Trẻ tiêm xen kẽ vắc xin 6 trong 1 và 5 trong 1 có ảnh hưởng gì?
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Trong quá trình nuôi con nhỏ, không ít phụ huynh gặp phải tình huống trạm y tế hoặc trung tâm tiêm chủng hết loại vắc xin 6 trong 1 mà bé đang theo dở, buộc phải chuyển sang tiêm vắc xin 5 trong 1 để kịp tiến độ. Sự thay đổi đột ngột này thường làm dấy lên tâm lý hoang mang: liệu việc tiêm xen kẽ hai loại vắc xin phối hợp có làm giảm hiệu quả tạo kháng thể, gây xung đột miễn dịch hay dẫn đến những phản ứng phụ nguy hiểm cho trẻ hay không? Bài viết dưới đây sẽ giúp cha mẹ hiểu rõ cơ sở khoa học về việc hoán đổi vắc xin, nguyên tắc bổ sung các mũi còn thiếu và cách chăm sóc trẻ an toàn sau tiêm.
Trẻ tiêm xen kẽ vắc xin 6 trong 1 và 5 trong 1 có ảnh hưởng gì?
Tiêm chủng là biện pháp phòng bệnh chủ động hiệu quả nhất để bảo vệ trẻ nhỏ khỏi các tác nhân gây bệnh truyền nhiễm nguy hiểm trong những năm đầu đời. Hiện nay tại Việt Nam, các loại vắc xin phối hợp đa giá được sử dụng phổ biến gồm vắc xin 6 trong 1 (ngừa 6 bệnh: bạch hầu, ho gà, uốn ván, bại liệt, viêm gan B và viêm màng não mủ do vi khuẩn Hib) và vắc xin 5 trong 1 (có hai nhóm chính: nhóm tiêm chủng mở rộng phòng bạch hầu, ho gà, uốn ván, viêm gan B, Hib; và nhóm tiêm chủng dịch vụ phòng bạch hầu, ho gà, uốn ván, bại liệt, Hib). Về mặt nguyên tắc y khoa, việc tiêm xen kẽ hoặc chuyển đổi có thể được bác sĩ cân nhắc sau khi kiểm tra thành phần, tuổi và hồ sơ của trẻ.
Phân biệt thành phần giữa vắc xin 6 trong 1 và vắc xin 5 trong 1
Để hiểu rõ bản chất của việc chuyển đổi, trước hết phụ huynh cần nắm được thành phần kháng nguyên của từng loại vắc xin phối hợp đang lưu hành.
Vắc xin 6 trong 1 (như Infanrix Hexa hoặc Hexaxim) chứa các kháng nguyên giúp phòng ngừa cùng lúc 6 bệnh lý nguy hiểm: bạch hầu, ho gà (thành phần vô bào aP), uốn ván, bại liệt (dạng bất hoạt IPV tiêm), viêm gan B và bệnh do vi khuẩn Haemophilus influenzae týp b (Hib).
- Trong khi đó, vắc xin 5 trong 1 trên thị trường hiện nay được chia làm hai dòng chính:
- 1. Vắc xin 5 trong 1 trong Chương trình Tiêm chủng Mở rộng (như SII hoặc Quinvaxem trước đây): phòng ngừa 5 bệnh gồm bạch hầu, ho gà (thành phần toàn tế bào wP), uốn ván, viêm gan B và Hib. Loại vắc xin này không chứa thành phần phòng bại liệt, do đó trẻ cần được uống bổ sung vắc xin bại liệt sống giảm độc lực (bOPV) hoặc tiêm bổ sung vắc xin bại liệt bất hoạt (IPV).
- 2. Vắc xin 5 trong 1 trong tiêm chủng dịch vụ (như Pentaxim): phòng ngừa 5 bệnh gồm bạch hầu, ho gà (thành phần vô bào aP), uốn ván, bại liệt (IPV) và Hib. Loại vắc xin này không chứa thành phần viêm gan B, do đó trẻ cần được tiêm phòng viêm gan B bằng vắc xin đơn liều độc lập.
