Trẻ sơ sinh hay giật mình: Có nên áp dụng mẹo dân gian và cách chăm sóc

Mẹo dân gian trị giật mình cho trẻ sơ sinh

Giật mình ở trẻ sơ sinh là phản ứng tự nhiên của cơ thể trước các tác động bất ngờ từ môi trường xung quanh hoặc do chính hoạt động nội tại của hệ thần kinh trung ương trong giấc ngủ. Khi mới chào đời, trẻ phải thích nghi với môi trường sống rộng lớn bên ngoài tử cung người mẹ, nơi có vô số âm thanh, ánh sáng và cảm giác chuyển động mới mẻ. Sự chưa hoàn thiện của màng bọc dây thần kinh khiến các xung động truyền đi nhanh và lan tỏa rộng, dẫn đến những phản ứng co giật cơ đột ngột.

Trong đa số trường hợp, hiện tượng này vô hại và là dấu hiệu cho thấy hệ thống phản xạ thần kinh của bé đang hoạt động bình thường. Phản xạ này sẽ giảm dần theo thời gian khi cấu trúc não bộ phát triển hoàn thiện hơn, thông thường là sau ba đến bốn tháng đầu đời. Hiểu rõ điều này giúp các bậc phụ huynh giảm bớt tâm lý căng thẳng, tránh vội vàng áp dụng những biện pháp truyền miệng chưa có cơ sở khoa học lên cơ thể non nớt của trẻ.

Bản chất sinh lý của hiện tượng giật mình ở trẻ sơ sinh

Trong giai đoạn đầu đời, não bộ và hệ thần kinh trung ương của trẻ sơ sinh chưa phát triển hoàn thiện. Sự dẫn truyền tín hiệu giữa các tế bào thần kinh chưa có sự phối hợp nhịp nhàng, khiến trẻ rất nhạy cảm với các kích thích từ môi trường xung quanh như tiếng động bất ngờ, ánh sáng thay đổi hoặc cảm giác chới với khi đổi tư thế.

Hiện tượng giật mình chủ yếu là biểu hiện của phản xạ Moro, một phản xạ nguyên thủy lành tính. Khi gặp kích thích, trẻ thường dang rộng hai tay, mở bàn tay, sau đó co tay lại về phía ngực và có thể kèm theo tiếng khóc. Bên cạnh đó, chu kỳ giấc ngủ của trẻ sơ sinh bao gồm phần lớn thời gian ngủ chuyển động mắt nhanh, giai đoạn mà não bộ hoạt động tích cực để xử lý thông tin, làm xuất hiện những đợt co giật cơ nhẹ ở tay chân hoặc nét mặt. Đây hoàn toàn là hiện tượng phát triển bình thường, không gây tổn hại đến trí tuệ hay thể chất của trẻ.

Góc nhìn y khoa về các mẹo dân gian phổ biến

Trong dân gian lưu truyền nhiều kinh nghiệm nhằm giúp trẻ ngủ yên, như để cành dâu tằm ở đầu giường, đặt dao kéo dưới gối, bôi son đỏ lên trán, đeo vòng bạc hoặc đặt tép tỏi cạnh chỗ nằm của bé. Xét dưới góc độ khoa học, các biện pháp như dùng cành dâu hay bôi son chủ yếu mang ý nghĩa trấn an tâm lý cho người chăm sóc chứ không có cơ chế sinh học tác động lên hệ thần kinh của trẻ.

Đáng chú ý, một số mẹo dân gian có thể tiềm ẩn mối nguy hiểm khó lường cho sức khỏe của trẻ nhỏ. Việc đặt các vật sắc nhọn như dao kéo dưới đệm có nguy cơ gây thương tích nghiêm trọng nếu trẻ cựa quậy hoặc cha mẹ vô ý chạm phải. Đặt tỏi quá gần đầu trẻ có thể khiến tinh dầu cay nóng gây cay mắt, kích ứng niêm mạc đường hô hấp và phồng rộp làn da non nớt. Do đó, gia đình cần cân nhắc kỹ lưỡng và thận trọng trước khi áp dụng bất kỳ mẹo dân gian truyền miệng nào.

