Trẻ sơ sinh thở khò khè: Cách nhận biết và hướng dẫn chăm sóc

Trẻ sơ sinh thở khò khè là gì?

Thở khò khè ở trẻ sơ sinh là một triệu chứng hô hấp đặc trưng bởi âm thanh trầm, thô ráp hoặc rít nhẹ phát ra trong chu kỳ thở của bé. Do cấu trúc giải phẫu đường hô hấp của trẻ trong giai đoạn sơ sinh còn rất non nớt, lòng phế quản hẹp và phản xạ tống đờm chưa hoàn thiện, chỉ một lượng nhỏ chất nhầy tích tụ hay tình trạng phù nề nhẹ niêm mạc cũng có thể làm gián đoạn luồng khí lưu thông. Tiếng khò khè có thể xuất hiện liên tục hoặc từng lúc, nghe rõ rệt nhất khi trẻ nằm yên, lúc bú hoặc khi ngủ. Việc xác định đúng nguồn gốc của âm thanh này có ý nghĩa quan trọng để phân biệt giữa nghẹt mũi sinh lý lành tính và các bệnh lý nhiễm trùng đường hô hấp cấp tính.

Các nguyên nhân thường gặp khiến trẻ sơ sinh thở khò khè

Đường thở của trẻ sơ sinh có kích thước rất nhỏ, sụn thanh quản mềm và niêm mạc đường hô hấp dễ tăng tiết dịch nhầy khi bị kích ứng. Nguyên nhân phổ biến hàng đầu khiến bé thở khò khè là do nghẹt mũi sơ sinh, khi dịch nhầy tích tụ ở hốc mũi chưa được đào thải ra ngoài. Bên cạnh đó, tình trạng mềm sụn thanh quản bẩm sinh cũng tạo ra âm thanh khò khè hoặc rít nhẹ khi hít vào, thường tự cải thiện khi hệ xương sụn của trẻ cứng cáp hơn sau vài tháng.

Ngoài các yếu tố sinh lý, thở khò khè còn có thể là dấu hiệu cảnh báo các bệnh lý viêm nhiễm đường hô hấp dưới như viêm tiểu phế quản, viêm phế quản hoặc viêm phổi sơ sinh, thường do virus hợp bào hô hấp RSV hoặc virus cúm gây ra. Một số trẻ bị trào ngược dạ dày thực quản cũng có thể hít phải một lượng nhỏ dịch vị axit vào đường thở, dẫn đến phản ứng viêm và phù nề niêm mạc, làm xuất hiện tiếng thở khò khè kéo dài.

Cách nhận biết và phân biệt tiếng thở bất thường ở trẻ sơ sinh

Để nhận diện chính xác tiếng thở của con, phụ huynh nên quan sát và lắng nghe khi trẻ nằm yên, bú mẹ hoặc đang ngủ sâu. Đặt tai gần sát mũi và miệng của bé, đồng thời quan sát sự nâng lên hạ xuống của lồng ngực. Tiếng thở khò khè thực sự là âm thanh có âm sắc trầm, nghe đùng đục, phát ra chủ yếu ở thì thở ra khi luồng không khí đi qua đoạn phế quản bị phù nề hoặc ứ đọng dịch nhầy.

Cần phân biệt khò khè với tiếng thở rít thanh quản phát ra âm thanh cao, sắc nhọn lúc trẻ hít vào. Nếu âm thanh phát ra có tiếng lạo xạo, khụt khịt ngay đầu mũi và biến mất sau khi vệ sinh mũi thì đó chỉ là dịch mũi nghẹt thông thường. Cha mẹ cũng cần đếm nhịp thở của trẻ sơ sinh trong trọn một phút; nhịp thở bình thường dao động từ 40 đến 60 lần một phút. Khi nhịp thở vượt quá 60 lần một phút kèm theo dấu hiệu cánh mũi phập phồng, đây là tín hiệu cảnh báo trẻ đang phải gắng sức để thở.

