Trẻ sơ sinh bị nghẹt mũi nhưng không chảy nước mũi: Nguyên nhân và cách chăm sóc

Trẻ sơ sinh bị nghẹt mũi nhưng không chảy nước mũi là gì?

Nghẹt mũi ở trẻ sơ sinh là trạng thái các mô bên trong khoang mũi bị sưng phồng hoặc đường thở bị cản trở khiến luồng không khí đi qua khó khăn. Điểm đặc biệt của tình trạng nghẹt mũi nhưng không chảy dịch là khoang mũi của trẻ khô ráo, không xuất hiện dịch nhầy loãng hay đặc chảy ra cửa mũi. Dù vậy, trẻ vẫn phát ra âm thanh thở khò khè, khụt khịt rõ rệt, đặc biệt là khi trẻ đang nằm ngủ hoặc trong lúc ngậm núm vú để bú.

Do phản xạ thở bằng miệng ở trẻ sơ sinh chưa hoàn thiện, sự tắc nghẽn dù nhỏ trong khoang mũi cũng có thể khiến bé bứt rứt, dễ giật mình, khó ngủ và quấy khóc giữa các cữ bú. Việc phân biệt rõ hiện tượng nghẹt mũi khô sinh lý với các dấu hiệu viêm đường hô hấp bệnh lý là yếu tố then chốt giúp phụ huynh có hướng chăm sóc đúng đắn, tránh can thiệp thô bạo gây tổn thương niêm mạc mũi mỏng manh của trẻ.

Nguyên nhân khiến trẻ sơ sinh nghẹt mũi nhưng khoang mũi khô ráo

Trẻ sơ sinh có khoang mũi và các ống dẫn khí rất hẹp, mô niêm mạc lại giàu mạch máu và sụn cánh mũi mềm. Khi không khí xung quanh hanh khô hoặc có nhiều hạt bụi mịn, niêm mạc mũi trẻ sẽ phản ứng bằng cách phù nề nhẹ. Đồng thời, chất nhầy tự nhiên bốc hơi nhanh tạo thành các mảng gỉ mũi khô bám chặt vào thành mũi mà không chảy ra ngoài. Sự cản trở cơ học này tạo nên âm thanh khụt khịt khi bé hít thở, đặc biệt rõ rệt lúc ngủ hoặc khi nằm ngửa.

Bên cạnh yếu tố sinh lý, tình trạng này còn có thể do trào ngược dạ dày thực quản làm axit và sữa tràn nhẹ lên vùng hầu họng gây kích ứng cuống mũi. Khói thuốc lá, phấn hoa, lông thú cưng hoặc mùi hương nhân tạo từ nước giặt xả cũng là những tác nhân gây dị ứng niêm mạc. Một số trường hợp hiếm gặp hơn liên quan đến bất thường cấu trúc bẩm sinh như hẹp cửa mũi sau hoặc vẹo vách ngăn mũi bẩm sinh.

Cách chăm sóc và làm thông thoáng đường thở cho trẻ tại nhà

Biện pháp an toàn và hiệu quả hàng đầu là làm ẩm khoang mũi bằng dung dịch nước muối sinh lý natri clorid 0,9%. Phụ huynh đặt trẻ nằm nghiêng, nhẹ nhàng nhỏ một đến hai giọt nước muối sinh lý vào từng bên mũi để làm mềm các vảy nhầy khô. Sau vài phút, khi gỉ mũi đã mềm và bong ra, cha mẹ có thể dùng tăm bông chuyên dụng cỡ nhỏ cho trẻ sơ sinh để gẩy nhẹ nhàng ở ngay cửa mũi, tuyệt đối không đưa sâu vào bên trong.

