Trẻ bị đổ ghèn mắt và chảy nước mũi: Nguyên nhân và cách chăm sóc
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Hiện tượng trẻ bị đổ ghèn mắt và chảy nước mũi là tình trạng thường gặp khiến nhiều bậc phụ huynh lo lắng, đặc biệt ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ trong độ tuổi nhà trẻ. Sự xuất hiện đồng thời của dịch tiết ở mắt và đường thở không chỉ gây khó chịu, cản trở tầm nhìn mà còn có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ và việc ăn uống của trẻ.
Hiểu rõ căn nguyên gây bệnh cùng mối liên hệ giữa mắt và mũi sẽ giúp phụ huynh có phương pháp chăm sóc khoa học, tránh những sai lầm có thể dẫn đến biến chứng nguy hiểm cho thị lực và đường hô hấp của con.
Trẻ bị đổ ghèn mắt và chảy nước mũi là gì?
Đổ ghèn mắt là tình trạng mắt tăng tiết chất nhầy, có thể ở dạng dịch trong, màu vàng nhạt hoặc vàng xanh, bám dính ở bờ mi và khóe mắt. Khi triệu chứng này xuất hiện song hành cùng chảy nước mũi, nghẹt mũi hoặc hắt hơi, đây thường là dấu hiệu phản ánh sự kích ứng hoặc nhiễm trùng liên quan giữa hệ thống niêm mạc mắt và niêm mạc đường hô hấp trên. Ở trẻ em, đặc biệt là lứa tuổi nhũ nhi, cấu trúc giải phẫu của khuôn mặt chưa hoàn thiện, các ống dẫn lưu tự nhiên còn ngắn và hẹp, tạo điều kiện thuận lợi cho mầm bệnh di chuyển qua lại giữa các khoang hốc. Tùy thuộc vào nguyên nhân cụ thể, tình trạng này có thể chỉ là phản ứng tạm thời của cơ thể trước sự thay đổi thời tiết hoặc dị nguyên, nhưng cũng có thể là biểu hiện của các bệnh lý viêm kết mạc cấp, nhiễm khuẩn hô hấp hoặc bất thường bẩm sinh đường lệ cần được can thiệp y tế phù hợp.
Phân biệt triệu chứng do viêm kết mạc và tắc ống lệ mũi ở trẻ
| Dấu hiệu lâm sàng | Nguyên nhân do viêm kết mạc kết hợp viêm mũi | Nguyên nhân do tắc ống lệ mũi bẩm sinh |
|---|---|---|
| Độ tuổi thường gặp | Mọi lứa tuổi, thường bùng phát thành dịch | Trẻ sơ sinh và trẻ dưới một tuổi |
| Đặc điểm mắt | Kết mạc mắt đỏ, cộm xốn, sưng mi mắt | Mắt không đỏ nhiều, chỉ ứ nước mắt và đổ ghèn |
| Tính chất dịch ghèn | Ghèn nhiều dính chặt mí mắt, có thể có mủ vàng xanh | Ghèn nhầy trong hoặc đục nhẹ quanh khóe mắt |
| Triệu chứng toàn thân đi kèm | Thường kèm ho, sốt, nghẹt mũi, chảy nước mũi | Không kèm sốt, toàn trạng trẻ vẫn bình thường |
Những nguyên nhân phổ biến gây đổ ghèn mắt và chảy nước mũi ở trẻ nhỏ
Hiện tượng trẻ bị đổ ghèn mắt đi kèm chảy nước mũi thường bắt nguồn từ các bệnh lý viêm nhiễm đường hô hấp trên hoặc viêm nhiễm tại mắt. Phổ biến nhất là nhiễm virus như adenovirus, virus hợp bào hô hấp hay virus cúm, gây hội chứng sốt viêm họng kết mạc với biểu hiện mắt đỏ, tiết dịch ghèn và mũi chảy nhiều dịch. Ngoài ra, vi khuẩn như phế cầu hoặc tụ cầu cũng có thể xâm nhập gây viêm mũi họng rồi lan lên mắt qua đường dẫn lệ. Đối với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ dưới một tuổi, tắc ống lệ mũi bẩm sinh là nguyên nhân cơ học rất hay gặp, khiến nước mắt không thoát xuống khoang mũi được, dẫn tới ứ đọng dịch nhầy, tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển làm mắt đổ ghèn liên tục. Bên cạnh đó, tình trạng viêm mũi xoang dị ứng kết hợp viêm kết mạc dị ứng khi tiếp xúc bụi phấn hoa, lông thú nuôi cũng làm trẻ ngứa mắt, dụi mắt nhiều và chảy nước mũi trong.
Mối liên hệ giải phẫu giữa mắt và đường thở giải thích triệu chứng kép
Mắt và khoang mũi có mối liên hệ giải phẫu mật thiết thông qua hệ thống dẫn lưu lệ đạo. Nước mắt sau khi bôi trơn bề mặt nhãn cầu sẽ được gom vào các điểm lệ ở góc trong mi mắt, đi qua các tiểu quản lệ, túi lệ rồi theo ống lệ mũi đổ trực tiếp vào ngách mũi dưới. Khi trẻ bị viêm đường hô hấp, niêm mạc mũi sưng nề và xuất tiết nhiều dịch nhầy, cửa ngõ của ống lệ mũi đổ vào khoang mũi dễ bị bít tắc tạm thời. Hậu quả là nước mắt không thể thoát tự nhiên xuống họng và mũi, gây hiện tượng trào ngược nước mắt, ứ đọng dịch và hình thành lớp ghèn dính ở mi mắt. Ngược lại, nếu trẻ dụi mắt khi tay dính dịch tiết từ mũi, vi khuẩn và virus từ đường hô hấp sẽ trực tiếp xâm nhập vào màng kết mạc, khiến mắt bị viêm thứ phát và tiết dịch mủ nhầy.