Hướng dẫn chăm sóc an toàn tại nhà cho trẻ sơ sinh thở khò khè

Khi trẻ sơ sinh có biểu hiện thở khò khè nhẹ nhưng vẫn ăn ngủ bình thường, cha mẹ có thể áp dụng các biện pháp chăm sóc hỗ trợ tại nhà. Đầu tiên, hãy nhỏ từ một đến hai giọt dung dịch nước muối sinh lý 0.9% vào từng bên mũi để làm mềm và loãng dịch nhầy, sau đó nhẹ nhàng dùng khăn mềm lau sạch hoặc dùng dụng cụ hút mũi chuyên dụng dành cho trẻ sơ sinh nếu dịch nhiều. Không nên lạm dụng hút mũi quá nhiều lần trong ngày vì dễ làm xước niêm mạc mũi mỏng manh của trẻ.

Bên cạnh việc vệ sinh mũi, phụ huynh nên giữ độ ẩm phòng ngủ ở mức thích hợp bằng máy tạo ẩm hoặc đặt một chậu nước sạch trong phòng điều hòa. Chia nhỏ các cữ bú trong ngày để trẻ không bị quá no, tránh tình trạng ọc sữa và trào ngược dịch vị vào đường thở. Luôn giữ ấm vùng cổ, ngực, lòng bàn chân của trẻ, đồng thời giữ phòng ốc thông thoáng, không có khói thuốc lá, phấn hoa hoặc lông thú cưng để tránh kích ứng niêm mạc đường hô hấp.

Dấu hiệu cảnh báo cần đưa trẻ sơ sinh đi khám bác sĩ ngay

Hệ hô hấp của trẻ sơ sinh diễn tiến rất nhanh khi gặp viêm nhiễm, vì vậy việc nhận biết thời điểm cần can thiệp y tế là điều cực kỳ quan trọng. Phụ huynh cần đưa trẻ đến bệnh viện hoặc cơ sở y tế gần nhất ngay khi quan sát thấy các dấu hiệu suy hô hấp nguy hiểm. Dấu hiệu rõ ràng nhất là tình trạng rút lõm lồng ngực, tức là phần hõm ngực hoặc khoảng gian sườn lõm sâu vào trong mỗi lần trẻ hít vào.

Những biểu hiện nguy hiểm khác bao gồm trẻ thở nhanh trên 60 nhịp một phút, cánh mũi phập phồng liên tục, đầu gật gù theo nhịp thở, da dẻ tái nhợt hoặc môi và đầu ngón tay tím tái. Trẻ bỏ bú hoàn toàn, bú ngắt quãng vì không đủ hơi, quấy khóc không dứt hoặc li bì, khó đánh thức cũng là những triệu chứng báo động cần được bác sĩ chuyên khoa nhi thăm khám và hỗ trợ kịp thời để tránh biến chứng nguy hiểm đến tính mạng.

Lưu ý an toàn

Thông tin cung cấp chỉ nhằm mục đích tham khảo kiến thức chăm sóc trẻ và không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa nhi. Cha mẹ tuyệt đối không tự ý dùng thuốc nhỏ mũi chứa hoạt chất co mạch, kháng sinh, thuốc kháng viêm hay các bài thuốc dân gian truyền miệng cho trẻ sơ sinh. Không áp dụng các biện pháp xông tinh dầu nồng độ cao vào mũi họng của bé vì có thể gây co thắt thanh quản. Mọi bất thường kéo dài đều cần được nhân viên y tế đánh giá trực tiếp.

Tóm tắt

Tiếng thở khò khè ở trẻ sơ sinh có thể xuất phát từ nghẹt mũi sinh lý thông thường nhưng cũng tiềm ẩn bệnh lý đường hô hấp cần điều trị y tế. Phụ huynh nên duy trì theo dõi sát nhịp thở, giữ môi trường sống sạch sẽ và thực hiện vệ sinh mũi họng đúng cách. Việc đưa trẻ đi khám bác sĩ nhi khoa kịp thời khi có dấu hiệu bất thường là biện pháp an toàn nhất để bảo vệ sức khỏe hô hấp của bé.