỉ ngơi tại chỗ và kiểm tra lại chỉ số đường huyết mao mạch sau 15 phút. Nếu đường huyết vẫn chưa trở về mức an toàn, cần lặp lại việc uống nước đường. Khi chỉ số đã ổn định và triệu chứng thuyên giảm, người bệnh nên ăn thêm một bữa phụ nhẹ chứa tinh bột phức hợp như cháo hoặc bánh quy để duy trì đường huyết ổn định lâu dài.

Hành động cần làm khi người bệnh rơi vào hôn mê hoặc co giật

Trong trường hợp người bệnh đã xuất hiện các dấu hiệu mất ý thức, lơ mơ, co giật hoặc hôn mê, người nhà tuyệt đối không được cố nhét thức ăn, đổ nước đường hay ép người bệnh nuốt bất kỳ chất lỏng nào. Hành động này rất dễ khiến dị vật đi vào đường thở, dẫn đến tắc thở cấp tính hoặc viêm phổi hít vô cùng nguy hiểm.

Lúc này, cần nhanh chóng đặt người bệnh nằm nghiêng an toàn sang một bên để giữ thông thoáng đường thở và hạn chế nguy cơ sặc dịch nôn. Người nhà cần liên hệ ngay với dịch vụ cấp cứu y tế hoặc đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế gần nhất. Nếu có sẵn bút tiêm glucagon và đã được nhân viên y tế hướng dẫn trước đó, người chăm sóc có thể tiến hành tiêm bắp theo đúng kỹ thuật đã được đào tạo trong khi chờ xe cứu thương.

Biện pháp phòng ngừa hạ đường huyết tái phát trong sinh hoạt

Để kiểm soát nguy cơ hạ đường huyết, người mắc bệnh đái tháo đường cần duy trì thói quen ăn uống đúng giờ, không bỏ bữa và chia nhỏ khẩu phần ăn hợp lý trong ngày. Khi có kế hoạch tập luyện thể dục thể thao hoặc lao động thể lực nặng, người bệnh nên kiểm tra đường huyết trước đó và có thể bổ sung thêm một bữa phụ nhẹ theo khuyến nghị của chuyên gia y tế.

Bên cạnh việc ăn uống, bệnh nhân cần tuân thủ nghiêm ngặt chỉ định dùng thuốc uống hạ đường huyết hoặc tiêm insulin của bác sĩ chuyên khoa nội tiết, tuyệt đối không tự ý tăng liều. Việc mang theo máy đo đường huyết cá nhân, một vài phong kẹo ngọt hoặc viên đường trong túi khi ra khỏi nhà sẽ giúp người bệnh luôn chủ động ứng phó trước mọi diễn biến bất ngờ.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe cộng đồng, không thay thế cho các chẩn đoán hoặc phác đồ điều trị y khoa trực tiếp. Người bệnh tuyệt đối không tự ý điều chỉnh liều thuốc hạ đường huyết hoặc thay đổi cách tiêm insulin khi chưa có sự đồng ý của bác sĩ chuyên khoa nội tiết. Mọi tình huống tụt đường huyết kèm mất ý thức cần được đưa đến bệnh viện cấp cứu ngay lập tức.

Tóm tắt

Hạ đường huyết mức độ nặng là một tình huống cấp cứu y khoa có thể đe dọa trực tiếp tính mạng nếu không được nhận diện và xử trí kịp thời. Người bệnh đái tháo đường cùng gia đình cần chủ động ghi nhớ các dấu hiệu cảnh báo, tuân thủ hướng dẫn điều trị của bác sĩ và luôn chuẩn bị sẵn sàng nguồn cung cấp đường nhanh để bảo vệ sức khỏe an toàn.