Như vậy, điểm khác biệt mấu chốt giữa các loại vắc xin nằm ở sự xuất hiện hoặc khuyết thiếu của thành phần viêm gan B hoặc bại liệt, cũng như công nghệ điều chế thành phần ho gà (vô bào hay toàn tế bào).
Tiêm xen kẽ vắc xin 6 trong 1 và 5 trong 1 có ảnh hưởng gì đến sức khỏe của trẻ?
Hướng dẫn tiêm chủng cho phép cân nhắc đổi giữa các nhà sản xuất khi vắc xin có cùng nhóm kháng nguyên và được cơ sở tiêm chủng kiểm tra. Việc chuyển đổi không được tự thực hiện vì mỗi sản phẩm có thành phần, giới hạn tuổi và yêu cầu bảo quản riêng.
Khi chuyển từ vắc xin 6 trong 1 sang 5 trong 1 hoặc ngược lại, bác sĩ sẽ đối chiếu sổ tiêm, xác định các thành phần đã nhận và lập lịch tiếp theo. Phản ứng sau tiêm phụ thuộc vào cơ địa và loại vắc xin; đổi sản phẩm không đồng nghĩa chắc chắn có hoặc không có phản ứng. Nếu nguồn cung thay đổi, phụ huynh nên hỏi cơ sở tiêm chủng để chọn phương án phù hợp thay vì tự trì hoãn hoặc tự thêm mũi.
Nguyên tắc bổ sung kháng nguyên còn thiếu khi đổi loại vắc xin
Điểm cần kiểm tra khi đổi vắc xin là trẻ có còn thiếu thành phần phòng bại liệt hoặc viêm gan B hay không.
- Nếu loại 5 trong 1 đang dùng không có thành phần bại liệt, cơ sở tiêm chủng sẽ xem sổ và hướng dẫn bổ sung bằng vắc xin phù hợp.
- Nếu loại 5 trong 1 không có thành phần viêm gan B, bác sĩ sẽ đánh giá nhu cầu tiêm bổ sung dựa trên các mũi trẻ đã nhận.
- Khoảng cách giữa các mũi phụ thuộc sản phẩm, tuổi và lịch sử tiêm; mốc tối thiểu thường được cơ sở tiêm chủng xác nhận, không nên tự tính.
Phụ huynh nên mang sổ tiêm hoặc ứng dụng quản lý tiêm chủng để bác sĩ đối chiếu từng thành phần trước khi hẹn mũi tiếp theo.
Trẻ trên 3 tuổi đã đủ mũi nhắc lại có cần tiêm thêm vắc xin 6 trong 1 không?
Nếu trẻ đã nhận đủ các mũi theo lịch được cơ sở tiêm chủng xác nhận, thường không tự động cần thêm một mũi 6 trong 1 chỉ vì đã đổi loại vắc xin. Tuy nhiên, lịch tiêm phụ thuộc tuổi, sản phẩm và hồ sơ cụ thể. Vắc xin 6 trong 1 có giới hạn tuổi sử dụng khác nhau theo giấy phép; khi trẻ lớn hơn, bác sĩ sẽ tư vấn mũi nhắc phù hợp thay vì cha mẹ tự đăng ký thêm.
Theo dõi và chăm sóc trẻ an toàn sau khi tiêm phòng
Dù trẻ tiêm vắc xin 6 trong 1 hay 5 trong 1, cần theo dõi tại cơ sở tiêm chủng theo thời gian được yêu cầu và tiếp tục quan sát tại nhà trong những ngày đầu. Cha mẹ nên theo dõi thân nhiệt, nhịp thở, mức độ tỉnh táo, ăn bú và vị trí tiêm. Cho trẻ mặc đồ thoáng, bú hoặc uống theo nhu cầu; giữ vết tiêm sạch và khô, không đắp lá, chườm nóng hay bôi chất lạ. Nếu trẻ sốt cao, khó thở, co giật, li bì hoặc có dấu hiệu bất thường, cần liên hệ cơ sở y tế ngay. Thuốc hạ sốt chỉ dùng khi nhân viên y tế hướng dẫn; không tự tính liều.
