Triệu chứng, chẩn đoán và cách kiểm soát bệnh gout

Bệnh gout là gì?

Bệnh gout là một dạng viêm khớp vi tinh thể đặc trưng bởi tình trạng viêm cấp tính tái phát do sự tích tụ và lắng đọng của các tinh thể monosodium urat tại các khớp và mô xung quanh. Acid uric là sản phẩm chuyển hóa tự nhiên từ quá trình thoái giáng hợp chất purin trong cơ thể và thực phẩm dung nạp hằng ngày. Ở người bình thường, lượng acid uric hòa tan trong máu được thận lọc và đào thải ra ngoài qua nước tiểu cùng đường tiêu hóa một cách cân bằng.

Khi cơ thể sản xuất quá nhiều acid uric hoặc chức năng đào thải của thận bị suy giảm, nồng độ acid uric trong huyết thanh sẽ vượt ngưỡng bão hòa sinh lý. Tình trạng này kéo dài dẫn đến hiện tượng kết tủa thành các tinh thể urat hình kim sắc nhọn bám vào màng hoạt dịch khớp, bao gân và sụn khớp. Khi hệ miễn dịch phản ứng để thực bào các tinh thể này, phản ứng viêm dữ dội bùng phát, tạo nên cơn sưng đau điển hình của bệnh gout. Bệnh thường gặp nhiều hơn ở nam giới tuổi trung niên và phụ nữ sau giai đoạn mãn kinh.

Dấu hiệu nhận biết cơn đau khớp do bệnh gout cấp tính

Cơn gout cấp tính thường khởi phát đột ngột vào ban đêm hoặc rạng sáng, khiến người bệnh thức giấc vì cảm giác đau nhức dữ dội tại khớp. Vị trí khớp bị ảnh hưởng phổ biến nhất là khớp bàn ngón chân cái, chiếm phần lớn các trường hợp đầu tiên, ngoài ra còn có thể gặp ở khớp cổ chân, khớp gối hoặc khớp cổ tay. Khớp tổn thương nhanh chóng sưng to, căng bóng, nóng rát và đỏ ửng, nhạy cảm đến mức chỉ một va chạm nhẹ như ga trải giường chạm vào cũng gây đau đớn cùng cực.

Cơn đau khớp thường đạt đỉnh điểm dữ dội trong vòng 12 đến 24 giờ đầu tiên kể từ lúc khởi phát. Sau vài ngày đến một tuần, tình trạng sưng viêm có thể tự thuyên giảm dần ngay cả khi chưa được điều trị, khiến nhiều người lầm tưởng bệnh đã tự khỏi. Tuy nhiên, nếu nồng độ acid uric máu không được đưa về mức kiểm soát an toàn, các đợt viêm khớp sẽ tái diễn với tần suất ngày càng dày đặc hơn, lan sang nhiều khớp khác nhau và kéo dài thời gian khó chịu, dẫn tới nguy cơ chuyển thành bệnh gout mạn tính.

Các phương pháp chẩn đoán bệnh gout trong y khoa

Để xác định chính xác bệnh gout và phân biệt với các bệnh lý viêm khớp khác như viêm khớp nhiễm khuẩn hay giả gout, bác sĩ sẽ kết hợp giữa biểu hiện lâm sàng và các xét nghiệm cận lâm sàng cần thiết. Xét nghiệm nồng độ acid uric máu là chỉ dấu cơ bản, tuy nhiên nồng độ acid uric có thể dao động hoặc thậm chí ở mức bình thường ngay trong cơn gout cấp, do đó cần được bác sĩ đánh giá một cách toàn diện.

Tiêu chuẩn vàng trong chẩn đoán bệnh gout là thủ thuật chọc hút dịch khớp tổn thương để soi dưới kính hiển vi phân cực, tìm kiếm sự hiện diện của các tinh thể urat hình kim không màu. Bên cạnh đó, các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh như siêu âm khớp có thể phát hiện đường đôi đặc trưng do tinh thể lắng đọng trên bề mặt sụn khớp. Chụp X-quang khớp hữu ích trong việc đánh giá mức độ tổn thương xương, phát hiện các ổ khuyết xương hoặc tình trạng bào mòn khớp ở giai đoạn muộn, giúp bác sĩ lập kế hoạch quản lý bệnh toàn diện.