Biện pháp khoa học giúp trẻ ngủ ngon và giảm giật mình

Để giúp trẻ sơ sinh ngủ sâu giấc và hạn chế các cơn giật mình sinh lý, cha mẹ nên áp dụng các biện pháp chăm sóc môi trường và cơ thể dựa trên nguyên tắc y khoa an toàn. Việc giữ phòng ngủ yên tĩnh, ánh sáng dịu nhẹ và nhiệt độ phòng duy trì trong khoảng thoáng mát dễ chịu giúp hệ thần kinh của trẻ không bị kích thích quá mức.

Kỹ thuật quấn chũn đúng cách là giải pháp hiệu quả được nhiều chuyên gia nhi khoa khuyến cáo. Cha mẹ dùng khăn vải cotton mềm quấn ôm nhẹ nhàng hai tay trẻ sát thân người để hạn chế việc tay vung ra bất ngờ kích hoạt phản xạ giật mình, đồng thời thả lỏng phần hông và chân để khớp háng cử động tự nhiên. Ngoài ra, việc sử dụng tiếng ồn trắng với âm lượng vừa phải như tiếng mưa rơi hoặc tiếng quạt gió có thể giúp che lấp các tiếng động đột ngột từ sinh hoạt gia đình, tạo cảm giác an tâm tương tự âm thanh trong bụng mẹ. Khi trẻ giật mình thức giấc, cha mẹ có thể đặt nhẹ bàn tay ấm lên ngực bé và vỗ về bằng giọng nói êm dịu thay vì bế thốc trẻ dậy ngay.

Phân biệt giật mình sinh lý với co giật bệnh lý

Mặc dù phần lớn các cơn giật mình là lành tính, cha mẹ vẫn cần theo dõi sát sao để phát hiện sớm các biểu hiện bệnh lý liên quan đến hệ thần kinh hoặc rối loạn chuyển hóa. Giật mình sinh lý thường biến mất khi cha mẹ giữ nhẹ tay chân của trẻ, trẻ vẫn ăn ngủ bình thường, tăng cân đều đặn và linh hoạt khi thức.

Ngược lại, nếu các cơn giật mình diễn ra liên tục, tạo thành từng chuỗi nhịp nhàng với động tác gập người đột ngột ra phía trước hoặc duỗi cứng tứ chi, đó có thể là dấu hiệu của hội chứng co thắt nhũ nhi hoặc co giật sơ sinh. Các tình trạng này không giảm đi khi có sự can thiệp giữ tay của cha mẹ, kèm theo triệu chứng mắt trợn ngược, tím tái quanh môi, bú kém, ngủ li bì hoặc cáu gắt liên tục. Tình trạng thiếu hụt vi chất dinh dưỡng như thiếu canxi hoặc vitamin D cũng có thể làm tăng tính kích thích thần kinh cơ, khiến trẻ thường xuyên giật mình kèm theo đổ mồ hôi trộm nhiều và rụng tóc vành khăn. Khi có những dấu hiệu này, việc đưa trẻ đến bệnh viện thăm khám chuyên khoa là vô cùng cấp thiết.

Lưu ý an toàn

Tuyệt đối không sử dụng các vật sắc nhọn, vật kim loại nặng đặt cạnh trẻ sơ sinh vì tiềm ẩn rủi ro chấn thương trực tiếp. Không đốt bồ kết, thảo mộc hay để các loại củ có tinh dầu nồng như tỏi, gừng sát đường thở của bé vì có thể gây co thắt phế quản và dị ứng hô hấp. Cha mẹ không tự ý cho trẻ sơ sinh dùng bất kỳ loại thuốc ngủ, thảo dược không rõ nguồn gốc hoặc thực phẩm chức năng bổ sung canxi khi chưa có chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa nhi. Luôn đảm bảo bề mặt nệm nằm phẳng phiu, không đặt gối bông chèn quanh mặt để phòng ngừa nguy cơ ngạt thở đột tử ở nhũ nhi.

Tóm tắt

Hiện tượng giật mình ở trẻ sơ sinh phần lớn là phản xạ sinh lý tự nhiên và sẽ thuyên giảm khi hệ thần kinh dần hoàn thiện. Thay vì áp dụng những mẹo dân gian chưa được kiểm chứng có thể tiềm ẩn rủi ro chấn thương hoặc nhiễm khuẩn, cha mẹ nên tập trung tạo môi trường ngủ an toàn và vỗ về con đúng cách. Khi nhận thấy các cơn giật mình kèm biểu hiện co thắt bất thường, cha mẹ cần sớm đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám.