Trẻ sốt mấy ngày thì xét nghiệm máu và những lưu ý phụ huynh cần biết

Trẻ sốt mấy ngày thì xét nghiệm máu là gì?

• Xét nghiệm máu là phương pháp cận lâm sàng quan trọng giúp bác sĩ đánh giá phản ứng viêm của cơ thể, kiểm tra số lượng các dòng tế bào máu và định hướng nguyên nhân gây sốt. Khi cơ thể trẻ bị tác nhân gây bệnh xâm nhập, tủy xương và hệ miễn dịch sẽ huy động các tế bào bạch cầu cùng nhiều chất trung gian hóa học để tiêu diệt mầm bệnh. Những biến đổi này được thể hiện rõ ràng qua các chỉ số trong máu ngoại vi.
• Thông qua kết quả phân tích công thức máu và các chỉ số sinh hóa như protein phản ứng C, bác sĩ chuyên khoa nhi có thể phân biệt tương đối giữa tình trạng nhiễm virus thông thường và nhiễm khuẩn. Tuy nhiên, các chỉ số huyết học cần một khoảng thời gian nhất định từ lúc khởi phát sốt để biến đổi rõ ràng, do đó thời điểm chỉ định xét nghiệm đóng vai trò then chốt đối với độ chính xác của chẩn đoán.

Thời điểm xét nghiệm máu thích hợp theo số ngày trẻ bị sốt

• Trong vòng 24 đến 48 giờ đầu tiên sau khi khởi phát sốt, cơ thể trẻ chủ yếu đang phản ứng tự nhiên với tác nhân xâm nhập, phần lớn là do nhiễm virus thông thường. Ở giai đoạn này, các chỉ số huyết học như số lượng bạch cầu hay nồng độ protein phản ứng C thường chưa có sự thay đổi rõ rệt trên kết quả cận lâm sàng. Nếu đưa trẻ đi lấy máu quá sớm khi chưa có dấu hiệu nguy hiểm, kết quả xét nghiệm có thể vẫn trong giới hạn bình thường, khiến phụ huynh chủ quan hoặc phải lấy máu nhắc lại nhiều lần gây căng thẳng cho trẻ nhỏ.
• Tuy nhiên, nếu sốt kéo dài bước sang ngày thứ ba mà nhiệt độ vẫn không thuyên giảm, hệ miễn dịch đã có đủ thời gian phản ứng tạo ra những biến đổi có thể đo lường được. Việc kiểm tra công thức máu lúc này giúp bác sĩ phân biệt rõ tình trạng sốt do nhiễm virus hay vi khuẩn, từ đó đưa ra hướng theo dõi thích hợp. Một số trường hợp đặc biệt như nghi ngờ sốt xuất huyết Dengue cũng thường cần theo dõi tiểu cầu và cô đặc máu sát sao từ ngày thứ ba đến ngày thứ bảy của chu kỳ bệnh.

Những trường hợp cần đưa trẻ đi xét nghiệm máu ngay không chờ đủ ngày

• Bên cạnh mốc thời gian ba ngày, tình trạng sức khỏe thực tế của trẻ luôn là yếu tố quan trọng nhất để quyết định việc can thiệp y tế. Phụ huynh tuyệt đối không chờ đợi đủ số ngày nếu trẻ xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm toàn thân. Ngay cả khi trẻ mới sốt vài giờ hoặc trong ngày đầu tiên, việc đưa trẻ đến bệnh viện để bác sĩ thăm khám và chỉ định xét nghiệm máu khẩn cấp là điều bắt buộc nếu trẻ thuộc nhóm nguy cơ cao.
• Các dấu hiệu nguy hiểm bao gồm trẻ sốt cao liên tục trên 39,5 độ C khó đáp ứng với thuốc hạ sốt thông thường, trẻ li bì, lơ mơ, khó đánh thức hoặc quấy khóc không ngừng. Trẻ có biểu hiện co giật, thở nhanh, thở rút lõm lồng ngực, tím tái quanh môi hoặc đầu chi, nôn mửa liên tục không giữ được nước, tiêu chảy mất nước nặng cũng cần xét nghiệm ngay. Ngoài ra, trẻ sơ sinh dưới ba tháng tuổi khi bị sốt luôn được xếp vào diện theo dõi y tế đặc biệt và cần được làm xét nghiệm tầm soát nhiễm trùng mà không cần chờ đợi.