Nguyên tắc điều trị và kiểm soát nồng độ acid uric

Điều trị bệnh gout được chia thành hai giai đoạn rõ ràng: xử trí cơn đau cấp tính và kiểm soát acid uric máu lâu dài để phòng ngừa tái phát. Trong cơn cấp, mục tiêu hàng đầu là giảm đau và kháng viêm nhanh chóng cho khớp. Bác sĩ thường chỉ định các nhóm thuốc chống viêm không steroid, colchicine hoặc corticosteroid tùy thuộc vào thể trạng, độ tuổi, chức năng thận và bệnh lý nền kèm theo của từng người bệnh. Việc dùng thuốc cần bắt đầu càng sớm càng tốt khi có dấu hiệu khởi phát.

Sau khi đợt viêm cấp lắng xuống, trọng tâm chuyển sang kiểm soát nồng độ acid uric huyết thanh nhằm hòa tan các tinh thể urat đã lắng đọng và ngăn ngừa tạo thêm tinh thể mới. Bác sĩ chuyên khoa cơ xương khớp sẽ cân nhắc sử dụng các loại thuốc hạ acid uric thuộc nhóm ức chế tổng hợp acid uric như allopurinol hoặc febuxostat, hoặc thuốc tăng đào thải qua thận. Người bệnh cần kiên trì uống thuốc theo đúng chỉ dẫn của bác sĩ, không tự ý ngừng thuốc khi thấy hết đau khớp vì nồng độ acid uric tăng trở lại sẽ kích hoạt các đợt viêm mới.

Chế độ dinh dưỡng và lối sống lành mạnh cho người bệnh gout

Bên cạnh việc dùng thuốc theo đơn của bác sĩ, thiết lập chế độ dinh dưỡng và sinh hoạt khoa học đóng vai trò hỗ trợ vô cùng quan trọng trong việc hạn chế tái phát bệnh gout. Người bệnh nên chủ động cắt giảm các nhóm thực phẩm chứa hàm lượng purin cao như thịt đỏ, gan, cật, tim động vật, hải sản có vỏ và nước hầm xương đậm đặc. Cần tuyệt đối kiêng hoặc hạn chế tối đa việc sử dụng rượu bia, đặc biệt là bia, đồng thời giảm bớt nước ngọt chứa nhiều đường fructose vì chúng làm tăng sinh acid uric và cản trở bài tiết qua thận.

Bên cạnh đó, người bệnh nên uống nhiều nước lọc mỗi ngày, khoảng 2 đến 2,5 lít nước, để thúc đẩy thận đào thải acid uric ra ngoài cơ thể qua đường tiểu. Việc duy trì cân nặng hợp lý thông qua các hoạt động thể dục nhẹ nhàng như đi bộ, bơi lội hoặc đạp xe giúp cải thiện độ linh hoạt của khớp và điều hòa chuyển hóa. Tuy nhiên, cần tránh giảm cân quá nhanh hay nhịn ăn đột ngột vì tình trạng dị hóa tế bào có thể làm nồng độ acid uric máu tăng vọt, dễ kích hoạt cơn gout cấp.

Lưu ý an toàn

Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc giảm đau, thuốc kháng viêm hoặc chế phẩm chứa corticoid mà không có chỉ định từ bác sĩ, vì việc lạm dụng có thể dẫn đến viêm loét dạ dày, suy thận cấp hoặc biến chứng tim mạch. Khi bắt đầu dùng thuốc hạ acid uric, cơn gout cấp có thể tạm thời bùng phát do tinh thể urat bị phân rã, người bệnh không nên tự ý ngưng thuốc mà cần liên hệ với bác sĩ chuyên khoa cơ xương khớp để được điều chỉnh phác đồ phù hợp. Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe, không thay thế cho chẩn đoán và điều trị y khoa trực tiếp.

Tóm tắt

Bệnh gout là một dạng viêm khớp có thể kiểm soát tốt nếu người bệnh được phát hiện sớm, tuân thủ đúng phác đồ của bác sĩ chuyên khoa cơ xương khớp và duy trì lối sống lành mạnh. Việc tự ý dùng thuốc giảm đau nhanh có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm cho thận và dạ dày. Thăm khám định kỳ và chủ động kiểm soát acid uric máu là nền tảng để bảo vệ khớp lâu dài.