Những triệu chứng chấn thương sọ não điển hình cần lưu ý sau va chạm

Triệu chứng chấn thương sọ não là gì?

Chấn thương sọ não là thuật ngữ y khoa chỉ các tổn thương ở hộp sọ và tổ chức nội sọ phát sinh từ lực cơ học bên ngoài. Mức độ tổn thương có thể dao động từ chấn động não nhẹ, phục hồi nhanh chóng, cho đến các dạng tổn thương nặng nề như dập não, nứt vỡ xương sọ, tụ máu ngoài màng cứng, tụ máu dưới màng cứng hoặc xuất huyết trong nhu mô não.

Đặc điểm nguy hiểm của tổn thương sọ não là sự hình thành khối máu tụ hoặc phù não tiến triển làm gia tăng áp lực nội sọ, chèn ép các trung tâm sinh tồn quan trọng của hệ thần kinh trung ương. Mọi trường hợp chấn động vùng đầu, dù ban đầu nạn nhân vẫn tỉnh táo và không có vết thương hở ngoài da, đều tiềm ẩn nguy cơ xuất hiện tổn thương thứ phát cần được theo dõi y khoa cẩn trọng.

Dấu hiệu thể chất thường gặp sau va chạm vùng đầu

Sau một lực tác động cơ học trực tiếp hoặc gián tiếp vào vùng đầu, hệ thần kinh trung ương có thể gặp phải các rối loạn chức năng tức thì. Biểu hiện phổ biến hàng đầu là đau đầu liên tục với mức độ tăng dần, không thuyên giảm khi nghỉ ngơi. Cùng với đó, cảm giác chóng mặt, mất thăng bằng, hoa mắt và buồn nôn hoặc nôn vọt xuất hiện do áp lực nội sọ thay đổi.

Bên cạnh đó, người bị chấn thương thường có biểu hiện choáng váng, ù tai hoặc nhạy cảm quá mức với âm thanh và ánh sáng. Một số trường hợp có thể mất ý thức trong vài giây đến vài phút ngay sau va chạm, sau đó tỉnh lại nhưng kèm theo trạng thái mơ màng, mệt mỏi toàn thân và phản xạ vận động chậm chạp.

Biến đổi về tri giác và tâm lý sau tổn thương não

Tổn thương tại mô não thường tác động rõ rệt lên vỏ não, dẫn đến các rối loạn chức năng nhận thức và hành vi. Người bệnh có thể xuất hiện tình trạng quên ngược chiều, tức là không nhớ lại được các sự kiện xảy ra ngay trước hoặc trong thời điểm tai nạn. Khả năng tập trung suy giảm, phản ứng chậm với câu hỏi của người xung quanh và khó khăn trong việc định hướng thời gian, không gian.

Về mặt cảm xúc, nạn nhân có thể trở nên cáu gắt vô cớ, bồn chồn, lo âu bất thường hoặc thờ ơ với hoàn cảnh xung quanh. Ở người cao tuổi, các triệu chứng này đôi khi bị nhầm lẫn với bệnh lẫn tuổi già, gây khó khăn cho việc phát hiện sớm nếu người thân không theo dõi sát sự thay đổi tâm lý sau chấn thương.

Các dấu hiệu thần kinh khu trú nguy hiểm cần cấp cứu

Có những trường hợp tổn thương nội sọ tiến triển chậm tạo nên khoảng thời gian người bệnh hoàn toàn tỉnh táo trước khi tri giác suy sụp nhanh chóng. Những dấu hiệu thần kinh khu trú cảnh báo tình trạng xuất huyết hoặc phù não tiến triển bao gồm sự chênh lệch kích thước đồng tử hai bên, đồng tử giãn một bên và mất phản xạ với ánh sáng.

Nạn nhân cũng có thể gặp phải tình trạng yếu hoặc liệt nửa người, tê bì chân tay, nói ngọng, mất khả năng diễn đạt ngôn ngữ hoặc nhìn đôi. Chảy dịch não tủy trong suốt hoặc máu qua mũi, ống tai, bầm tím quanh hốc mắt hay sau tai là những chỉ dấu trực tiếp của vỡ nền sọ, đòi hỏi phải được cấp cứu khẩn cấp tại cơ sở y tế có chuyên khoa ngoại thần kinh.

Theo dõi và xử trí an toàn tại nhà sau chấn thương

Quá trình chăm sóc người bệnh sau va chạm vùng đầu đòi hỏi sự theo dõi liên tục ít nhất từ hai mươi bốn đến bốn mươi tám giờ đầu tiên. Người nhà cần quan sát kỹ nhịp thở, mức độ đáp ứng khi gọi hỏi và khả năng cử động tay chân của người bệnh. Không để nạn nhân ở một mình trong giai đoạn này nhằm kịp thời phát hiện các diễn tiến xấu của tri giác.

Nếu xuất hiện các cơn co giật, nôn mửa tái diễn nhiều lần, tri giác lú lẫn tăng dần hoặc khó đánh thức, gia đình phải gọi xe cấp cứu hoặc chuyển ngay người bệnh đến bệnh viện. Tuyệt đối không tự ý cho uống thuốc giảm đau mạnh hoặc thuốc an thần khi chưa có thăm khám y khoa, vì điều này có thể làm lu mờ thang điểm đánh giá hôn mê của bác sĩ.

Lưu ý an toàn

Các thông tin về dấu hiệu chấn thương sọ não mang tính chất giáo dục kiến thức thường thức và không thể thay thế cho quy trình thăm khám lâm sàng hoặc chẩn đoán hình ảnh tại bệnh viện. Khi xảy ra va đập vùng đầu, người bệnh tuyệt đối không tự điều trị tại nhà, không dùng các bài thuốc đắp dân gian lên vết thương và không tự ý sử dụng thuốc chống đông hay thuốc giảm đau kháng viêm khi chưa có ý kiến của bác sĩ.

Tóm tắt

Nhận diện sớm các biểu hiện bất thường sau va chạm đầu là yếu tố then chốt giúp phòng tránh tổn thương não thứ phát. Bất kỳ tác động lực nào vùng sọ não cũng cần được theo dõi sát sao. Khi có biểu hiện nghi ngờ, người bệnh cần đến bệnh viện kiểm tra để bảo vệ chức năng thần kinh lâu dài.