Quy trình vệ sinh mắt và đường mũi đúng cách tại nhà cho trẻ
Khi trẻ xuất hiện triệu chứng, việc chăm sóc đúng kỹ thuật đóng vai trò quyết định giúp trẻ cảm thấy dễ chịu và ngăn ngừa nhiễm khuẩn lan rộng. Trước khi thao tác, người chăm sóc cần rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn. Sử dụng nước muối sinh lý đẳng trương làm ẩm miếng gạc vô trùng hoặc bông y tế dùng một lần, nhẹ nhàng lau từ góc trong mắt ra đuôi mắt để lấy sạch vỉ ghèn khô. Mỗi miếng gạc chỉ dùng cho một bên mắt và một lần lau duy nhất để tránh lây nhiễm chéo. Với khoang mũi, có thể nhỏ 1 đến 2 giọt nước muối sinh lý vào mỗi bên mũi để làm mềm dịch đặc, sau đó dùng dụng cụ hút mũi chuyên dụng một cách nhẹ nhàng nếu dịch mũi làm trẻ khó thở. Tuyệt đối không lạm dụng việc hút mũi quá nhiều lần trong ngày vì dễ làm tổn thương niêm mạc mũi mỏng manh của trẻ.
Các dấu hiệu cảnh báo cần đưa trẻ đến gặp bác sĩ chuyên khoa
Mặc dù phần lớn các trường hợp xuất phát từ cảm lạnh thông thường có thể cải thiện sau vài ngày chăm sóc, cha mẹ cần hết sức cảnh giác trước các tín hiệu cảnh báo chuyển nặng. Cần đưa trẻ đến cơ sở y tế chuyên khoa nhi hoặc mắt ngay khi quan sát thấy mắt trẻ sưng phù nề mi, đỏ rực giác mạc, hoặc trẻ có biểu hiện sợ ánh sáng, nhắm chặt mắt liên tục. Dịch ghèn chuyển sang màu xanh đặc quánh, lượng nhiều làm mí mắt dính chặt không mở được sau khi ngủ dậy cũng là dấu hiệu nhiễm trùng vi khuẩn cần can thiệp. Bên cạnh đó, nếu trẻ kèm theo sốt cao liên tục khó hạ, thở nhanh, thở rút lõm ngực, bỏ bú, li bì hoặc quấy khóc nhiều, gia đình cần đưa trẻ đi khám cấp cứu để được bác sĩ đánh giá toàn diện, tránh nguy cơ biến chứng viêm mô tế bào quanh hốc mắt hoặc viêm đường hô hấp dưới.
Lưu ý an toàn
Phụ huynh không được tự ý mua thuốc nhỏ mắt chứa kháng sinh, kháng viêm nhóm corticoid hoặc thuốc co mạch chống nghẹt mũi cho trẻ khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Tuyệt đối không dùng mẹo dân gian như nhỏ sữa mẹ, nước cốt lá trầu hay đắp thuốc lá vào mắt trẻ vì có thể gây loét giác mạc nghiêm trọng dẫn tới suy giảm thị lực vĩnh viễn.
Tóm tắt
Tình trạng trẻ bị đổ ghèn mắt kèm chảy nước mũi là hiện tượng phổ biến nhưng không nên chủ quan. Việc nhận biết sớm cơ chế liên quan giữa mắt và đường hô hấp, kết hợp vệ sinh đúng cách bằng nước muối sinh lý, sẽ giúp trẻ nhanh chóng dễ chịu. Cha mẹ hãy luôn chủ động theo dõi sát các diễn biến bất thường để đưa trẻ đến gặp bác sĩ chuyên khoa kịp thời.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Có nên dùng nước muối sinh lý để vệ sinh mắt và mũi cho trẻ không?
Nước muối sinh lý nồng độ 0,9% chuyên dụng cho mắt và mũi là lựa chọn an toàn nhất. Phụ huynh nên dùng bông gòn hoặc gạc vô khuẩn riêng biệt cho từng bên mắt để tránh lây nhiễm chéo.
Có thể tự mua thuốc nhỏ mắt chứa kháng sinh cho trẻ dùng tại nhà không?
Tuyệt đối không tự ý dùng các loại thuốc nhỏ mắt chứa kháng sinh hoặc corticoid khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Việc dùng sai thuốc có thể gây kháng thuốc hoặc làm tổn thương giác mạc của trẻ.
Làm thế nào để phân biệt đổ ghèn do tắc tuyến lệ và do cảm cúm?
Tắc tuyến lệ ở trẻ nhũ nhi thường chỉ biểu hiện đổ ghèn và chảy nước mắt ở một hoặc hai bên mắt mà không kèm theo sốt hay ho, trong khi cảm cúm thường kèm sốt, hắt hơi và dịch mũi đặc.
Cha mẹ có nên tự ý mát xa góc mắt của trẻ khi bị đổ ghèn không?
Mát xa góc mắt chỉ nên thực hiện khi có hướng dẫn trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa hoặc điều dưỡng. Phụ huynh cần cắt ngắn móng tay, sát khuẩn tay sạch sẽ để tránh làm xước niêm mạc nhạy cảm của trẻ.
Trẻ bị đỏ mắt và chảy nước mũi có nên tiếp tục đi học mầm non không?
Không nên, vì các mầm bệnh gây viêm kết mạc và nhiễm khuẩn hô hấp rất dễ lây qua tiếp xúc trực tiếp hoặc dịch tiết. Trẻ nên được nghỉ ngơi ở nhà để hạn chế lây lan cho các bạn cùng lớp.
