Thuốc kháng sinh trị ho cho trẻ em: Khi nào thì nên dùng?

Kháng sinh trị ho cho trẻ em là gì?

Ho là một triệu chứng phổ biến hàng đầu ở trẻ em, thường xuất hiện cùng với tình trạng nghẹt mũi, chảy nước mũi hoặc sốt nhẹ trong các đợt nhiễm trùng đường hô hấp. Bản thân ho không phải là một bệnh lý độc lập mà là phản xạ tự nhiên của cơ thể nhằm làm sạch đường thở. Nhiều phụ huynh lầm tưởng rằng thuốc kháng sinh có tác dụng làm dịu cơn ho hoặc chữa dứt điểm triệu chứng ho, dẫn đến việc dùng thuốc sai mục đích.

Thực tế, thuốc kháng sinh không có tác dụng giảm ho hay cắt cơn ho trực tiếp. Kháng sinh là dược chất đặc hiệu dùng để tiêu diệt hoặc kìm hãm sự phát triển của vi khuẩn gây bệnh. Trong khi đó, phần lớn các trường hợp ho cấp tính ở trẻ nhỏ là do nhiễm virus đường hô hấp trên. Do đó, việc xác định chính xác nguyên nhân gây ho trước khi quyết định dùng thuốc là nguyên tắc cốt lõi giúp bảo vệ sức khỏe non nớt của trẻ.

Bản chất của phản xạ ho và lý do kháng sinh không trị được ho do virus

Ho bản chất là một phản xạ sinh lý có lợi giúp bảo vệ đường hô hấp, hỗ trợ làm sạch dịch tiết nhầy, vi sinh vật và các dị vật lạ ra khỏi thanh quản, khí quản và phế quản. Trong đại đa số trường hợp ở trẻ nhỏ, các cơn ho cấp tính khởi phát do nhiễm các loại virus đường hô hấp như virus hợp bào hô hấp, rhinovirus, adenovirus hoặc virus cúm gây viêm đường hô hấp trên.

Thuốc kháng sinh là nhóm dược chất chỉ có tác dụng ức chế hoặc tiêu diệt vi khuẩn, hoàn toàn không có khả năng tiêu diệt virus. Do đó, việc tự ý cho trẻ uống kháng sinh khi trẻ bị cảm lạnh, viêm mũi họng do virus không thể giúp trẻ giảm ho hay rút ngắn thời gian mắc bệnh. Thậm chí, hành động này còn khiến cơ thể trẻ chịu thêm các tác dụng không mong muốn của thuốc mà không đem lại bất kỳ lợi ích điều trị nào.

Những trường hợp trẻ bị ho cần sử dụng thuốc kháng sinh theo chỉ định

Kháng sinh chỉ được chỉ định khi bác sĩ chuyên khoa Nhi xác định hoặc nghi ngờ cao trẻ bị nhiễm khuẩn đường hô hấp, hoặc tình trạng nhiễm virus ban đầu đã xuất hiện biến chứng bội nhiễm vi khuẩn. Các bệnh lý thường cần can thiệp kháng sinh bao gồm viêm phổi do vi khuẩn, viêm tai giữa cấp mủ, viêm xoang cấp do vi khuẩn kéo dài hoặc viêm họng cấp do liên cầu khuẩn nhóm A.

Bác sĩ sẽ đưa ra quyết định dựa trên việc thăm khám lâm sàng toàn diện, đánh giá đặc điểm dịch mũi họng, nghe phổi và kết hợp với các xét nghiệm cận lâm sàng như công thức máu, định lượng protein phản ứng C hoặc chụp X quang ngực thẳng nếu cần thiết. Phụ huynh tuyệt đối không tự chẩn đoán bệnh dựa trên màu sắc của đờm dãi, vì đờm chuyển sang màu xanh hoặc vàng cũng có thể chỉ là hiện tượng thoái hóa bạch cầu bình thường trong quá trình chống lại virus của hệ miễn dịch.

Tác hại của việc lạm dụng thuốc kháng sinh khi chăm sóc trẻ bị ho

Tự ý mua và sử dụng kháng sinh khi trẻ mới chớm ho là một thói quen nguy hại khá phổ biến. Hậu quả trực tiếp đầu tiên là tình trạng rối loạn hệ vi sinh vật đường ruột, khiến trẻ bị tiêu chảy kéo dài, đau bụng, buồn nôn, chán ăn và kém hấp thu dinh dưỡng. Một số trẻ có cơ địa nhạy cảm có thể gặp phản ứng dị ứng từ nhẹ như nổi mề đay, mẩn ngứa đến nặng như sốc phản vệ đe dọa tính mạng.

Về lâu dài, lạm dụng kháng sinh là nguyên nhân chính thúc đẩy sự gia tăng của các chủng vi khuẩn kháng thuốc trong cộng đồng. Khi vi khuẩn kháng thuốc phát triển, những đợt nhiễm khuẩn thực sự trong tương lai của trẻ sẽ trở nên vô cùng khó điều trị, đòi hỏi phải dùng các loại kháng sinh phổ rộng thế hệ mới với chi phí tốn kém và độc tính cao hơn nhiều đối với gan và thận.

Các biện pháp hỗ trợ giảm ho an toàn và chăm sóc trẻ tại nhà

Khi trẻ bị ho do cảm nhiễm thông thường, việc áp dụng các biện pháp chăm sóc hỗ trợ tại nhà có ý nghĩa rất quan trọng giúp trẻ cảm thấy dễ chịu hơn. Phụ huynh nên tăng cường cho trẻ uống nước ấm, nước canh hoặc sữa để vừa bù nước vừa giúp làm loãng dịch đờm đặc quánh. Thường xuyên vệ sinh mũi họng cho trẻ bằng dung dịch nước muối sinh lý natri clorid không phẩy chín phần trăm để đường thở thông thoáng, hạn chế dịch nhầy chảy xuống họng kích thích cơn ho.

Đối với trẻ trên một tuổi, phụ huynh có thể cho trẻ dùng một lượng nhỏ mật ong nguyên chất hoặc các loại siro ho có nguồn gốc thảo dược lành tính như quất ngâm đường phèn, lá húng chanh hấp để làm dịu niêm mạc họng. Chú ý giữ môi trường sống trong lành, tránh khói thuốc lá, bụi bẩn và duy trì độ ẩm phòng ngủ thích hợp để niêm mạc đường hô hấp của trẻ nhanh chóng hồi phục.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục y tế và không thay thế cho việc chẩn đoán hay phác đồ điều trị của bác sĩ. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, không dùng lại đơn thuốc cũ hoặc thay đổi liều lượng thuốc của trẻ khi chưa có ý kiến của nhân viên y tế. Khi trẻ ho đi kèm các triệu chứng suy hô hấp như khó thở, thở rít, tím tái hoặc li bì, cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay.

Tóm tắt

Kháng sinh không phải là giải pháp cho mọi cơn ho ở trẻ nhỏ và chỉ phát huy hiệu quả khi có bằng chứng nhiễm khuẩn rõ ràng. Việc phụ huynh trang bị kiến thức, bình tĩnh theo dõi và đưa trẻ đến các cơ sở y tế chuyên khoa Nhi khi có dấu hiệu bất thường là chìa khóa bảo vệ sức khỏe đường hô hấp lâu dài cho con.