Duy trì độ ẩm trong phòng ngủ ở mức khoảng 50 đến 60 phần trăm bằng máy tạo độ ẩm không khí hoặc đặt chậu nước sạch trong phòng có điều hòa nhiệt độ. Độ ẩm thích hợp giúp niêm mạc mũi của trẻ duy trì độ ẩm tự nhiên và hạn chế khô cứng dịch nhầy. Cha mẹ cũng có thể bế trẻ ngồi trong phòng tắm có hơi nước ấm bốc lên trong vài phút trước khi đi ngủ để làm dịu đường hô hấp. Ngoài ra, việc chia nhỏ cữ bú và cho trẻ bú thành nhiều lần giúp bé dễ thở hơn và không bị kiệt sức.

Những thói quen chăm sóc sai lầm cha mẹ cần tránh

Nhiều phụ huynh khi thấy con thở khò khè thường sốt ruột và áp dụng các biện pháp dân gian chưa qua kiểm chứng. Việc tự ý dùng miệng trực tiếp hút mũi cho trẻ tiềm ẩn nguy cơ lây truyền vi khuẩn từ khoang miệng người lớn sang hệ hô hấp non yếu của bé. Việc lạm dụng ống hút mũi cơ học hoặc máy hút mũi với lực hút mạnh cũng dễ gây rách, loét niêm mạc cuốn mũi và làm tình trạng phù nề trở nên nghiêm trọng hơn.

Một sai lầm rất phổ biến khác là tự ý mua các loại thuốc nhỏ mũi co mạch, thuốc kháng histamin hoặc thuốc chứa corticoid để nhỏ cho trẻ sơ sinh. Những loại thuốc này có thể gây tác dụng phụ toàn thân nguy hiểm như rối loạn nhịp tim, hạ huyết áp hoặc ức chế hô hấp ở lứa tuổi sơ sinh. Phụ huynh cũng không nên đốt tinh dầu tràm, bạc hà đậm đặc ngay đầu giường ngủ vì mùi hương quá nồng có thể kích ứng thanh quản gây co thắt phế quản cấp tính.

Dấu hiệu bất thường cần đưa trẻ sơ sinh đến cơ sở y tế

Dù phần lớn các trường hợp nghẹt mũi không chảy nước mũi là lành tính, cha mẹ vẫn cần cảnh giác với các dấu hiệu suy hô hấp. Trẻ sơ sinh thở chủ yếu bằng đường mũi trong những tháng đầu đời, do đó sự tắc nghẽn nghiêm trọng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng thông khí của phổi.

Phụ huynh cần đưa trẻ đến ngay cơ sở y tế có chuyên khoa nhi hoặc tai mũi họng nếu thấy trẻ thở nhanh bất thường, thở rút lõm lồng ngực, cánh mũi phập phồng hoặc phát ra tiếng rên rỉ theo từng nhịp thở. Các biểu hiện nguy hiểm khác bao gồm tím tái quanh môi hoặc đầu ngón tay, trẻ bỏ bú hoàn toàn trong hai cữ liên tiếp, li bì khó đánh thức hoặc sốt cao. Khi trẻ có các biểu hiện này, việc thăm khám trực tiếp là bắt buộc để bác sĩ chẩn đoán chính xác và xử trí kịp thời.

Lưu ý an toàn

Các thông tin chăm sóc mũi trên đây mang tính giáo dục sức khỏe thường thức và không thay thế cho chẩn đoán y khoa. Tuyệt đối không tự ý dùng thuốc co mạch, kháng sinh hay corticoid nhỏ mũi cho trẻ sơ sinh khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Nếu trẻ có biểu hiện thở mệt, tím tái hoặc bỏ bú, cha mẹ cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay lập tức.

Tóm tắt

Hiện tượng nghẹt mũi nhưng không chảy dịch ở trẻ sơ sinh phần lớn là phản ứng sinh lý lành tính do đường thở còn nhỏ. Phụ huynh chỉ cần kiên nhẫn vệ sinh bằng nước muối sinh lý và tạo môi trường ẩm sạch là trẻ có thể dễ chịu hơn. Việc theo dõi sát nhịp thở và cữ bú giúp phát hiện kịp thời các bất thường để can thiệp y tế đúng lúc.