Các triệu chứng dị ứng phấn hoa thường gặp và cách nhận biết

Dị ứng phấn hoa là gì?

Dị ứng phấn hoa, thường được biết đến dưới dạng viêm mũi dị ứng theo mùa hoặc sốt cỏ khô, là phản ứng miễn dịch quá mức của cơ thể khi hít phải hoặc tiếp xúc trực tiếp với các hạt phấn từ hoa, cây thân gỗ, cỏ dại hay ngũ cốc. Trong điều kiện bình thường, phấn hoa hoàn toàn vô hại đối với cơ thể, nhưng ở người có cơ địa dị ứng, hệ thống miễn dịch lại nhận diện các protein trong phấn hoa như những kháng nguyên gây hại. Khi kháng nguyên này gắn vào các kháng thể IgE trên bề mặt tế bào mast, hàng loạt hoạt chất sinh học, tiêu biểu là histamine, sẽ được giải phóng vào tuần hoàn. Quá trình này kích hoạt phản ứng viêm tại chỗ, làm giãn mao mạch, tăng tính thấm thành mạch và kích thích đầu mút dây thần kinh cảm giác, tạo nên chuỗi phản ứng đặc trưng tại niêm mạc mắt và đường hô hấp. Dị ứng phấn hoa có thể gặp ở mọi lứa tuổi và mức độ phản ứng thay đổi tùy theo lượng phấn hoa tiếp xúc và độ nhạy cảm của từng cá nhân.

Biểu hiện điển hình ở đường hô hấp trên và mũi họng

Khi hạt phấn hoa bay lơ lửng trong không khí và tiếp xúc với niêm mạc mũi, hệ miễn dịch của người nhạy cảm sẽ kích hoạt giải phóng chất trung gian hóa học histamine. Phản ứng này dẫn đến các cơn hắt hơi liên tục, kéo dài thành từng tràng không thể kiểm soát. Đồng thời, niêm mạc mũi bị kích thích tiết dịch trong suốt, loãng và chảy nhiều ra cửa mũi trước hoặc chảy ngược xuống thành sau họng.

Cùng với hiện tượng chảy nước mũi, tình trạng viêm sưng tại cuốn mũi sẽ gây nghẹt mũi ở một hoặc cả hai bên, làm người bệnh phải thở bằng miệng. Cảm giác ngứa ngáy sâu bên trong khoang mũi, vòm họng và ống tai ngoài cũng là biểu hiện rất điển hình của dị ứng đường hô hấp trên. Khi dịch mũi chảy xuống họng kéo dài, người bệnh thường có phản xạ khạc nhổ hoặc ho khan nhẹ do ngứa rát cổ họng.

Phản ứng kích ứng tại mắt và vùng quanh mắt

Mắt là cơ quan tiếp xúc trực tiếp với môi trường ngoài nên rất dễ bị ảnh hưởng bởi phấn hoa bay trong gió. Tình trạng viêm kết mạc dị ứng do phấn hoa thường biểu hiện đồng thời ở cả hai mắt, gây đỏ mắt, cộm ngứa rát và liên tục chảy nước mắt. Cảm giác ngứa ngáy dữ dội khiến người bệnh có xu hướng dụi mắt thường xuyên, từ đó làm tổn thương giác mạc và tăng nguy cơ kích ứng nặng hơn.

Bên cạnh đỏ mắt, vùng mi mắt của người mắc dị ứng phấn hoa có thể sưng húp, phù nề nhẹ vào buổi sáng khi vừa thức dậy. Một số trường hợp xuất hiện quầng thâm và nếp gấp sẫm màu dưới mí mắt dưới do tuần hoàn tĩnh mạch quanh hốc mắt bị ứ trệ khi niêm mạc mũi xoang bị viêm mạn tính. Mắt cũng trở nên nhạy cảm hơn với ánh sáng mạnh, gây cảm giác chói mắt và khó tập trung khi làm việc ngoài trời.

Biểu hiện đường hô hấp dưới và các ảnh hưởng toàn thân

Ở những người có cơ địa dị ứng nặng hoặc có tiền sử hen phế quản, phấn hoa kích thước siêu nhỏ có thể đi sâu vào đường hô hấp dưới. Tình trạng này kích hoạt phản ứng co thắt phế quản và tăng tiết đờm nhớt, dẫn đến các cơn ho khan dai dẳng, cảm giác tức nặng ngực, thở khò khè hoặc khó thở khi vận động ngoài trời. Đây là nhóm dấu hiệu cảnh báo cần được quan tâm đúng mức để tránh các đợt cấp nguy hiểm.

Ngoài các biểu hiện cục bộ tại mắt và đường thở, dị ứng phấn hoa còn gây ra những xáo trộn toàn thân. Hiện tượng nghẹt mũi kéo dài làm gián đoạn giấc ngủ ban đêm, khiến người bệnh thức giấc nhiều lần, mệt mỏi vào ban ngày và giảm khả năng tập trung. Tình trạng viêm mạn tính cũng có thể gây cảm giác uể oải toàn thân, nhức đầu âm ỉ vùng trán hoặc quanh hốc mắt, khiến người bệnh nhầm lẫn với các hội chứng suy nhược cơ thể.

Cách phân biệt dị ứng phấn hoa và cảm lạnh do virus

Nhiều người thường nhầm lẫn giữa dị ứng phấn hoa và cảm lạnh thông thường do cả hai đều có triệu chứng chảy nước mũi và hắt hơi. Tuy nhiên, cảm lạnh do virus thường đi kèm với đau rát họng khởi phát rõ rệt, cảm giác gai rét, sốt nhẹ hoặc đau nhức các khớp cơ, đồng thời dịch mũi thường chuyển dần sang dạng đặc hoặc có màu sau vài ngày. Bệnh cảm lạnh thường tự thuyên giảm và khỏi hẳn trong vòng một đến hai tuần.

Ngược lại, dị ứng phấn hoa hầu như không gây sốt hay đau mỏi cơ thể. Dịch mũi trong dị ứng luôn ở dạng trong và loãng, đi kèm cảm giác ngứa ngáy rất rõ rệt ở mắt và vòm họng. Đặc biệt, các triệu chứng dị ứng phấn hoa có xu hướng kéo dài liên tục chừng nào người bệnh còn tiếp xúc với nguồn phấn hoa trong không khí, thường kéo dài nhiều tuần hoặc nhiều tháng theo mùa phát tán của cây cỏ.

Các biện pháp giảm thiểu phơi nhiễm phấn hoa trong sinh hoạt

Để giảm thiểu tần suất xuất hiện các đợt dị ứng, việc chủ động kiểm soát môi trường sống đóng vai trò vô cùng thiết thực. Trong những ngày có nồng độ phấn hoa cao hoặc thời tiết khô hanh nhiều gió, người có cơ địa nhạy cảm nên hạn chế các hoạt động ngoài trời, đóng kín các cửa sổ nhà ở và cửa sổ xe hơi để ngăn phấn hoa xâm nhập vào không gian sinh hoạt.

Khi bắt buộc phải ra ngoài, việc đeo khẩu trang ôm sát mặt và kính chắn gió sẽ hỗ trợ cản bớt lượng hạt phấn tiếp xúc với niêm mạc mắt và mũi. Sau khi trở về nhà, nên thay trang phục ngay, tắm gội sạch sẽ để loại bỏ hạt phấn bám trên tóc và da. Thói quen sử dụng dung dịch nước muối sinh lý đẳng trương để rửa mũi và nhỏ mắt hàng ngày cũng giúp rửa trôi dị nguyên bám đọng, làm dịu niêm mạc và giảm kích ứng hiệu quả.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức khoa học thường thức, không thay thế cho việc khám bệnh, chẩn đoán hay phác đồ điều trị của nhân viên y tế. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc xịt mũi co mạch hoặc thuốc kháng viêm chứa corticoid kéo dài khi chưa có chỉ định từ bác sĩ. Khi xuất hiện các dấu hiệu nghiêm trọng như khó thở dữ dội, tức ngực tăng dần hoặc nghi ngờ sốc phản vệ, cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được cấp cứu kịp thời.

Tóm tắt

Dị ứng phấn hoa tuy không đe dọa tính mạng trong đa số trường hợp nhưng lại gây giảm sút đáng kể chất lượng sống và hiệu suất làm việc hàng ngày. Hiểu rõ các biểu hiện đặc trưng giúp người bệnh chủ động phòng ngừa, kiểm soát triệu chứng sớm và thăm khám chuyên khoa dị ứng hoặc tai mũi họng kịp thời để có hướng dẫn chăm sóc y khoa an toàn, hiệu quả.