Trẻ sơ sinh bị đầu bẹt có đáng lo không và cách cải thiện an toàn cho bé

Trẻ sơ sinh bị đầu bẹt là gì?

Đầu bẹt ở trẻ sơ sinh, hay còn gọi là hội chứng đầu bẹt do tư thế, là hiện tượng xương hộp sọ của trẻ bị dẹt hoặc mất cân đối dưới tác động của các lực đè nén cơ học bên ngoài. Trong giai đoạn sơ sinh, các bản xương sọ chưa liền khít với nhau mà được ngăn cách bởi các thóp và đường khớp sợi mềm dẻo. Cấu trúc đặc biệt này giúp đầu em bé dễ dàng đi qua ống sinh khi mẹ chuyển dạ và tạo khoảng trống cần thiết để mô não phát triển với tốc độ nhanh chóng sau khi chào đời.

Chính vì tính chất mềm dẻo này, nếu đầu của trẻ phải chịu áp lực liên tục ở cùng một vị trí trong nhiều giờ mỗi ngày, phần xương sọ tại đó sẽ có xu hướng phẳng dẹt xuống. Tình trạng này có thể biểu hiện dưới dạng bẹt toàn bộ phía sau đầu hoặc méo lệch về một bên. Đây là vấn đề mang tính cơ học thông thường, không phải là bệnh truyền nhiễm hay dị tật teo não, và có thể can thiệp hiệu quả nếu được phát hiện trong những tháng đầu đời của trẻ.

Đầu bẹt ở trẻ sơ sinh có ảnh hưởng đến sự phát triển trí não không

Nhiều phụ huynh lo sợ rằng hiện tượng đầu bẹt sẽ chèn ép mô não hoặc làm chậm phát triển trí tuệ của trẻ. Tuy nhiên, các chuyên gia nhi khoa khẳng định hội chứng đầu bẹt do tư thế đơn thuần không làm tổn thương hệ thần kinh trung ương và không gây suy giảm trí thông minh.

Hộp sọ của trẻ sơ sinh cấu tạo từ các mảnh xương mềm liên kết bằng các đường khớp và thóp mở nhằm tạo điều kiện cho não bộ tăng thể tích nhanh chóng trong năm đầu đời. Khi có lực tì đè liên tục, xương sọ có thể bị dẹt phẳng ở một vị trí nhưng thể tích nội sọ vẫn được bảo toàn nguyên vẹn. Mặc dù không đe dọa sức khỏe thực thể, tình trạng bẹt đầu nặng nếu không can thiệp sớm có thể gây lệch trục mặt, hai tai bất đối xứng hoặc hạn chế thẩm mỹ khi trưởng thành. Do đó, việc chủ động phát hiện và chăm sóc đúng cách vẫn đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển thể chất của trẻ.

Những nguyên nhân phổ biến khiến đầu trẻ sơ sinh bị biến dạng

Nguyên nhân phổ biến nhất gây bẹt đầu là do trẻ nằm ngửa ở một tư thế cố định quá nhiều giờ trong ngày. Kể từ khi các khuyến cáo y khoa nhấn mạnh việc đặt trẻ nằm ngửa khi ngủ để giảm hội chứng đột tử ở trẻ nhỏ, tỷ lệ trẻ bị biến dạng hộp sọ tư thế cũng gia tăng rõ rệt nếu trẻ ít được thay đổi hướng nhìn.

Bên cạnh tư thế nằm, một số yếu tố khác cũng làm tăng nguy cơ đầu bẹt. Trẻ sinh non có xương sọ mềm hơn bình thường nên rất dễ bị biến dạng dưới sức nặng của đầu. Những trẻ mắc tật vẹo cổ bẩm sinh do co rút cơ ức đòn chũm thường gặp khó khăn khi quay đầu sang bên đối diện, vô tình dồn toàn bộ áp lực lên một vùng xương cố định. Không gian chật hẹp trong tử cung ở các thai kỳ đa thai hoặc ngôi thai bất thường cũng có thể tác động lực cơ học lên đầu trẻ ngay từ trước khi chào đời. Việc thường xuyên đặt trẻ nằm trong ghế rung, nôi võng hoặc ghế xe hơi trong thời gian dài cũng là yếu tố thúc đẩy tình trạng này.

Dấu hiệu nhận biết sớm tình trạng đầu bẹt ở trẻ nhỏ

Phụ huynh hoàn toàn có thể quan sát hình dạng đầu của con khi gội đầu hoặc khi tóc ướt để phát hiện sớm các bất thường. Cách đơn giản nhất là nhìn đầu trẻ từ trên đỉnh xuống; một hộp sọ bình thường sẽ có hình dáng thuôn đều như quả trứng. Nếu thấy phía sau đầu phẳng lì hoặc một bên phía sau bị lõm vào so với bên còn lại, trẻ có thể đã bắt đầu bị bẹt đầu tư thế.

Ngoài ra, cha mẹ cần quan sát kỹ vị trí hai tai của trẻ. Khi một bên đầu bị dẹp nhiều, tai cùng bên có xu hướng bị đẩy lệch ra phía trước so với tai bên đối diện. Ở những trường hợp lệch đầu rõ rệt, trán ở bên bị dẹt có thể nhô nhẹ ra phía trước và mắt bên đó trông có vẻ to hơn bình thường. Phụ huynh cũng nên lưu ý hướng quay đầu tự nhiên của bé; nếu trẻ luôn nghiêng mặt về một phía và tỏ ra khó chịu hoặc quấy khóc khi được xoay sang hướng ngược lại, đó có thể là dấu hiệu kèm theo của chứng co thắt cơ cổ cần được thăm khám y tế.

Các biện pháp cải thiện dáng đầu bẹt an toàn tại nhà

Giai đoạn dưới 6 tháng tuổi là thời điểm vàng để cải thiện dáng đầu vì xương sọ của trẻ còn rất mềm dẻo. Biện pháp cơ bản và an toàn hàng đầu là tập cho trẻ nằm sấp có kiểm soát khi trẻ thức và có người lớn giám sát. Hoạt động này không chỉ giải phóng áp lực khỏi vùng sau đầu mà còn tăng cường sức mạnh cơ cổ, vai và lưng của bé.

Trong giấc ngủ, trẻ vẫn cần nằm ngửa nhưng cha mẹ nên luân phiên đổi chiều đầu của bé ở cũi nằm qua từng ngày để kích thích trẻ tự quay mặt về hướng ánh sáng hoặc hướng có người nói chuyện. Khi bế ẵm, phụ huynh nên đổi bên tay thường xuyên hoặc sử dụng địu trợ lực đúng tư thế thay vì để bé nằm ngửa liên tục. Hãy hạn chế tối đa việc cho trẻ nằm ngủ trong ghế xe hơi hoặc nôi rung khi ở nhà. Nếu trẻ có xu hướng chỉ thích nhìn một bên, cha mẹ có thể đặt đồ chơi nhiều màu sắc hoặc tương tác giọng nói ở phía bên kia để khuyến khích trẻ tự giác vận động cổ đều đặn cả hai phía.

Thời điểm phụ huynh cần đưa trẻ đến cơ sở y tế thăm khám

Mặc dù hầu hết trường hợp đều lành tính, phụ huynh vẫn cần đưa trẻ đến bệnh viện nếu phát hiện đầu trẻ biến dạng kèm theo các dấu hiệu nghi ngờ bệnh lý dính khớp sọ sớm. Tình trạng này xảy ra khi các đường khớp giữa các xương sọ đóng lại quá sớm, làm hạn chế không gian phát triển của não và đòi hỏi can thiệp ngoại khoa chuyên sâu.

Cha mẹ nên đưa bé đi khám nếu nhận thấy phần thóp của trẻ biến mất hoặc gồ lên bất thường, hình dạng đầu phát triển méo mó ngày càng nghiêm trọng dù đã tích cực đổi tư thế nằm. Trẻ có biểu hiện cứng cổ hoàn toàn, không thể xoay đầu sang một bên hoặc có các dấu hiệu thần kinh như quấy khóc liên tục, co giật, nôn trớ vọt cũng cần được cấp cứu kịp thời. Bác sĩ chuyên khoa nhi hoặc ngoại thần kinh sẽ tiến hành đo đạc chu vi vòng đầu, đánh giá trục khuôn mặt và chỉ định chụp chiếu hình ảnh khi cần thiết để phân biệt chính xác giữa bẹt đầu do tư thế và các bệnh lý cấu trúc phức tạp.

Lưu ý an toàn

Phụ huynh tuyệt đối không sử dụng các loại gối khoét lỗ, gối định hình hạt xốp hoặc chèn chăn gối dày quanh đầu trẻ sơ sinh khi ngủ vì các vật dụng này làm tăng đáng kể nguy cơ ngạt thở và hội chứng đột tử ở trẻ nhỏ. Không tự ý dùng tay xoa nắn mạnh bạo vào đầu trẻ hoặc áp dụng các mẹo dân gian chưa được kiểm chứng. Mọi can thiệp bằng mũ chỉnh hình sọ não chỉ được thực hiện khi có chỉ định, đo đạc và giám sát chặt chẽ từ bác sĩ chuyên khoa.

Tóm tắt

Tình trạng đầu bẹt ở trẻ sơ sinh đa phần mang tính cơ học lành tính và có thể cải thiện tốt nếu phụ huynh phát hiện sớm và kiên trì thay đổi tư thế sinh hoạt cho con. Việc theo dõi sát hình dáng hộp sọ và trao đổi với bác sĩ chuyên khoa nhi giúp bảo đảm bé phát triển toàn diện, tránh được những lo lắng không cần thiết.