Dấu hiệu trẻ bị sởi và những biểu hiện cha mẹ cần theo dõi sát

Dấu hiệu trẻ bị sởi là gì?

Sởi là một bệnh nhiễm trùng cấp tính do virus sởi thuộc họ Paramyxoviridae gây nên, lây truyền chủ yếu qua các giọt bắn li ti trong không khí khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc trò chuyện. Bệnh có khả năng lây lan cực kỳ nhanh chóng, đặc biệt ở môi trường đông đúc như trường học, nhà trẻ và những khu vực có tỷ lệ tiêm chủng chưa đạt mức bao phủ tối ưu.

Trẻ nhỏ, đặc biệt là nhóm trẻ dưới năm tuổi và trẻ có hệ miễn dịch chưa hoàn thiện hoặc chưa được tiêm phòng đầy đủ, là đối tượng có nguy cơ mắc bệnh cao nhất. Khi xâm nhập vào cơ thể, virus nhân lên tại niêm mạc đường hô hấp và các hạch bạch huyết, sau đó phát tán vào máu gây tổn thương đa cơ quan. Bệnh diễn tiến qua nhiều giai đoạn rõ rệt từ ủ bệnh, khởi phát, phát ban đến giai đoạn hồi phục.

Dấu hiệu khởi phát ban đầu ở trẻ nghi mắc sởi

Giai đoạn khởi phát thường kéo dài từ ba đến bốn ngày với các biểu hiện viêm long đường hô hấp trên rất rõ nét. Trẻ thường sốt cao đột ngột từ ba mươi chín đến bốn mươi độ C, kèm theo triệu chứng ho khan dai dẳng, chảy nhiều nước mũi trong và hắt hơi liên tục.

Bên cạnh đó, viêm kết mạc mắt là một dấu hiệu rất điển hình của bệnh sởi. Mắt của trẻ thường đỏ rực, mí mắt sưng nề, chảy nhiều nước mắt và trẻ rất sợ ánh sáng chói. Trẻ trở nên mệt mỏi, quấy khóc nhiều, biếng ăn hoặc bú kém do khó chịu trong cơ thể. Một biểu hiện đặc hiệu có thể quan sát được trong giai đoạn này là sự xuất hiện của các hạt Koplik. Đây là những chấm nhỏ màu trắng ngà hoặc xám nhạt, có quầng đỏ bao quanh nằm ở niêm mạc má phía đối diện răng hàm. Hạt Koplik thường xuất hiện khoảng một đến hai ngày trước khi phát ban và sẽ mờ dần rồi biến mất nhanh chóng khi ban sởi rộ lên.

Đặc điểm phát ban đặc trưng của bệnh sởi

Phát ban là dấu hiệu rõ ràng nhất giúp nhận diện bệnh sởi sau giai đoạn viêm long. Ban sởi là những dát sẩn màu đỏ hồng, phẳng hoặc hơi gồ nhẹ lên bề mặt da, sờ vào thấy mịn và khi căng da thì nốt ban biến mất. Các nốt ban có xu hướng mọc rải rác nhưng có thể liên kết lại với nhau thành từng mảng lớn màu đỏ, xen kẽ giữa các vùng da lành.

Quy luật xuất hiện của ban sởi rất đặc trưng và tuần tự theo thứ tự từ trên xuống dưới. Ban bắt đầu xuất hiện đầu tiên ở sau tai, vùng chân tóc và vùng gáy, sau đó lan nhanh ra vùng trán, má và toàn bộ khuôn mặt. Sang ngày thứ hai, ban lan dần xuống cổ, ngực, lưng và hai cánh tay. Đến ngày thứ ba, các nốt ban tiếp tục lan xuống bụng, đùi và cẳng chân cho tới tận mu bàn chân. Khi ban lan kín toàn thân thì thân nhiệt của trẻ thường bắt đầu hạ dần. Ban sởi sẽ bay dần theo đúng trình tự mọc, để lại trên bề mặt da những vết thâm loang lổ có vảy cám mỏng, thường được gọi là vết vằn da hổ.

Các biểu hiện cảnh báo biến chứng sởi nguy hiểm

Đa số trẻ mắc sởi có thể hồi phục nếu được chăm sóc đúng cách, nhưng bệnh cũng có nguy cơ gây ra các biến chứng nặng đe dọa sức khỏe nếu không phát hiện kịp thời. Cha mẹ cần theo dõi sát sao nhiệt độ và nhịp thở của trẻ trong suốt quá trình mắc bệnh. Biến chứng thường gặp nhất là bội nhiễm đường hô hấp dẫn đến viêm phổi, biểu hiện qua tình trạng trẻ thở nhanh, khó thở, thở rút lõm lồng ngực hoặc cánh mũi phập phồng.

Ngoài ra, trẻ có thể bị viêm tai giữa cấp tính biểu hiện bằng việc trẻ quấy khóc quơ tay lên tai hoặc chảy mủ tai. Tiêu chảy kéo dài gây mất nước cũng là biến chứng phổ biến do virus tấn công niêm mạc ruột. Nghiêm trọng hơn, virus sởi có thể tấn công hệ thần kinh trung ương gây viêm não hoặc màng não, khiến trẻ li bì, co giật, nôn vọt hoặc hôn mê. Khi thấy ban đã bay hết nhưng trẻ vẫn sốt cao liên tục hoặc sau khi hạ sốt lại sốt bùng phát trở lại, cha mẹ cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay lập tức.

Nguyên tắc chăm sóc và theo dõi trẻ mắc sởi tại nhà

Khi trẻ có biểu hiện nghi ngờ mắc sởi, việc đầu tiên phụ huynh cần làm là cách ly trẻ tại phòng riêng thoáng khí, tránh gió lùa mạnh nhưng không được bọc kín hoặc kiêng nước quá mức. Quan niệm dân gian kiêng tắm gội hoàn toàn khi trẻ bị sởi là không đúng khoa học, bởi việc giữ vệ sinh da sạch sẽ bằng cách lau người nhẹ nhàng với nước ấm giúp ngăn ngừa tình trạng bội nhiễm vi khuẩn trên các vùng da phát ban.

Về chế độ dinh dưỡng, cha mẹ nên cho trẻ ăn các món ăn lỏng, mềm, dễ tiêu hóa như súp hoặc cháo ấm, chia thành nhiều bữa nhỏ trong ngày để trẻ dễ hấp thu. Cần tăng cường bổ sung nước, oresol bù điện giải theo hướng dẫn của nhân viên y tế và các loại nước ép trái cây giàu vitamin. Hằng ngày, cần vệ sinh mắt, mũi, họng cho trẻ bằng nước muối sinh lý vô khuẩn để giảm viêm long niêm mạc. Cha mẹ tuyệt đối không tự ý cho trẻ dùng các loại thuốc hạ sốt chứa aspirin hoặc tự mua kháng sinh khi chưa có chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa nhi.

Biện pháp phòng ngừa bệnh sởi hiệu quả cho trẻ nhỏ

Tiêm chủng vắc xin phòng sởi đầy đủ và đúng lịch là biện pháp phòng ngừa chủ động và hiệu quả nhất hiện nay đối với trẻ nhỏ. Theo lịch tiêm chủng, mũi vắc xin sởi đầu tiên thường được tiêm khi trẻ tròn chín tháng tuổi, tiếp theo là mũi nhắc lại kết hợp sởi quai bị rubella khi trẻ đạt độ tuổi phù hợp theo hướng dẫn y tế để tạo miễn dịch bền vững lâu dài.

Bên cạnh việc tiêm phòng, gia đình cần chủ động thực hiện các biện pháp vệ sinh phòng bệnh trong sinh hoạt hằng ngày. Hướng dẫn trẻ rửa tay thường xuyên bằng xà phòng dưới vòi nước chảy, đặc biệt trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh. Thường xuyên lau rửa các bề mặt tiếp xúc như đồ chơi, nắm cửa, bàn ghế bằng dung dịch sát khuẩn thông thường. Trong thời điểm dịch sởi bùng phát, hạn chế đưa trẻ đến những nơi tập trung đông người và tránh tiếp xúc gần với những người đang có triệu chứng sốt hoặc phát ban đường hô hấp.

Lưu ý an toàn

Nội dung trong bài viết mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho việc khám chữa bệnh trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa. Cha mẹ tuyệt đối không tự ý chẩn đoán dựa trên hình ảnh ban da hoặc tự dùng kháng sinh, thuốc nam, lá cây để tắm rửa cho trẻ khi chưa có chỉ định y khoa. Khi trẻ có biểu hiện sốt phát ban kèm dấu hiệu bất thường như thở mệt, lờ đờ hoặc nôn nhiều, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám và xử trí đúng phác đồ.

Tóm tắt

Nhận biết sớm các dấu hiệu trẻ bị sởi giúp phụ huynh chăm sóc trẻ chu đáo và phát hiện kịp thời các biến chứng nguy hiểm. Việc theo dõi sát sao diễn tiến bệnh kết hợp tiêm phòng vắc xin đầy đủ là giải pháp bảo vệ trẻ nhỏ an toàn trước căn bệnh truyền nhiễm này.