Các loại xét nghiệm máu thường gặp và ý nghĩa chỉ số khi trẻ bị sốt

• Khi đưa trẻ đi khám vì sốt kéo dài, bác sĩ thường chỉ định xét nghiệm tổng phân tích tế bào máu ngoại vi và xét nghiệm định lượng các chất chỉ điểm viêm. Xét nghiệm tổng phân tích tế bào máu giúp đánh giá số lượng dòng bạch cầu, tỷ lệ bạch cầu trung tính hoặc bạch cầu lympho, số lượng hồng cầu và tiểu cầu. Nhiễm trùng do vi khuẩn thường làm tăng bạch cầu trung tính, trong khi nhiễm virus hay đi kèm bạch cầu bình thường hoặc giảm nhẹ cùng biến động số lượng tiểu cầu.
• Xét nghiệm protein phản ứng C là xét nghiệm sinh hóa đo lường mức độ phản ứng viêm cấp tính trong huyết thanh. Chỉ số này thường tăng mạnh khi có tình trạng nhiễm khuẩn nặng như viêm phổi, viêm tai giữa cấp hoặc nhiễm khuẩn huyết, và tăng nhẹ hơn trong các đợt sốt siêu vi. Dựa vào sự kết hợp giữa triệu chứng lâm sàng và các chỉ số xét nghiệm này, bác sĩ sẽ có đủ cơ sở để đánh giá trẻ đang trải qua đợt nhiễm virus thông thường hay cần can thiệp điều trị kháng khuẩn đặc hiệu.

Những điều phụ huynh cần chuẩn bị trước và sau khi cho trẻ lấy máu

• Trước khi lấy máu, phụ huynh nên chuẩn bị tâm lý thoải mái cho trẻ, giải thích nhẹ nhàng bằng lời nói phù hợp với lứa tuổi để giảm bớt sự sợ hãi. Trẻ không nên bị dọa dẫm hay quát mắng vì điều này làm tăng phản xạ co mạch, khiến nhân viên y tế khó tìm tĩnh mạch lấy máu hơn. Phụ huynh nên mặc cho trẻ trang phục rộng rãi, dễ kéo tay áo lên cao để thao tác diễn ra nhanh gọn và thuận lợi.
• Đối với hầu hết các xét nghiệm tìm nguyên nhân sốt, trẻ không cần thiết phải nhịn ăn tuyệt đối như xét nghiệm đường huyết hay mỡ máu. Ngược lại, trẻ đang sốt rất dễ bị mất nước qua mồ hôi và hơi thở, do đó phụ huynh nên khuyến khích trẻ uống thêm nước lọc, dung dịch bù điện giải oresol hoặc sữa mẹ. Cung cấp đủ nước giúp thể tích tuần hoàn ổn định, lòng mạch căng phồng hơn, nhờ đó kỹ thuật viên lấy máu dễ dàng và giảm thiểu đau đớn cho trẻ. Sau khi lấy máu, cần giữ miếng bông gòn sạch tại vị trí tiêm vài phút để cầm máu hoàn toàn.

Lưu ý an toàn

Thông tin y khoa về thời điểm xét nghiệm máu mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chỉ định trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa nhi. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý cho trẻ dùng thuốc kháng sinh hoặc thuốc hạ sốt vượt quá khuyến cáo khi chưa có kết luận của nhân viên y tế. Mỗi trẻ có thể trạng và diễn tiến bệnh khác nhau, do đó cần đưa trẻ đến bệnh viện để được thăm khám cẩn thận.

Tóm tắt

Xét nghiệm máu là công cụ cận lâm sàng giá trị giúp bác sĩ xác định nguyên nhân và mức độ viêm nhiễm khi trẻ bị sốt, nhưng không phải lúc nào cũng cần thực hiện ngay trong những ngày đầu. Phụ huynh nên theo dõi sát các biểu hiện của trẻ, tuân thủ hướng dẫn hạ sốt an toàn và đưa trẻ đến cơ sở y tế khi có dấu hiệu bất thường để được thăm khám kịp thời.