Lưu ý an toàn
Không tự ý điều chỉnh lịch hoặc bỏ bớt mũi tiêm khi chưa có ý kiến chuyên môn. Quyết định đổi vắc xin, bổ sung kháng nguyên hay lùi ngày tiêm cần được bác sĩ khám sàng lọc tư vấn sau khi đối chiếu sổ tiêm. Nếu trẻ sốt cao kéo dài, co giật, khó thở, khóc thét bất thường, phát ban toàn thân hoặc li bì, gia đình cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay.
Tóm tắt
Tiêm xen kẽ vắc xin 6 trong 1 và 5 trong 1 có thể được cân nhắc khi cơ sở tiêm chủng kiểm tra thành phần, tuổi và hồ sơ của trẻ. Phụ huynh nên giữ sổ tiêm, tuân thủ lịch được hẹn và hỏi nhân viên y tế trước mọi thay đổi hoặc bổ sung mũi.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Trẻ đang tiêm 6 trong 1 đổi sang 5 trong 1 có làm giảm kháng thể phòng bệnh không?
Không, việc chuyển đổi giữa vắc xin 6 trong 1 và 5 trong 1 không làm giảm lượng kháng thể tạo thành. Cả hai loại vắc xin đều chứa các kháng nguyên tinh khiết đạt chuẩn quốc tế giúp kích thích hệ thống miễn dịch của trẻ tạo ra lượng kháng thể bảo vệ bền vững tương đương đối với các bệnh bạch hầu, uốn ván, ho gà và vi khuẩn Hib.
Khoảng cách an toàn tối thiểu giữa mũi 6 trong 1 và 5 trong 1 là bao lâu?
Khoảng cách an toàn tối thiểu giữa các mũi tiêm phối hợp cơ bản trong năm đầu đời là 4 tuần (1 tháng). Phụ huynh không được tiêm sớm hơn khoảng thời gian này vì cơ thể cần thời gian để xử lý kháng nguyên; việc tiêm quá gần có thể làm giảm hiệu quả đáp ứng miễn dịch của liều vắc xin tiếp theo.
Khi chuyển từ 6 trong 1 sang 5 trong 1 mở rộng thì trẻ cần uống hay tiêm thêm gì?
Một số vắc xin 5 trong 1 không có thành phần phòng bại liệt. Khi đổi sang loại này, cơ sở tiêm chủng sẽ đối chiếu sổ và hướng dẫn có cần bổ sung bOPV hoặc IPV hay không; phụ huynh không tự chọn hoặc tự bỏ mũi.
Vắc xin 5 trong 1 dịch vụ (Pentaxim) khác gì so với vắc xin 6 trong 1?
Vắc xin 5 trong 1 Pentaxim chứa 5 thành phần phòng bệnh gồm bạch hầu, uốn ván, ho gà vô bào, bại liệt và Hib, nhưng không có thành phần kháng nguyên viêm gan B. Trong khi đó, vắc xin 6 trong 1 có sẵn thành phần viêm gan B. Do đó, trẻ tiêm Pentaxim có thể cần được tiêm bổ sung mũi vắc xin viêm gan B đơn liều riêng biệt.
Bé bị sốt sau khi tiêm vắc xin xen kẽ thì cha mẹ cần xử trí như thế nào?
Sốt nhẹ có thể gặp sau tiêm. Cha mẹ nên cho trẻ mặc đồ thoáng mát, bú hoặc uống theo nhu cầu và theo dõi nhiệt độ. Nếu sốt cao, đau nhiều hoặc quấy khóc kéo dài, hãy liên hệ cơ sở tiêm chủng để được hướng dẫn; không tự tính liều thuốc hạ sốt.
